ZIRCHIANGLO

Tunlaia vawk pulhri hlauhawm tak mai PRRS natna an tih maiin Champhai khawpui leh a chhehvela vawk 2,000 vel a suat tawh thu kan hria a. He thilthleng rapthlak tak leh Mizorama thil thalo lo thleng tam tak hi kan ram hruaitute leh sorkar thuneitute’n ngaihtuahna an neih tawkloh vang a ni tih hi Vanglaini chhiartute hian in lo ngaihtuah ve ngai em? PRRS hrileng chungchang bik hi han sawi ta i la - He natna hi kum 2013 March-April khan nasa taka lengin Mizoram district 8 zinga district 6-ah vawk 3,000 chuang he pulhri hian a suat a nih kha.

Thil mak kha kan hria em le? PRRS hri hi Myanmar ramah a leng deuh reng niin mithiamte chuan an sawi a, khilam atanga vawk leh vawkte kan chawkluh avanga Mizorama he hri hi lo leng ve ta a ni tih chu Veterinary lama kan mithiamte ngaihdan nghet tak a ni a. Chumi avang chuan Myanmar nena ramri intawm district zawng zawng Bawrhsapte chuan sorkar thupek angin Myanmar ram atanga vawk leh vawkte lakluh an khap ta a nih kha. Mahse thil mak a thleng ta a; Myanmar atanga vawk/vawkte lakluh khap a nih lai mek chuan sorkar chuan NLUP hnuaia vawkte sem tur sing tel chu Myanmar atang vek hian kum 2014 khan an chawlut leh ta a nih chu!! Hei hian kan sorkar mumallohzia leh ngaihtuahna an hman lohzia te, ruahmanna fel leh thil thalo thleng thei ngaihtuahna an tlakchhamziate a tilang chiang ngawt mai.

Vawk pulhri hlauhawm tak a leng mek tih leh, Mizorama vawk sang tam suattu pawh he pulhri hi a ni tih hre chiang chunga a pulhri len’ rengna ram atang ngata vawkte kan han chawlut leh hi chu sawifiah thiam ngaihna pawh a awm lo. Hetiang khawpa ‘at-huai’ kan nih avang hian kan khawhawi leh huai dan zimzia chu namenlo tak a ni. ‘Nge vawkte tam ber supply-tu Champhai Zotlanga cheng Pu C. Vanlalhmuaka hi rorellai party-a nihna pawimawh tak chelh leh thiltithei, thuneitu ber berte nena inhnimhnai a nih vanga he thutlukna hi siam a ni zawk?

Mi ramah chuan thlai/thlaichi leh ranvulh tur lakluh mai mai theih a ni ngailo. United States-a awm thin Mizo pakhat pawhin hman deuh tawhah khan Washington-a Mizo awmte’n an chah avangin Mizoram atangin lengser (lenghmaser) ro tawh a keng thla ngawt mai a, thlawhna tumhmunah an lo chhuhsak daih niin a sawi. Ramdang thlai hriat chian loh kha an rama lakluh an phallo hulhual a ni. Chutiang bawkin ranvulh (domestic animal) emaw ramsa (wild animal) emaw hi lakluh an phal lo hrim hrim, an rama buh leh bal leh thlai te, ranvulh leh ramsate nen a inkawprem thei dawn tih an chian’ a, chubakah hri leng thei a awmlo a ni tih an finfiah loh phei chuan khap bur a ni ringawt zel.

Keini Mizote hi kan veng/khaw Kohhran BiakIna mikhual-in thu a sawi dawn tih kan hriata inkhawm buk deuh hluai thin hnam kan ni a. ‘Crusade’ tih ang reng hming vuaha mingovin Pathian thu a rawn sawi dawn pawha BiakIn lian ber pawha leng lo tura inngaia, khelmual neih chhun lian ber bera inhawrkhawm thin kan ni. Chu chuan ramdangmi leh hnamdang chu sawi loh ramdanga an ranvulh leh thlai leh buh leh bal chin thlenga ngaisang nghal zel mai hnam kan ni tih a tilang chiang fo thin a. Kan ram hruaitute’n an han sep rawtui deuh phei chuan mau leh raw lian leh hlawk zawk tura ngaih chu sawiloh, pulhri vei ngeia hriat ngei vawkte pawh tam tham tak chawlut ngam ngat hnam kan ni.

Chu mai pawh a la ni ta lo. Mizorama tha duh em em, mithiamte’n zun kawng thalo damdawi atana tha nia an sawi leh ei tama a tui in tam chu an zun kawngah emaw an kal-ah emaw lung (stone) awm loh phah nia an sawi ‘Anthur’ ai chuan Mizoram pawnlam atanga kan chawkluh ‘Anthurium’ pangpar chu kan ngai pawimawh ta em em a. A pualin ‘Kut’ te kan buatsaih kumtin ta hial a nih hi. Hei hi miliante’n sum lakluhna atana an hman avanga ngaih pawimawh a nih hmela, kan kuthnathawk pachhe deuhte chin thin thlaite erawh chuan uksak a hlawh ngai lem lo.

Mizorama kan pangpar lo neih vete lah chu an rem mai ang tih hlauhawm khawpa hmuhsit hlawh an ni a, sap hming nei pangpar chin a, man to tak taka hralh kha changkanna tehna a ni ta emaw tih tur a ni a. Kan ram pangpar mawi leh chhuanawm tak ‘Senhri’ te pawh ‘Red Vanda’ ti ngat lo chuan thenkhat chuan an sawi duh tawh lo a ni awm e.

Kan rama thing tha tak tak Ngiau leh Char te ai chuan sava pawh an fuk duh lohna nia an sawi Teak kan ching ta chiam chiam mai a. Green Mizoram beihpui thlakna-ah pawh kan rama awm leh kan ram sik leh sa leh leilung a ngeih tih hriat chian sa kan ram thing awmsa te ai chuan state pawn atanga lakluh, kan ram tualto nilo Ashoka tree tih ang velte kan phun ta chiam fo mai.

Kan ram lui leh a chhunga nungchate hlei hlei hi kan tiduhdahin kan sawp rethei. Misualin tur hmanga lui-a nungchate an suat piah lamah kan lui dunga la awm ngai reng renglo sangha kan han chhuah chiam ngawt mai zelte hi tuma’n an zir chian hmasak awm kan hrelo. Kan ram lui-a Siamtu-in a lo dah sa sangha leh lui-a nungcha dangte’n an chenho pui theih tur an nih leh nih loh hre hawt lova sangha chi hrang hrang kan ram lui-a sorkarin a han chhuah chiam mai zelte hi chu eiruk thupna atan a nih loh chuan enge a chhan ni ta ang le?

A thuhrimin hun rei tak a ta kan rama lo awma kan nunah pawh awmze nghet tak nei tawh kan ran vulh Sial te chu kan nei ta mang lova. ‘Se-dai’ leh ‘Se-kawt-rawlh’ hria pawh kan awm ta meuhlo a nih hi. India (Vairam) hmun danga awm ve lo nia an sawi (Meghalaya tih lohvah chuan ka la hmu miau lo) kan hmarcha thak tha tak leh hnamdangin an duh em em sapin ‘Bird’s eye chili’ an tih lah chu ‘Vaihmarcha’ kan ti daih a. Vairama kan hmuh ngai loh ‘Samtawk’ pawh ‘Vaisamtawk’ ti hram hnam kan ni. Shillong-a Khasi nu pakhatin ‘Lushai Mirch’ tia an vuah thu a sawi tum kha chuan ka lawm kher mai. Mizo vulh thin ‘Zo Vawk’ te pawh ‘Tuikuk Vawk’-ah kan chhuah ta a. Heti reng reng chuan he hnam hian engmah hi neih a lawi kan nei dawn lova. Mahni hnam thil aia hnam dang thil ngaisang hnam ding chhuak an awm kan la hrelova, engtikah nge mipui mimir leh sorkar hian kan tana kan rama Siamtu-in a dahte ngaihsan a hman tangkaina chang kan hriat ang le?