DAWHTHEIHNA TLACHHAM

Kum kalta lam khan India rama milar leh mithiam tam takin an chawimawina (award) dawnte an pekir sup sup mai a, kha kha a chhan ber chu India ramah hian dawhtheihna tlakchhamna (intole-rance) a tamin sorkarna chelhtute ngei zingah pawh mimal zalenna, Constitution-in an chanvo a pek ngei pawh nekchep duh an tam ta nia an hriat vang a ni awm e. BJP kaihhruai NDA an sorkar hma Congress kaihhruai UPA sorkar lai pawh khan state thenkhatah chuan sakhaw vawn thlaka sakhaw danga inleh khapna dan siamte leh bawngtalh khap duhna thawmte hi kan hre ve tho va. BJP kaihhruai sorkar hnu hian an zawmpui peng rah lutuk vak ngailote kha an lo par chhuakin an rah thar ni ngei tur a ni, huangtau fe fe thawm hriat tur a tam ta.

Tun NDA sorkara Parliamentary Affairs Ministry changtu Minister of State Mukhtar Abbas Naqvi khan an hotute tihlawm tumna atan ni maw, nikum May thla khan bawngsa ei duhte chu Pakistan ramah emaw Arab ram emaw, bawngsa an eina ram hmun dangah emaw pem rawh se tiin a sawi a. Amah hi Muslim a lo nih bawk si avangin a sakhaw biak ang bia puithiamte pawhin an khak laih laih a nih kha. Nikum October thla khan Himachal Pradesh-a pa pakhat chu bawng hralh ru-a puhin chil hlum a ni a. October thla chawhnu lam khan Delhi-a Kerala House chu Police te'n dapin bawngsa an siam tia puh an ni a. An buai deuh laih naa bawngsa an hmuh loh hlauh avangin boruak a pangngai leh thuai a.

Krismas ni khan Delhi atanga kilometre 45 vela hla Dadri khuaa mi pakhat chu bawngsa a ei nia puhin mipui pungkhawmin an chil hlum a. Tunhnaiah Haryana Health Minister Anil Vij chuan, "Bawngsa ei lova awm theilote chuan Haryana tlawhlo mai rawh se," tih tawngkam a cheh bawk a nih kha. He'ng dawhtheihna tlakchhamna lo lang chhuakte hi India ram mithiam leh milar tam tak chuan na takin an sawisel a, an chawimawina dawnte an pekir a. Chutih rualin Media hrang hrangin an dem thu an chhuah mek bawk.

Sakhaw danga an inleh khap an duhna chhanah hi chuan Hindu firfiakte hian Kristian-te hi an bitum thung. Sakhaw danga inlet tam ber hi Kristian-a inlet an nih avangin Hindu firfiakho mit a mim hle a. Chuvangin Kristian BiakIn suasam a awm ta fo mai a. Sakhaw biak lai neite sakhaw danga an inleh khapna dan (anti-conversion law) siam duhtute hian Kristian missionary-te doletna'n liau liauva an tih a ni tih hai rual a ni lo. Nupui/pasal inneih pawlh duh thil vang a nih loh chuan Hindu te hi Muslim emaw Bhuddism ah emaw inlet ngawt tlat hek lo.

Hindu ho hi Kristian anga Kohhran hlawm hrang chak tak awm an ni ve lem lova, an temple hrang hrang pawh hi puithiam te'n an luah a; a duh an va tawngtai mai thin a, Kristiante anga hun bi neia nitin deuhthaw inkhawm an ni ve lo. A hu hova an tih ve hun chu biakzin (pilgrimage) chi hrang hrang - Kumbh Mela te, Yatra te a ni mai. Hindu sakhaw humhalh tuma firfiak rawngkaia tha thawh nia sawi Sangh Parivar an tih hnuaia pawl hrang hrang RSS, VHP, Bajrang Dal leh a dangte hi kohhran kan tih ang an ni lem lova, sakhaw hruaitu pawh an ni chiah awm love (awm chu an awm ve mahna). Engpawhnise an chet dante, ram hruaitu thenkhat tawng cheh duh dante leh khawi khawi emaw-a bawng leh bawngsa humhalh kawnga che fawr leh firfiakte hi chu India ram inphumkhatna tichhe thei leh kehdarhna lam hawi chu a ni chiang mai. An tih zui zel chuan a nghawng chu an rin aiin a na ngei ang.

Ka vai thian tam zawk nunphung ka en hian Hindu ho hi a nawlpui chuan dawhtheihna ngah tak an niin ka hre ve tlat a, firfiak erawh an awm ve tho mai. Kum 2011 chhiarpui-ah khan India rama cheng mi maktaduai 966 leh nuai 3 hi Hindu an ni a, chu chu India ram micheng za zela 79.8 a ni a, kum 2001 chhiarpui-a Hindu awm zat za zela 80.5 a nih laia Muslim lo pung chak ta hian Hindu firfiak ho thinlungah him lova inhriatna a siam ve a ni thei. Chutiang a nih mek lai chuan keini Mizo Kristian intite hi enge kan dinhmun ve tih hi chhut tham tak a awm awm e. Hindu ho ang deuh hian Mizoramah na na na chuan Mizo Kristian hi sakhaw dang chaldelh thamin kan tam a. Kristian pawl (denomination) hrang hrang zingah Presbyterian Kohhran chu an la vawk lal len zual bik bawk.

Mizoramah pawh hian Kristian sakhaw betute hian sakhaw dang betute chu kan tam hneh hle a. Presbyterian Kohhran leh Baptist Kohhran ngawt pawh hi sakhaw duhsak bik neilo tur (secular) sorkar pawhin an thu leh hla ngun taka an bengkhawn sak thin an ni. Presbyterian Kohhran mi tamna khaw pakhata Baptist kohhran din phalloh ngawtte, Aizawl veng pakhata Baptist BiakIn vawm chhiatte hi kan thawm hriat thenkhat a ni a. Myanmar-a kan unau helama awmte an kohhran (Methodist) a an inkhawm hrang ngai theilo tawkte kan awm a. Pathianni-a dawr hawn khap veng phei chu kan kuh tul mai. Inrinni (Sabbath) serhtute leh sakhaw dang bia, Sunday serh velote Pathianni-a hna an thawh kan han khap sak ngawt maite hi chu dawhtheihna tlakchhamna nasa tak a ni. Kan duhna hmuna kan sa duh bawngsa kan ei theihna dal tumtute nen hian kan danglam viau lo. Mi sundawnna, dan ang thlapa zu an zawrhna dawr kan han suasam a, chu chu kan tlawmngai pawl hruaitu leh kohhran puithiam thenkhatin an han fak hlauhva phingchil lam an han sawimawi phei hi chu RSS leh Taliban rim a nam rum rum mai.

Thil pawi tak chu hetianga mi chanvo rapbet zawnga sakhaw ruihchilhna lo inlar thin dova dawhtheihna lam inzirtirna kawnga kan media leh mithiamte an che chhuak tha ngam mang lova, miin Kristian tha-ah min ngai lovang tih hlau niawm taka an kha a chih tlat thin hi a ni a. Dan kalha midang rahbehna leh dawhtheihna tlakchham avanga midang chunga hleilenna do ngam kan tlem chuan kan ram hian sakhaw firfiakna lam kan awn zel tihna a ni a. Chu chu Kristian nihna kawnga hmasawnna anga ngaih chi a ni hauh thung si lo. Biang lehlam bengtu beng let ve lova biang lehlam dawh leh zawk tura min zirtirtu duhdan a nih a rinawm hek lo.