CM ṬHEUH ṬHEUH!

A vawi khatna atan India hmarchhak state 8-a zinga pakhatah mipuite’n BJP chu sorkar-na chelh turin an thlang tling a, chu chu Assam state-ah a ni a. BJP kaihhruai sorkar inṭawm hruaitu Chief Minister Sarbananda Sonowal-a chuan May ni 26 khan sorkar thara a thawhpuite inhmuhkhawmna (Cabi-net Meeting) a kova. Hetah hian tun hmaa thleng ngai lo thil hmuh tur a awm. Prime Minister Narendra Modi thupui - ‘Minimum government, maximum governance’ (sorkar te thei ang ber, sorkar hnathawh tam thei ang ber) angin an kal tih a lang nghal.

Mizorama kan uar em em ‘VIP Light’ kan tih mai, thenkhatin ‘lal bati’ an tih (red beacon) vir muai muai leh lal an kal tih hriatna atana thawm chhuah ruai ruai (siren) chu he an Cabinet inkhawm an pan khawmnaah hian hmuh leh hriat tur a awm lova. A hmaa lo hre thang thin mipuite mak tih a tling. A hma-a Chief Minister Tarun Gogoi-a a chet velnaa a lirthei hman thin hmun thuma then hmun khat chauh nen Sonowal-a hian an Cabinet Meeting neihna hmun State Guest House hi a pan bawk a ni.

He an inkhawm hmasa berah ngei hian Chief Mi-nis-ter vei velnaa zuitu lirthei tam lutuk thin tihtlemna atan thu-tlukna siam nghal a ni a. Hetianga thutluk an siamna chhan hi tunhma anga khawpui chhung kawngpui-a lirthei kal pangngai a tihbuai (traffic snarl) thin tawh lohna tur leh rikrum thil leh mipui pawimawha tlan lirthei (emergency services) tlan vel a tih khaihlak tawh lohna turin a ni.

Chief Minister chauh nilo, Minister dang zawng zawng pawhin an car-a a chung vir sen emaw ri ruai ruai thei (siren) emaw an hmang dawn lo a ni. Sonowal-a bik hi silaimu kahtlang theih lohvah chuangin a chuanna leh amah zuitu lirtheite hi a vaiin 7 chauh an ni tawh dawn a. A Personal Assistant (PA)-in a tawiawm thin ang.

Tarun Gogoi-a chet-velna-ah kha chuan lirthei 22 an inzui thin a, chu’ng zingah chuan Jammer an tih mai, remote control hmanga puakthei tihpuahna tur ‘signal’ lo dan theihna paipawn pawh a tel a. Ambulance pahihin an zui bakah a PA leh Public Relations Officer (PRO) chuanna atan car pahnih an ken te a tel bawk a ni. Gogoi-a vengtu NSG Commando rual hian lirthei 2 an hmang a, Sonowal-a vengtu Assam Police Special Security Guards-a Commando te erawh chuan lirthei pakhat chauh an hmang ang. Sonowal-a hian Police te chu a zin velna tur hriattir lawk a remti lova; a chhan chu lirthei tlan dan phung an lo tihdanglam a duhloh vang a ni a. A chuanna leh amah tawiawmtu lirthei zawng zawng chu traffic signal-in ding tura a tihna apianga ding zel turin thu a pe bawk a ni. (Times of India, May 27, 2016 - North East edition).

Chief Minister theuh theuh, Gogoi leh Sonowal chu an inang dawnlo hle mai. Assam hi ULFA leh Bodo hel hlauhawm tak tak bakah hel neuh neuh tamna state a ni a. Chuti chunga Sonowal-a’n amah venhimna atana mihring leh lirthei hman thin a titlem ngam hi a fakawm a, hei hian mihring leh lirthei hek sak taka pawh pen thin a tihnep bakah sorkarin pawisa tam tak a hum phah thei ngei dawn a. Chu ai zawng chuan mi pangngai ang thei ber tura khawsak a tum hi a fakawm hle a ni. Hetiang deuh tho hian Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal khan hma a lo hruai tawh a. Chief Minister a nih hnu-ah pawh ke-a khawlaia tei mai mai a chin’ bakah Maruti/ Suzuki company siam Wagon R car-ah chuangin a chung vir sen ilo chu a hmang biklo tih kan chhiar thin kha.

Hman deuh khan ram hruaitute lirthei hman dan te, car man to an lei chungchangte, car man to chhunga chuan’ chu zahawmna-a an ngaih tlat thute kan sawi tawh thin a. Chumi hnu-ah pawh ram hruaitu leh sorkar milian thenkhatte inti pawimawh (VIP) uchuak taka lirthei intlar put lai tlan pelh hram tuma an inhnawh hram hram avanga lirthei inzui tluang lai (traffic flow) an tih khaihlak thin dante leh zah chu sawiloh an la chapo zawk emaw tih tura an khawsak dan thlengin kan ziak tawh thin. A sawt lem lo. A chhan chu mipui chunga leng, sorkar (mipui) sum pawh duh thala hmang thei leh inluling thei, dan chunga leng, mahse an rawngbawlsak tur mipuite laka mawhphurhna nei lem lo nia an inhriat tlat vang a ni.

Ni e. Thenkhat chuan ram hruaitute zahawmna hi an chenna in ropui leh nep-ah te an teh a, thenkhat chuan an hausakna-ah te an teh bakah an chuan thinna car man to leh tlawmah te pawh an teh a ni mai thei a. Chutiang patla khai thinte chu mipui mimir ai mahin hruaitu dinhmuna ding thenkhat an ni ang. Lal lalna (monarchy) hnuaiah leh mimal lal hrawtna (dictatorship)-ah chuan ram hruaitu kan tih angte hi lal an ni a. Engang pawhin nuam chenin lal hrawtin an mipuite chungah inlek mahse mipui-in an sawisel ngam ngailo.

Mipui rorelna (Democracy)-ah chuan ram hruaitute hi mipui rawng-bawltu an ni a, lal an ni velo. Chuti chung chuan mipui thlan chhuahte rorelna-ah pawh hian ram hruaitu atana kan thlante hian an inchhungkhur ngaihtuah hauh lova hna an thawh theihna atan hlawh tha takte, an in leh anmahni enkawltu turte, an office kalna leh hna an thawhna, an zinna tur atan te lirthei te sorkarin a ruahman sak thin. He’ng thil ‘facilities’ kan tih maite hi intih lalna atan ni lovin inchhung khawsak ngaihtuah buai ngai lova hun puma mipui rawng an bawl theihna atana ruahman sak an ni. Hei hi an hriat loh avangin thenkhat chuan lal emaw an inti a, an car man to chung sen vir leh tihrik theihte chu an rawngbawlsak mipuite chungtlakna’na hmangin rem leh rem lovah lehpelh vek an tum ta mai thin a ni awm e.

Mipuite hi kan mawl em em lo tih hi kan ram hruaitute hian hria sela. An zingah rau rau tu hian nge an mawhphurhna hlena, tu hian nge thawk tha; a thawk thalo tihte kan thliar chho zel ang a. Kan thenawm Assam state a an chief minister te khaikhin an nih ang chiah hian mipui hian kan ram hruaitute hi kan khaikhin chho ve zel tawh dawn a ni tih hi kan ram hruaitu leh sorkar hotute hian lo hre rawh se.