Guest writer
HC Vanlalruata
KAN HUN TAWN
Kum hlui tawp hma lawkin Pi Zokhumi, Mizoram puma hriat hlawh tham khawpa nu ropui (a pasal pawh politician hlun leh Minister a nih laia eiruk kawnga a fihlim avang leh a hawihhawm avanga Mizoram pum hriat) tualthihna-in min deng zo chiah a. Kumhlui thlah zanah Zarkawt tlangval bo thu leh a hnu lawka a thih thu-in Mizoram a barakhaih leh hnu-ah an thih dan chungchang titi pawh a la tawp hma-in Aizawl Republic Venga tualthihna rapthlak tak mai, chhungkaw pakhata mi 5 ngawt mai thahna-in min han deng nawn leh ta mai kha chu a rapthlak dan a namenlo khawp mai.
Heng thil thleng rapthlak tak tak hian ngaihtuahna tam tak a chawk thova, kan rilru-ah zawhna tam tak a pian phah a ni. Mihring nunna lak pawisalo khawpa sakhaw atchilhna-in a chenchilha a tih-at ramah te emaw, a nih loh leh sakhaw ngaihsaklohna leh nunna hlutzia inzirtirna awm lohna khawtlanga thil thleng ni sela chuan a awm viau-ah a ngaih theih mai ang chu. Mahse chutiang a ni si lo. Pathianni-a Biak In kawng zawh a a khaw nawt, a veng pum tak taka kal ṭhin, tuktin a nih em loh pawha kar khata vawi khat, Pathianni tuk tala chhung inkhawm neia Pathian be hova thu ṭha inhrilh ṭhin, Sunday School bakah Pulpit aṭanga thu ṭha hlira chawmlen hnam zinga thil thleng a ni hi a ti rapthlak zualtu chu a ni awm e. Hnam Chhantu hotupa Pu Ramhmangaiha’n kan kohhran ṭhalai pawl leh Biak In chhunga inzirtirna-in mi chhawrtlak a chher chhuaklo rei tawh nia a sawi kha ka hre chhuak leh ṭhin a, mi ṭha a chherchhuaklo mai ni lovin mi bum hmang, mi rinawmlo leh tualthah hial pawh hrehlo hi he kan kohhran leh khawtlang inkaihhruaina (system) hian a chher chhuak ta zel em ni tih palh awl a ni ta.
Harsatna hian mi chaklo chu a tichhe hlen thei a, mi chak erawh chuan chu harsatna ngei chu hnehin chak leh zual phahna’n a hmang zawk thin an lo ti a. Chu chu khawvel thupui a ni. Japanese hote khi en teh. Indopui-II na-ah khan an khawpui 2-ah Nuclear bomb thlak a nih avangin an tlawm a. Mahse, dawl zawra zawr talo chuan khawvel hmasawnna lamah a siruk la-in tan an han la a, khawvel ram changkang filawr zinga a chang sang berte dinhmun an luah zui ta a nih hi. Kum 2001 September ni 11-a an bulum lai taka rapthlak taka firfiakho beih an tawh khan American ho chu meikhupin an awm lova; an chi-ai lova; anmahni chunga kutthlaktute laka an chet zui dan chu khawvelin a hriat hi.
Chhiatna leh inrikrapna a lo thlenga, Mizoramah hian tunhmaa a thleng thei ang tih pawh kan rin loh kan tawng zing ta hle mai. Hengte hi hmasawnna-in a ken a nih rualin insiam that kan ngaihna hi chhut chiangin sorkar, khawtlang leh kohhrante’n insiamtha turin tan i la thar teh ang u. Kut sil theih a ni ta lo, sil ngawt mah ila Pilata kut sil kha kan ang palh ang e. Sorkarin a tihtur a ti em? A che rang em? Mipui a thlamuan tak tak em? Kan rorelna (judiciary/court) te hi misual hrem kawngah an muangin an vuaicha lua em? Misual hrem lawk loh leh hrem khawtlai avang hian misual an huangtauvin an ngampat phah em? Chutiang kan hmuh chuan a then an thinrim a; a thenin sual tih pawisak lohna an neih phah em? Khawtlang leh kohhran inenkawlna hian Mizo Kristiante nun a takin a khawihin a kaihruai zo ta lo em ni? Zawhna a tam mai a, a chhanna erawh chu chuti maia pek a harsa.
Tun maia sawi theih leh a taka kan tih nghal ngai a awm. Pawikhawihna a awmin mipui thinrimin sat hulh hulh kan la ching hi sim a hun tawh takzet. Republic Veng thilthleng chanchin kha zan rei tak thlengin Police te’n chiang takin chanchinbumite pawh an hrilh lawk thei lova; a chhan chu mipui sa hulh thunun tura an hmanhlelh vang a nih thu Aizawl Police Station a duty-te’n min hrilh. Mipui thinrim an buaipui a ta lang hian misual chhui zui kawngah Police an hnufum chawk. Kan hriat chian em em ngai chu pawikhawihtu nia rinhlelh man ngawt a tawk lova; a phu tawka dan anga hremna lek a nih theihna’n Police-in hriat tur tul leh finfiahna an neih kha a pawimawh a ni. Police thil chhui kan tih khawtlai a kan tih buai hian kan duh ber pawikhawihtu na taka hrem kha misual khan a pumpelh phah thei a ni.
A chhan chu maw - Thubuai ngaihtuahtu court khan thutlukna a siam dawnin ‘evidence’ a ngai pawimawh ber lo theilova. Khawtlang emaw pawlin emaw thuchhuah siama “A na thei ang bera hrem ni rawh se,” han tih ngawtte hi kan lung damna’n chuan a tha ve tho ve. Mahse, court-in na taka a hrem theihna tur chuan kawngzawh emaw, thuchhuah emaw, court tuala punkhawm emaw hian kori a tulo. Police Station hual emaw pawhin awmzia a nei chuang lo, a chhuitute a tibuaia kan duh ang a thlen theih loh phah hial zawk thei. Pawikhawihtu-in pawi a khawih ngei a ni tih finfiah a nih theihna atana hun leh tha senga court-in a koh apianga thuhretute an kal ngei theihna tura tan lak kha a pawimawh ber zawk chu a ni. Misual hrem an nihna atan leh dan ang thlapa hrem an nih theihna tura tha thawh thei kan nih hunah dikna chu a la dingchang ang a. Chutah chuan Mizo khawtlang nuna misual an huangtau loh hun chu a thleng ngeiin a rinawm.