THLANMUAL CHEI

Kar hmasa khan ‘Kawn chei’ chungchang kan sawi a. Krismas leh Kumthar vuakveta thlanmual chei leh kawn chei hi kawn khata liam niawm tak a nih laiin ngaihtuah chian’ chuan a dan a dang daih mai a. Thlanmual chei leh thlan chei pawh hi ngaih thuaka inang mai awm, inang lem silo a ni. YMA-in hunpui laia thlan chei duh, cheina tur sum nei dawn lova an hriat te an chei sakna, chumi paha an khaw/veng thlanmual an chei hi chu thil dang daih, mi harsate tana YMA-in a tihsak, Mizo em em leh YMA em em a ni. Chumi lo leh chu mite’n an hmangaih kaltate zalhna thlan an chei a, a veng/khaw mi zawng zawng deuhthaw-ina an chei a awm a. Hei hi chu thlanmual chei ni hranpa lovin thlan chei kan ti mai awm e.

Nikum emaw kumin kum bul emaw kh^n khawi vengah mah ‘kawn chei’ emaw ‘thlanmual chei’ emaw hi ka tlawh ve hauh lova, chuvangin helam kawngah chuan ka beng a v^rlo khawp mai. Mahse, Mizo zaithiam hlun leh ka ngaihsan em em Vanhlupui-i’n hemi chungchangah hian min rawn phone hlauh mai a. An chhungkaw thlan an chei hnan chungchanga an rilru natzia a rawn sawi chu ka hriatthiampuiin ka tawrhpui khawp mai. Sawi thui ngai lovin Mizo tawh phawt chuan Vanhlupuii pa Vankhama (RIP) chu kan hre bawk a, Vanhlupuii nau Vanlalruati (RIP) phei chu ṭhangthar zingah pawh hrelo pawh kan awm a rinawm loh. (Heta an hming hmaa Pi emaw Pu emaw ka dah loh chhan hi chaltlai vang leh ṭawngkam tlawm vang ni lovin thu leh hla lama mi hriat hlawh leh ngaihsanawm chinte hi Pi emaw Pu emaw tia koh kher a ṭulloh vang mai a ni.)

Mizote hi fing ve viau tawh emaw kan intih hnu pawh hian thil engemaw kan tih dawna a nghawng tur engkim chh<t chiang lem lova thiltih ching kan la ni a. A hnu-ah kan inchhir leh fo bawk. Hei hi thil chik peihlo leh thil chip peihlo tak kan nihna tilangtu a ni fova, kan th<k lohzia leh pawnlawizia lantirtu a ni bawk. Ram pum huap pawl ropui-a kan ngaihte pawh hian haw haw-a thiltiha engemaw han putluh hluai maite an la ching a. A zir chiang z^wkte’n mipui hmaa an hrilhfiah hnu-a p^wr taka puluttu chaw s^-in a kan’ daih leh tak maite pawh ka lo hmu-in ka lo hre ve tawh a. Chu kan ze nawi tak avang chuan kan mihring pui leh kan hnam pui, kan ṭhenawmte leh chhungkhat lainate thinlung kan hliam fo mai a ni.

Ni e. Mi thinlung kan tihnat emaw kan tihlawm emaw theih dan chh<t hmasa phawta thiltih kan chin hun hi a lo la her chhuak mai turah ngai ila. A lo thlen hma leh har chu kan hnam kan harh chhuah hma leh tlai-ah a innghat ang. Tun Krismas leh Kumthar vuakveta kawn leh kawtthler chei kan uar zual chhan kha state sorkar leh kan khawpui enkawltu Aizawl Municipal Council (AMC)-in min phurpui thar vang a ni mai thei a. Intihhmuh ching kan nihna kal zel aṭanga lo irhchhuak mai mai a ni ve thei tho bawk.

Kar hmasa lamah khan kawn leh kawtthler chei hi kan Mizo ziarang emaw Kristian kan nih hnu-a kan ngaihsan em em khawthlangho tihdan phung leh ziarang (western culture) pawh ni chiahlo; kan ṭhenawm Hindu sakhaw beho ‘Eng K<t’ (Diwali) a lo nih palh mai theih thute thlengin kan chip tawh a. Chutih rualin Veng/ Khaw ṭhenkhat chuan an thlanmual kha thing phunna hmunpui-ah hmangin hna ṭha tak an lo thawk tawh ṭhin tih kan hriatna belhkhawm nen han chei kha a rem a ni tih pawh kan pawm tel ta zel lo thei lova. Mahse, thlanmual cheitu khawtlang hruaitu zahawm tak takte hian kha thlanmuala ph<m, an hmangaih leh duhlai kaltate thlan enkawl ṭhintute ngaihtuahna leh thinlung hi chu an hriatthiam ve a hun ta khawp mai.

Hnam changkang zawk kan tih fo sapho hian mihring thi tawhte chungchang an sawi hian ‘Rest in Peace’ (RIP) tih an hmang ṭhin a; Mizo ṭawng chuan ‘thlamuang takin chawl rawh’ tihna a ni awm e. He tawngkauchheh hi Mizote pawhin kan ching ṭhin a. Kan hmangaih kal tate chu zah takin thlamuang taka chawl tawh turin mal kan sawm ve ṭhin. Chutianga kan tih lai chuan tuna kan thlanmual chei dan en hi chuan thlana kan phum t^kte chu lungawi lovin thl^n aṭangin an lo tho chhuak uaih uaih ang tih hlauhthawnawm a ni. Mitthi tawh thl^n zah nach^ng hriat hi hnam changkang tehna chi khat a ni ve miau mai a, mihring hmasawnna tehna chi khat leh mahni mihring puite (fam tawh pawh ni se) zahna tihlanna hi thil pawimawh a tling awm e. Keini Mizote pawh hian kan hnam nunah hian kal tawhte, thlan leh ruang zahna ch^ng hriat hi tunhma aṭanga kan ṭhanlenpui niawm tak ani. Mahse, tuna kan thiltih danah hi chuan kan inenlet a ṭul ta khawp mai.

Mi thlan chunga dawhsan siama tute-emaw an han zai thler duai duai mai phei chu kha thlan a zalh chhungte tan chuan zai thiam tih a harsa ngawt ang a, an rilru pawh a na ngei ang. Thlanmual chei tlawhtu naupang engmah hrethiamlote’n tute thlan emaw an susam chiam emaw a nih phei chuan mi rilru kan hliam nasa lutuk ang. Vanhlupuii chuan, “Kan chhungte thlan hi kan chei ve ngai lova. Kan tifai-a a chungah pangpar kan dah ṭhin,” a ti a. Ani chauhlo thlanmual tina an hmangaih kaltate phumna thlan an duhdan taka chei leh sawngbawl hi phal ta i la. Thlanmual hi khawtlangin kan chei duh a nih pawhin thlana zal mek chhungte mitmei veng tawh ila changkanna kawngah pen khat chu kan pen tihna a ni ngei ang.