BAWLHHLAWH SAWNGBAWL

Tunlai khawvel thiamna sang zelah hian ram changkangte chuan bawlhhlawh hi an paih ngawt tawh lova, hman tangkai leh theih tura an sawngbawl bakah a theih loh chu an tiral tawh. Chu chu tunah hian Mizoramah pawh kan sorkarin a buaipui mek a. An tum dan hi tha hle chuan a lang a, mahse kan thlen chin en hi chuan a la ropuilo khawp rih mai.

Aizawl khawpui bawlhhlawh paihna hmunpui ber Tuirial chhak ami lah chu a kum-a-khua-in rel lu ang maiin a khu reng ringawt mai a. Thuneitute kan zawt chiang tawh a - Fire and Emergency Services mite pawhin a alh nasat zual changin tui-in an phuh chiam fova, chubakah Mizoram fur ruahtui baw-hawk vanglai pawhin helaia mei hi a mit thei tawh lo. Chuti chungin he mei mit theilo hi tihmit hram theih loh pawha hman tangkai dan tur pawh kan la hre chuang lova, kum tam a liam ta. Kan hotute hian leirawhchan (brick) siamna/ur rona atan tal hmang tangkai sela chuan a zia-awm ang ka ti vawng vawng fo thin. Khuti ngawt khu chuan a bul kawnga kal a hrehawma, a bul hnaia cheng leh bawlhhlawh haia thil hralh tur zawng (scavenger)te tan phei chuan cancer, thawhah leh natna dang dang vei phah a hlauhawm ngawt mai.

Bawhhlawh senghawi (dispose) danah hmasawn kan tum a, bawlhhlawh hi senghawi satliah lovin tangkai thei tura sawngbawl kan tum tel nghal pawh ni awm tak a ni. Chumi atan chuan SIPMIU chuan kumin February thleng khan bawlhhlawhbawm 1,31,601 zet (pakhat Rs 186 hisapin) an lei tawh a. Aizawl khawpui ami chhungkaw 66,094 hnena sem turah chhungkaw 61,975 an sem tawh a. Chhungkaw tinah hian bawm hnih theuhva semin February ni 25 khan an sem zova, an sem chhuah tawh hi bawm 1,23,950 a ni. Bawlhhlawhbawm leina senso hi cheng nuai 245.90 a ni a. Chhungkaw tinah pahnih - a hring leh a pawl zela sem a ni a, bawlhhlawh tawih thei leh tawih theilo dah hranna tur a ni. (Hriat ve mai mai atan - bawlhhlawhbawm supply-tu company hi Nilkamal, Mumbai an ni.)

Hma kan sawn dawn anga a lan theihna chu bawlhhlawhbawm pahnih an sem hi a ni a. Chumi-in a ken tel chu (an sawi danin) bawm pakhatah bawlhhlawh tawih thei kan dah ang, pakhat zawkah bawlhhlawh tawih theilo kan dah ang. Chu chu an sawngbawlna hmunah an thlen ang a; chutah chuan a tawih thei chu leitha (organic manure/ fertilizer) leh thil dang siamna atan an hmang anga; a tawih theilo chu thildangah an hmang tangkai dawn niawm tak a ni a, thenkhat chuan kawlphetha siam chhuahna'na hman te pawh an sawi nia hriat a ni.

Bawlhhlawhbawm, thelret (plastic) a siam, bawm hring leh bawm pawl chu kan han dawng ta ngei mai a. A intiat chiah bakah a te dun hle a, tuna an bawlhhlawh rawn khawn khawm dan nena chhut chuan awmze neilo a ni. Mithiam pui pui nia kan ngaihte'n an hmaihthelh fo chu changkanna-in a hrin thenkhat hi a ni. Changkanna-in a ken tel langsar zual zingah faina lama hmasawnna-in a hrin chu chhungkaw tinin bawlhhlawh kan ngah tulh tulhte leh tui kan heh telh telhte hi a ni awm e. Chuvang tak chuan Aizawla chengte'n kan bawlhhlawhbawm dawn hi a te lu lai em a. Pindan tina dah tur a nih loh pawhin a tlem berah kawp 3 tal (bawlhhlawhbawm 6 theuh) chhungtin pek a nih loh chuan awmzia a neilo. Chuti chung pawh chuan tuna an bawlhhlawh rawn khawn dan (hapta khata vawihnih vel) ang nen hi chuan a inmil theilo. Hemi piahlama awmze neilo ta ber zawka chu bawlhhlawhbawm min pekah hian an duhdan taka thliar hrangin bawlhhlawh tawih thei leh tawih theilo hi dah hrang ta tehreng pawh ni ila; a rawn khawn khawmtu truck pakhat, pindan siam hran chuan' lohvah kan chhung khawm leh vek tho va. Truck chhungah an thliar hrang tawh lova; a paihna/sawngbawlna hmunah thliar hran' ngaihna a awm tawh heklo.

Hetiang teh nuaia thil kan tih thin chhan hi tunhma hun thlirletin sum siamna leh eng company te emaw thil supply tir hlawkna um vang emaw tia rinhlelh thlira thlir a awl fo thin a. Chutiang chu a tam tawh em avangin a ni lovang tih ring tur chuan rinna chak tak, Kelkang kal fo tawh hnute rinna ang niawm tak neih a ngaih chang a awm leh tlat thin a nih hi. Bawlhhlawhbawm lei nghek ngawt aia ngaih pawimawh hmasak tur a awm nual. Mipui inzirtir hi a pawimawh hle a, bawlhhlawh paih tura chhawp chhuah reng reng hi a ip (gargabe bag)-ah thuna tha taka tawn vek tur a ni. Chu chu a dahkhawmna hmun (tuna Sanitation Point an tih mai)-ah hian dah tur a ni a; a dahkhawmna turin AMC hian bawm lian tha tak a hung tur a ni. Tuna kan tih anga bawlhhlawh khawntute an remchan hun anga an lokal a, chhungtin kan lo buai ve ziah hi kan pumpelh thei ang.

Kan bawlhhlawh senghawi man hi chhungtinin kan chawi a, chumi hnu lehzela kan la buaipui hi chu a tih chi loh. Aizawl khawpui hi Smart City atana kan duan mek lai hian kan bawlhhlawh senghawi dan atang hian felfai taka kan kalpui tan a ngai a ni. Bawm-ah kan bawlhhlawh, ip-a tha taka kan thuna kan tawn vek kha keini buai ngai lovin a khawntute khan an remchan hun hunah an khawn mai ang.

Bawlhhlawh senghawi hi felfai taka kalpui a tul avangin hemi lamah hi chuan khawpui-a awmte chu a ip leina tur insenso belh hret pawh kan inhuam tur a ni ang a, kan sorkar lam pawh an che fel lehzual turah kan beisei tur a ni ang. Fur intan tirha kan kawngpui-a bawlhhlawh rawn chhuak, mihring chu sawiloh lirthei tan pawh kal zuamawmlo khawpa a han awm kumtin maite hi chuan kan bawlhhlawh senghawi dan fellohzia mai a tarlang lova, a langa kan Kristian anga a taka kan nun inthup felloh rukzia chenin a phawrh mualpho tih loh rual a ni lo.

Kan thli leh hnawmhnawk senghawi chung-changah pawh Sewarage and Drainage Scheme te hi kan chai rei tawh em em a. Kan thli kan sawngbawl dan felloh avang hian khawpui chhungah leimin kan la buaipui ta reng a nih hi. Kan bawlhhlawh, kan thli leh hnawmhnawk dang senghawi leh sawngbawl dan hi ruahmanna fel tak leh ram changkangte pawhin an kalpui dan anga kan tih ve hi a hun tawh tak zet a. Kan ram leilung awm dan leh lei min awlsamnaa cheng kan nih kan hria a. Chubakah felfai taka kan kalpui loh chuan kan mualpho kumtinin kan min kumtin dawn a ni mai a; kan thil tum leh ruahmante tisa-a chantir thuai thuai hi a tul tawh a ni.