KHUALLIAN

Khuallian’ kan tih hi sap-ṭawng chuan ‘Chief Guest’ a ni awm e. Mizoramah hian Khual-lian hi kan uar em em a, engemaw inhmuhkhawmna hlek, khuallian hranpa neih tullo nia ngaiah te hian Khuallian hi kan nei ta veng vung fo mai a. Khuallian chu a-serh-zinga-mei-ang a lo ni dawn ta hial emaw ni, khuallian tellohnaa Mizote inhmuhkhawm chu (kan tlem viau pawhin) khuang lova chai ang kan lo ni ta a nih awm hi maw.

Sorkar thu leh hla, sorkar leh minister-te thiltih leh thusawi sorkar ai-awha puangzartu ber, Information and Public Relations department thuchhuah ‘Press Release’ ah hian Khuallian chu an ngai pawimawh thei khawp a. Khuallian a nihna, Minister an nihna leh an department chanpual-te an ziahlan bakah pawh vawi hnih/vawi thum dawn laite hi “Khuallian..minister… chumi khami chuan..” an ti hram hram thin zu nia. Mizote hi “Khuallian Ngaisang Hnam” pawh kan ni tel thei tawh mai em?

Chanchinbu ṭhenkhatah hian ziaktu ṭhenkhat hian kan Minister-te khualliana an tang tam lutuk tih leh lehkhabu tlangzarh mai maiin an teihawi nasa lutuka an hna thawhna hun an nei tlem ti te-in an ziak leh zauh thin a. PRISM hian sorkara thibeh chin - Minister te leh Parliamentary Secretary te kum khat chhung emaw-a khualliana an tan zat te hi an puang chamchi bawk a. PRISM pawh hian kan ram hruaitu lawkte hi khuallianah an tang tam lutuk niin an hria a; chu ai chuan sorkar hnathawhte a hmunah en tam zawk se, an department hnathawhte vil hi ngai pawimawh zawk se an duh thu an sawi lang fo thin.

Khualliana la tang ve ngai manglo leh ‘Budget’ phei chu la pharh ve ngai reng reng lote’n kan hotute khualliana an tan thin chungchang an lo sawi ve sek hi thuneitute chuan an ngaithei vaklo a ni awm e. Kan Minister zinga thuneihna sang bik tak nei hian kumina Khuallian-a a tanna-ah hemi chungchang hi a sawi chhuak a. A sawi dan tawngkam ngau ngau (in verbatim) chu a nilo mai thei a, mahse hetiang deuh hian khualliana an tan deuh reng theihna chhan zu han sawi a: “Sorkar official-te angin nileng zankhuaa file khawih tur hi Minister leh Parliamentary Secretary te tan a awmlo a ni,” tiin. Khualliana an tan avangin thil sual emaw diklo emaw ti-ah an inngai miahlo tih a sawi chhuak bawk.

Kan Minister pawimawh tak thusawi hi kan pawm dawn a nih chuan hna nei manglo Parliamentary Secretary 7 chu sawiloh pakhat pawh Mizoram hian kan mamawh lova; sorkar sum dinhmun chhiatzia ngaihtuah phei chuan hetianga mamawh loh na na na chu ban vek chi an ni. Sum renchemna’n Ministry pawh ti te-in Minister 12 hi a chanve velah tihtlem ni sela chuan kan Minister-te hlawh leh enkawlna senso leh a behbawm atana mipui sum tam tak kan sen hi kan hum thei ang a, mipui hmasawnna atan hlawk takin kan hmang thei ngei ang. Chutih hunah chuan kan Minister te hian khuallian nih leh lehkhabu tlangzarh mai mai hman tawh lovin thlan an nih chhan ang ngeiin an hun pumin mipui rawng an bawl thei ang a. Prime Minister Narendra Modi te anga darkar 4 emaw darkar 5 emaw lek an mu hman chauh ang hi an entawn em loh pawhin hna an thawk tam ngei ang.

Thil pawi tak pakhat chu hetianga khuallian leh i lova an pelhe tam luat avang hian mipui ai-awha department an enkawl kawnga an hnufum fo hi a ni. Khualliana an tanna-a thu an sawi tam viau laiin an hna an thawk tlem a; an hnuaia department hnathawhte a hmunah an tlawh mang lova; an department hnathawh an hre tlem em em bawk. Chuvang chuan Assembly inkhawma zawhna tam ber chu House chhungah chawp leh chilhin an chhang thei ta thin lova. Department official-te’n ziaka an chhan sak kha a zawttu MLA hnenah Assembly pawnah an pe leh thin. Hei hi an department an hriat chianloh vang liau liau a ni a; an department chanpual an hriat chian loh chhan zingah an thatchhiat leh khuallian i lova an pelhe tam luat hi a tel chiang ang tih a rinawm a; ama’rawhchu, hetianga tih ching takte hi an zak lemlo chu a nih hi.

Khua emaw Pawl emaw thenkhatin Minister emaw Parliamentary Secretary emaw khuallian atana an sawm chhan lah hi an laka beisei engemaw an neih vang a ni duh hle. An khaw mamawh engemaw tihsak tur emaw an pawl mamawh tihsak an beisei vang emaw; a bik takin sorkar hnathawk inzawmkhawm pawl an nih chuan an hlawh pun emaw an service chungchanga an thil ngiat leh duh tihpuitlin sak beisei vangin mi thiltitheite khuallian atan sawm fo niin a lang. MLA pawh nilo, by-election-a MLA-a tlinga Minister ni leh mai tura rinkai kha pawl pakhat chuan khuallian atan an sawm thanin ka hre nghe nghe.

Minister emaw sorkara thibeh tu emaw eng inkhawmna-ah emaw khualliana an tan tawh phawt chuan Media lam lah hian thu tha tluangtlam pangngai an sawi pawhin kan lo puanzar sak ve zel mai bawk a. Chhangchhe ve tak chu kan ni. Sikul naupang hmaa nakina ram la hruaitu turte an nih thu sawi te; Zirtirtute Ni-a khuallianin ram hruaitu turte chhertu an nih thu an sawi lo puanzar sak hi a hova, chanchinthar a nilo. Mahse, khuallian ngaisang hnam chhiar atan chuan a tawk ve tho mai. Mipui pawh kan inen chian a ngai. Kan aiawh tur thlangtu mipui hian mipui rawngbawla kan hmasawnna tur leh hmakhua atana thawk turin nge kan Minister te hi kan duh a, khuallian atan? Kan khaw bil leh kan pawl bil mamawh phuhru turin nge kan duh Mizoram pum hmasawnna leh changkanna atan tih kan ngaihtuah a ngai ang a. Chutah chuan ngaihsan tur leh hmuhsit tur chu kan hre mai ang chu.