BJP INHLATSIAK

Bharatiya Janata Party (BJP) hi a hma chuan Bharatiya Jana Sangh tih a ni ṭhin a. He pawl hi kum 1951 a Shyama Prasad Mukherjee din kha a ni a. Prime Minister Indira Gandhi-i’n kum 1975-77 chhunga ram puma ‘emergency’ a puan hnu khan party dangte nena insuhkhawmna Janata Party-ah an inchhungkhawm ve a. Janata Party hian kum 1977 Parliament inthlanah Congress party paihthla-in sorkarna an siam a nih kha.

Kum 1980 khan kum thum chauh an sorkar tihin Janata Party chu a keh chhia a. Hemi aṭang hian BJP hi a hranpa-in a ding leh ta a. Kum 1984 inthlanpui-ah khan MP pahnih chauh an nei a. Uttar Pradesh a Ayodhya hmuna Muslim biakin ‘Babri Masjid’ chu Mughal lalte’n India an rùna an hneh hma khan Hindu biakin ‘Ram Janambhoomi’ sak a lo ni tawh tiin ṭhiah a ni a. Hetianga sakhaw thil nena an chawhchawrawi tak hnu hian an lo ṭhang chho ta a ni.

Kum 1996 khan BJP hi Parliament-ah political party lian ber a lo nih chhoh tak avangin an party hruaitu Atal Bihari Vajpayee chu Prime Minister atana thlangin sorkar an siam ta a. Mahse, Vajpayee sorkar hian ni 13 chiah a daih a, paihthlak leh nghal a ni. Kum 1998 khan Parliament inthlanpui-ah BJP kaihhruai National Democratic Alliance (NDA) chuan hnehna changin Vajpayee bawk Prime Minister a nil eh a, hemi ṭum hian term an hmang zova, Congress ni lo sorkar a term hmang zo hmasa ber a ni.

Kum 2004 inthlanpui-ah rin loh takin BJP kaihhruai NDA sorkar chu Congress kaihhruai United People’s Alliance (UPA) chuan a hneh a. BJP chu kum 10 chhung zet eptu pawl lian ber a ni a. Kum 2014-ah khatih lai a Gujarat Chief Minister Narendra Modi kaihhruaina hnuai-ah NDA chuan sorkarna an chang leh a, 2019-ah pawh sorkarna chang zui lehin nakum inthlanpui an hmachhawn leh dawn a ni.

BJP policy hi tunhma chuan India hnam khawtlang nun humhalh duhna hi thupui berah an neih a, hnam thinlung chawi vung chu an thuthlung a ni. Sorkar laipui a sorkarna an chelh hun hmasa lamah chuan Hindu sakhaw thuthlung chawi vawn lam thlautha-in ram economy thlah zalen (economic liberalisation/liberal economic policy) leh khawvel insiksawi a a taka inhnimphum (globalisation) bâkah ei leh bar lama hmasawnna (economic growth) an ngai pawimawh a nih kha.

Kum 2014 a Modi-a kaihhruaina hnuai a hneh taka sorkarna an lak tak hnu kha chuan Muslim mipate’n ‘ka ma che’ ti a an nupuite vawi 3 an hrilh (triple talaq) tibo turin dan an siam chhova. India Constitution bung 370-na in Jammu and Kashmir tana a bik taka thuneihna sang a pêk chu an ṭhiat ta buaih mai a. State puitling ni ṭhin pawh an pawt hniam nasa ta mai a ni tih kan hre vek awm e. Firfiak taka chet duh lo Vajpayee a lo upat deuh tak hnu hian an thupui pawh nasa takin an thlak ta tih loh rual a ni lo.

A tir a ta tawh BJP hi Hindu sakhaw behchhana politics a invawrh chhuah tum an ni a. A chhan chu India ram mipui za zela 80 chuang hi Hindu sakhaw bia leh zuitu an nih avang a ni ber. Chu bakah chuan hemi kawnga an thawhpui ‘Sangh Parivar’ an tih mai RSS, VHP leh Hindu sakhaw ruih chilh pawl dangte hian an thunun thui hle. Sangh Parivar pawlhote hian an party hruaitu a zirin thunun thùk viau lo mah se, vote tam tak hui theihna atâna thlémna do zo lo an tam tial tial pawh niin a lang ve tho mai.

Inthlan a hnai a, BJP inhlauhsiak lamah kan political party-te an inel leh nasa ta mai. Sawi leh sawi hnu political party pakhat ve mai a ni chungin a zawmpui pengho avang hian kan hmu Hindu firfiak ngun mai lai a hi a awm a. He party lah hian India rama Hindu tamzia hria-in vote zawnna atan chuan Hindu kulmut anga lan kha an politics thila vote zawn kawngah a hlawk hle-in an hre ve chiang tih chu a lang reng mai.

Chumi kawngah erawh chuan hetianga Mizoram politics-a sawitute pawh hi an fihlim chuang hauh lo. ‘Keini chuan sakhaw tih bik kan nei’ tihte, ‘Kristian sorkar kan siam ang’ tihte leh ‘Keini chuan Kristian sakhua hi khawvel sakhaw zinga tha ber a ni tih kan puang ang’ tihte hi BJP ‘Hindutva policy/agenda’ an sawi nen hian a lém chuang lova, kawi khata liam ve ve a ni. A chhan chu Parliament-in a siam danglam a nih loh chuan Constitution thuhmahruai-a an ziah dan chuan India hi sakhaw tih bik nei lo (secular) a ni miau si a.

Mizorama Kristiante, a bikin Pathianni (Sunday) serhtu kohhran mite hian mitmei ven nei hauh lovin kan rilru puthmang ang chiah hian chêt thawh ta ila, Pathianni a sakhaw dang bia hnamdangte leh Pathianni serh ve lova Inrinni (Sabbath) serhtute hi Pathianni a dawr an hawn leh hna an thawh hi kan khapsak vek tawh ang tih hi a chiang Hman lawk khan ṭhuampui vengah Pathianni-in kan ṭhiante’n thianzaho eiho turin kelsa an zawng a. YMA-in vaiho kha Pathianni a kelsa zawrh an lo khap tih an sawi. Chu chu kan zia dik tak ve tho chu a ni.

Sakhaw ruih chilh leh sakhaw bil vulh len duhna thinlung hi sakhaw dang ngaih theih lohna hringtu a ni a. Chu chuan mihringte hi kan duhdan leh ngaihdan pawm ve lote chemhar mai duhna thinlung a chawk tho ṭhin a. Chu chu saphovin ‘intolerance’ an tih chu a ni. Kan duhdan, ngaihdan leh pawmdan midang barhluih duhna a hring ṭhin a. Hei hi khawvela mihring chenhona atana thil pawi tak leh indona leh tharum thawhna thlentu ber a ni fo.

Inthlan a hnai telh telh a, Mizoram political party-te chu BJP inhlauhsiak aṭangin inhlatsiak zawngin an intihsiak na tulh tulh a Mizoram leh mipui hmasawnna atana ruahmanna an neihte pawh sawi chhuak hman mang lovin helam hi an buaipui hlawm. Manipur-a kan unau Zofate chunga BJP sorkar leh sorkar thlawptu Meitei ho chet dan sorkar laipui a thuneitu BJP hruaitu lawkte hawiher avangin he party duh lohna thinlung hi kaihthawh tharin a awm pawh a ni awm e.

A ni tak a. Hnam khat tihchimih duh hial anga sorkar leh an state a hnam lian ber na taka an chêt lai mêk a sorkar laipui a ngawi vung vung mai hian kan unau thisen zawmpui lainattu Mizote thinlung a chhun na êm êm a. Sorkar laipui a BJP sorkar leh Manipur a BJP sorkar lakah kan rilru a dam lo a ni. Hei hian BJP chunga kan rilru puthmang a tichhe zual tih pawh a chiang hle mai. Hetiang hi an tih zêl chuan kan thinlungah an tla na lo mai pawh ni lovin Mizoramah chuan an tân chêt a harsa tulh tulh ngei ang.

Tuna Mizoram Assembly inthlan lo awm turah hian naktukah vote kan thlak dawn a. Chutah chuan party leh candidate inbeihna hrim hrim dah ṭha a, kan ram leh mipui tana ṭha tur ngaihtuah chunga inthlan kan hmachhawn hi a pawimawh a ni. BJP hnaih leh hlat chungchang ringawt piah lam hi kan thlir a ngai a. ṭha lo kan tih party nena inthlan hnu-a inzawm an awm a nih erawh chuan ṭha lo titute chuan chêt an thawh leh mai tur a ni ang. Tunah hi chuan sorkar ṭha siam thei tur, kan ram leh hnam himna leh hmasawnna tur hi kan ngaihtuah ber ni sela, kan ram ṭhenawma tihduhdah tawh avanga inhumhimna atana min beltute ṭha taka enkawl zui pawh a pawimawh ang.

An party ṭha ber anga sawi a, party dang chu chhe lailet der anga chhuahtu an awm a nih pawhin fim taka ngaihtuah chungin vote i thlâk ang u. Chumi party nen chuan inthlan hnu-ah an ṭangrual dawn ti a inpuhmawhna mai mai-ah i buai lovang u. Kan duh zawng candidate kan vote ang a. Chu kan vote tlin chuan inthlan hnu-ah kan duh loh ang zawnga thil a kalpui chuan a hun takah kan hnawl leh mai ang chu. Mi ṭha kan thlan chhuah hi a pawimawh ber zawk chu a ni.

He ram leh hnam hian ram hruaitu ṭha a mamawh tihah hian chiang ila. Ram hruaitu ṭha lo chuan ram leh hnam a tichhe ṭhin tihah chiang bawk ang u. A chhe thei ang bera midang puh chingte hi hnawl ila, kan ram tana thil ṭha tihtum ni a kan hriatte erawh chu i vote zawk ang u. Huatna leh khakna aiin ram hmangaihna thinlung nen vote thlâk vek turin mipui kan sawm a ni.