Guest writer
HC Vanlalruata
CAMPAIGN KAWNGZAWH
All India Congress Committee President hlui leh Congress party hruaitu zinga tunlai chhana arsi êng ber Rahul Gandhi chuan kar hmasa khan Mizoram a rawn tlawh a. Aizawl khawpui a Congress inthlan beipui thlakna chi khat atana kawngzawh a huaihawt mek, India ram chhim tawp leh hmar tawpa ke ngata kawng a zawh chhunzawmna ni pah fawm bawk chu a hma ni khan MPF lamin an khap ni a sawi thawm a awm a nih kha.
MPF nena political party hrang hrangin inremna an siamah inthlan puan a nih tawh hnu chuan inthlan beihpui thlakna atana kawngzawh khap turin thu an lo titlu ni a sawi a awm a. Khami chungchang kha chanchinbumite’n Congress media department hruaitute an zawt chiang a. MPF phal chin chu Rahul-a khan ke-in Chanmari aṭangin Treasury Square a pan ang a, MPCC OB tlemte-in an zui ang a, mipui chuan kawngsir aṭangin an lo láwm ang tih a ni, an ti. Mahse, a tak a lo thlen meuh chuan he MPF duhdan hi engmah lo mai-ah chantîr a ni a. A thusawina hmuna MPF hruaitu chairman a an dah kha chu zahzel (face saving) ang lek fang a ni tawh.
Hetiang hi kan hmu fo tawh. Kum 2008 inthlan hma a khatih lai a Prime Minister Dr. Manmohan Singh kha Aizawl-ah Congress tana vote zawngin a lokal a. NLUP sum sem túr kha sorkar laipui-in an ruahmansak dawn tih a puan kha MPCC-te an duh avangin MPF khuahkhirhna hnuaiah Aizawl Lammual-ah vantlang inkhawm pui tham tak an huaihawt a nih kha.
Kha vantlang inkhawmah khan MPF hruaitu-in a tirah inkhawm chu a kaihruai ve ngei mai. Mahse, MPF phal loh party hla aurinna hmanga tihchhuah leh rîk hut hut kha an khap thei chuang lo. Khatiang kha political party dang vote zawnna-ah te, party hrang hrang candidate-te’n dawhsàn khat an chanho ṭumah te pawh a thleng fo a. MPF duhdan kha an hruaitu, vantlang inkhawm kaihruaitute hriat ngei turin (mimal taka insawichhiatna ang chi thlengin an chelek a) an bawhchhe hmiah hmiah tho mai a ni.
Mi ṭhenkhat chuan a theih chin china vantlang inkhawm ang chi a MPF-te chairman tir zel tura political party-te nena thu an thlun hi kohhran leh khawtlang hruaitute lansarh duhna váng mai mai-ah an puh a. A ni thei viau mai a, ṭhenkhat erawh chu a ni kher lo thei bawk. ṭhenkhat phei chuan kohhran hi sorkar policy thúk taka a inrawlh duhtawk lova kohhran/sakhaw thil ni hauh lo, mipuiin ram hruaitu tur an thlan chhuahna thlenga inrawlh tiin an sawisel a. Kawng engkima inrawlh vek tum, sap hovin ‘finger in every pie’ an tih ang mai hi mi tam tak hmuh dán a ni tawh a ni.
Kum 1989 aṭang khan tih tak zetin chanchinbumi nihna-in inthlan tam tak hi kan lo hmu-in kan chîk ve tawh ṭhin a. Kan rama inthlan vote thlak ni-ah hian Police duty hauh lo mah se, muanawm takin Mizoramah a inthlan theih tih hi ka hmuh dán reng a ni. Kum 2003 inthlan dawna MLA candidate-te ‘rukbo’ chungchang erawh kha chu sawi tel ta lo ila. Khami ṭum khan hel pawl HPC (D) hruaitu ber kha tute emaw duhdan angina Aizawl a a rawn zin phalsak a ni a. Khatah khan political party zawng zawngin an lo rìm vek.
A mawhphurtu bul ber chu khatih lai a sorkarna chelhtu kha a ni a. Bial pakhata an candidate tlin theih ngeina atana Aizawl luh an phal mai ni lovin hel pawl hruaitu kha a duh thala a khawsak sorkar khan a phalsak a ni. Aizawl a lo lút a, political party tinin an lo rìm a, zanriah kilpui-ah an lo sawm a ni. Chutiang a nih lai chuan HPC (D)-in an thlawp candidate (independent a ding) tan beihpui an thlak ta chiam mai a, party 3 candidate thlawptu unit hruaitute leh VC-te silaimu an sem chiam a. Invauna hnuai-ah tlin ngaihna awm dawn lova an inhriat avangin candidate pathumte khan ‘rukbo’ angin thil an ti ta a ni ber.
Khatiang chi kha chu Mizoram hmun danga thleng thei lova ngaih a ni a. A thlen tawh pawh a rinawm loh bakah a thlen kan remtih hauh tawh loh tur a ni. Phairam lama candidate chuam bik tlin theih na’na tharum thawha inthlan vote thlak tihbuai leh misual rualin chet an thawh ang chi khu chu Mizo zînga thleng thei lo hulhuala ngaih pawh a ni. Chuti chung chuan Election Commission of India-in inthlan dan tur fîr taka a ruahmanna hnuai a tih tur leh tir loh tur a duan ai a fet leh fîr zawka kalpui tuma chetna hi kohhran hruaitute tih túr nge tih loh túr tih leh engkima thuneih tumna avang ni a puhna hi a dik thui thei viau em tih hi ngaihtuah tham a ni.
MPF-in an khap nat tak pakhat khawtlang huapa ruai siam hi a taka khap theih a nih loh chin a awm. Kan hriat ve tawh chinah chuan ‘unit chaw eikhawm’ hming vuahin vote zawn hun váwrtáwp hnaihah chuan an ti vek tho tho. Party block inkhawmpui an koh phei chuan an nghahna hmuna lokal kháwm a chhehvel khawmite zanriah ei lova hawtîr ngawt kha a rem loh chang a tam duh hle-in a rinawm. Thil hi thui taka ngaihtuah ve hi a ngai a, kan duh fîr hi a ṭhat rualin a tak ram hi thlîr tel ve a ngai tho a ni.
Inthlan puan hnu a candidate leh anmahni buaipuitute in tina luh láwr (door-to-door canvassing) hi MPF-in a khap langsár ber pakhat a ni awm e. Political party-te nena an inremna-ah pawh a tel an ti. An khap chhan ber ni a an sawi chu vote thlak dawn hnaih leh a hma deuhah pawh candidate leh an tlin theihna atana beitute’n vote lei na’na pawisa an chelek an hlauh vang ni a sawi a ni.
Tun lai internet khawvelah chuan sum hmanga inlei hi an duh tak tak a nih chuan an bial chhunga in tlawhchhuak kher lovin smartphone hmang pawhin gpay leh application dang hmangin pawisa a inpek leh dawn hi theih reng tawh a ni tih hi kan hre chiang lo a ang khawp mai. A tak taka vote lei theih hi Mizoramah hian an tam pawh a rinawm lem loh. Inhmaizah a na duh dawn em mai. Chuvangin thil reng reng hi chin tawk neih deuh a ṭha a ni. Kan tleirawl chhuah a, ka ṭhianpa-in, “Rûkru ngai lo chuan midang rûkru turin a ring ngai lo,” a tih kha ka hre reng ṭhin zu ni a.
MPF leh political party-te inremna thuthlung ti a kan sawi fo pawh hi bih chian’ a ngai hle mai. Political party hruaitu ṭhenkhat sawi hi kan awih dawn a nih chuan MPF lamin inremna túr an duan sa hi a tlangpui-in an pawmpui mai thîn ni awm takin a ngaih theih áwm a sin. Inbarhluih pawh a ang lek lek awm e. Kan political party hruaitute lah hi kohhran leh tlawmngai pawl lian hlau zek zek, a pa til lak ang mai a dawihzep pawh an ni fa hmiang.
An inremna thuthlung ni a an sawi ngei chu a taka kalpui a nih dawna sawisel leh ṭhintute chu politician-te tho an ni. A saseh hunah an dawihzep a, inkhuahkhirhna tura MPF-in an duan lawk kha a hunah dodál ngam si lovin a taka harsatna an tawh hnu-ah an phun an phun leh mai ṭhin niin a lang.