Guest writer
HC Vanlalruata
Ram ka thlir a
KAWN CHEI
Kum engemawzat kalta aṭang khan Aizawl khawpuia chengte’n Krismas hma deuh aṭanga mahni veng chhunga kawtthler emaw kawn leh hmun remchang chei an ching ṭan a. Mizo ze dik tak, intihhmuh hnam kan nihna lo langin kan uar chho ta hle a. A hnu-ah phei chuan intihhmuh satliah pawh ni lovin kan inel a, kan iner lo chauh a ni ta ber e. Tunah phei chuan sorkar ber pawhin a phurpuiin kawn chei lawmman te hial a siam ta a nih hi.
‘Kawn chei’ tia kan vuah tak mai ang hi keini aia Kristian ni hmasa zawk leh kum tam tak Krismas lo hmang tawh ṭhin ram, an tihdan pawh Mizote’n kan entawn berte hian kan tihdan ang luai luai hian an ti ve em tih ka ngaihtuahnaah a lo lut a. Mizote Krismas chu Bethlehem ngaihna lam hla kan tuipui piah lamah sapho Krismas hman dan a ni ta mai a. Masi Putar kan tih mai Santa Claus te, Christmas Tree te, Snowman te tello chuan Krismas hi a lawm theih talo hiala ngai kan tam tawh viau mai thei. Jim Reeves, Boney M leh tunhnaia sap zaithiamte Krismas hla tellova tlei theilo pawh kan kat nuk thei. Mahse, kawn chei tak hi chu kan Mizo ziarang ve reng pawh a ni lova, sapho tihdan pawh a nih chiah hmel loh. Sapram kan tih mai US leh Australia a awm ka ṭhiante ka zawt a, keini anga an tih awm an hre lem lo. Mahni in chu an chei a, khawtlangin a huhova an chei luai luai hi chu a awm lemlo niawm tak a ni.
Kristianna rawn thlentu sapho tihdan a nih bawk siloh chuan kan ṭhenawm Hindu sakhaw be hovin >ng k<t an tih mai ‘Diwali’ an lawm dan phung hi entawnin chutiang deuh chuan kan kawtthler leh kawnte hi kan chei a ni thei ang em? Tunhma deuh aṭanga Krismas leh Kumthar-a halpuah leh halmawi hal kan chin pawh hi eng dang ni lovin kan hn>k hnaih ber Hindu sakhaw behovin Diwali an hman dan kan entawn a ni mai lo maw? Ngaihtuah thui ngai tak a ni. Kristianna-in a ken ni lem si lo, Kristian hmasa leh Kristian-a min lettu sap hovin Krismas-a an tih dan ni lem lo kan ti ve thut hi chu engemaw chu a awm a rinawm.
Kawn chei hi kan pawngpaw sawisel hranpa lova. Miin hetiang hunpui-a hlimna atana an lo hman chuan a lawmawm em em a ni. Chutihlai erawh chuan hnam ze nghet neilo, a hniak tam lam lam <ma intihhmuh chiam chiam ching kan nihna a lo lang leh ṭhin hi chu a zialo lam a ni chauh zawk. Chumi rual chuan zanah chauh mawia nalh nilo, chh<n pachangah pawh mawi taka chei te pawh kan zir law law a ṭha awm mang e.
Ni e. Hetianga kan tih chhoh zela cheng tam tak senga kawn chei kan chhunzawm zel dawn chuan hlawk zawka hman ṭangkai dan kan dap a pawimawh khawp ang. Kum 1994-a Gospel Centenary kan hman ṭum khan khati khawp khan pawnlam aṭanga lokal mikhual kan ngah a, khami kan hmang
ṭangkai thiamlo kha chu a uiawm ngawtin ka hria. Lammual-a hun hman zawh hnu khan sap ṭhenkhat leh vai chanchinbumi ṭhenkhat khan Aizawl fanpui turin min ngen a. Lammual-a kan thawm a ṭhat mup mup nen chawhnu lamah chuan Bawngkawn leh Kulikawn inkar chu a reh hian a reh tlawk tlawk a ni ber a. Khami ni leh zan angah te kha chuan hmun tin veng tinah hnam l^m en turte, Mizo chaw leh chawhmeh eitur hrang hrangte, musical concert en turte awm zel sela chuan kan khual ṭhate pawh khan nuam an ti ang a, sum pawh an seng anga, a hlawkna chu Mizote’n kan t>l dawn a ni.
Kan K<t neih chhun leh kan phuahchawp belh thlenga kan la hmang ṭangkai thiam thei lo hi a zialo ngawt mai. Kan ṭhenawm lawkah Naga hovin Hornbill Festival an hmang a, ‘an thawm mitdelte hriat khawpin’ tih ang maiin khawvel ram hrang hrang amite an kh^wm thei a nih hi. Keini chu kan k<t pui ber Chapchar K<t pawh a lawm dan - dawhsana zai leh lam piahlam kan la kai thei lova, raltiang kai chu huphurhawm tak a ni. Kan K<t phuahchawp Anthurium K<t te, Ṭhalfavang K<t te pawh hi sorkar laipui aṭanga sum hmuh hman ral hrim hrimna tur atana ruahman mai a ang a. Ṭhalfavang K<t hi chu nikum kha a ziaawm hle niin an sawi thung. Khaw ṭhenkhatin kuhva, bawkbawn leh kan thlai dang dang, an khaw thar hnem deuh puala K<t an phuahchawpte pawh hi ṭangkai zawka hman theih a nih ka ring - tuna kan thiam ve tawk Minister tu-emaw ber khualliana sawm emaw, lo zawhnaa sawm ngawt ai hian.
Krismas a lo thleng leh ang a; a lo thleng leh fovang. Chumi hunah chuan kan lo intihhmuh tawh laklawh kawn chei hi kan uar chho z>l lovang tih a sawi theih loh. Chutianga kan uar z>l a nih rau rau chuan kan tih chhan leh a bul chu engpawh lo ni sela, Krismas thlarau nena inzawmna nei hauhlo thil pawh lo ni raw sek sek, a pawimawh ber tur chu engtinnge kan hman ṭangkai ang tih a ni. Heti khawpa a khawtlangin kan buaipui luai luai hi kan hman ṭangkai thiam loh chuan a pamhmai ngawt ang.
Kan ti leh a nih chuan kan sorkar hian internet leh media dang hmang ṭangkaiin kan kawn chei thlalak hi thehdarh sela. Khawvel ram hrang hrang mite leh India mite chu Mizote Krismas leh Kumthar lawmna hman pui turin a zau thei ang berin sawmna siam sela. Zinmi an lo lut ang a, an hlim leh lawmna tur ei leh in leh cultural show leh concert te kan lo hlui ang a. Sum an rawn s>ng ang a. Kan mikhualte an lawm ang a, keini’n a hlawkna kan t>l ang. Chu chu a lawm sapṭawnga Tourism an tih mai mai chu le…