CBI KOHLUH!

Kan ram hruaitute hian “Kan ti ang,” an tih ai chuan “Kan ti lovang,” an tih hi an ti puitling tam zawk hial awm mang e tih ngaihtuahna hi a awm thei khawp zu nia. Kan sorkar hrawn tawhte hian inthlan dawna mipui hnena an inzawrhna-ah chuan eirukna an do tur thu an intiam ziah a. Tuna kan sorkar hrawn lai pawh hian kum 2008 Assembly inthlan dawn kha chuan eirukna dotu tur State Vigilance Commission din an tum thu an sawi bakah India rama eirukna chhuitu atana hman rim ber Central Bureau of Investigations (CBI) chu a
ṭul hun apianga ko lut thei nghal mai turin kawngka bula ding reng angin ruahmanna an siam tur thu an sawi a. Hei hi a sapṭawng chuan ‘general consent’ an ti a ni awm e. SVC hi an din ta lova, vawi khat mah CBI an kolut hek lo. Kum 2013 inthlan dawn khan eirukna dotu tur Lokayukta din an intiam leh a, kum 3 an sorkar tawh a; an la din lo.

A hma a kum 10 chhung sorkarna chelhtu MNF pawh kha eng ual an ni lo. Eirukna do chu an Menifesto-ah a tel ve zel a. Vawi khat chu CBI an ko lut a, mahse, eirukna chhui tur ni lovin inthlan dawna an hmai phihna ang lekin Pastor thih dan chungchang chhui turin an ko lut a nih kha. Eirukna chhui tura CBI koh luh chu sawi loh department ṭhenkhat, ACB chhui tura tihfel tawh pawh a changtu Minister-in a nawr avanga chhui an remtih leh tak loh te pawh a awm niin an sawi. Congress sorkar pawhin CBI ko lut tura thutlukna an siam chhun chu eiruk thubuai ni lovin rangkachak tawlh ruk suam (dacoity) thubuai chhui turin a ni a. CBI kuta he thubuai hlan an tum chhan an ziahlan zingah chuan ṭawng chungchang harsatna tih ang rengte a tel zu nia!!

Mizoram sorkar thu ni lem lovin sorkar laipui sum hman dan dik lo chhui-in CBI hi an rawn lut zauh zauh tawh a; mahse, hriat theih chinah kum 1987 February ni 20-a state puitlinga Mizoram hlan kai a nih aṭang khan tun thlengin eirukna chhui tura kan state sorkarin CBI a koh luh awm thawm hriat a la ni lo. CBI hi Chief Minister phalna-in a kohluh theih a; Cabinet thutlukna angin koh luh theih a ni ti zawng pawhin a sawi theih. State sorkarin kolut duh lo sela Court thu anga kohluh leh theih a ni a; chumi atan chuan Public Interest Litigation (PIL) hmanga Court koh ei a ngai fo. Bihar Chief Minister hlui Lalu Prasad Yadav pawhin jail bang a zut phah takna ran chaw lei chungchanga eirukna (Fodder Scam) kha khatihlaia Lalu-a sorkar khan CBI a pe duh lova. Patna High Court-ah PIL thehlut an awm a; High Court-in CBI chhui tir tura thupek a siam hnu-ah Bihar sorkarin Supreme Court-ah a khing let leh a. Mahse Supreme Court chuan Patna High Court thutlukna chu a pawmpui ta a; CBI-in an chhui a, mi tam takin hrem an tawh phah ta a nih kha.

Mizorama eirukna thubuai/eiru-a puhna chhui tur hian kan Police-te emaw eirukna chhui tur bika ruat (Police mi tho) Anti Corruption Bureau (ACB) mite hi an thalo a ni ngawt lova; CBI aia an nepna a awm chuang hek lo. State Police officer-te hi CBI-a thawk turin an sawm kual fo thin nghe nghe. Mahse, ACB chhui kan rin tawk lohna chhan chu an chunga thuneitu kha sorkar a nih vang a ni a; sorkar thuneitu leh officer-te eiru-a puhna chhui tur chuan sorkar thuhnuai a awmlo kan ring zawk a. CBI pawh Mizoram sorkar hnuaia awm an nih loh avangin Mizoram sorkara eirukna awm chhui tur chuan kan ring zawk mai a ni. Dan lam thiamte tawngkam lar tak chu - “One cannot investigate oneself” tih a ni a; sorkar leh sorkar, amah leh amah a inchhui chuan thil diko an chhui chhuah an rin chuan’ loh vanga a tiha tih chi hauh lova an ngaih vang tihna a nih chu.

A nia sin. CBI an ni emaw ACB an ni emaw, tha zawk leh thalo zawk an awm ngawt lova; a thununtu a zir mai a ni. India ramah hian tunhma aṭang tawhin eirukna chhuitu CBI chungchangah inhnialna a la kal reng a. Sorkar laipui thuhnuaia a awm chuan mi’n an ring thei lova. Central Vigilance Commission hnuai-ah awm se a zia-awm an ring thin. Chumi pawh duhtawklo pawl chuan Prime Minister thlenga chhui thei tura mahni-a thuneihna pumhlum nei Lok Pal te pawh siam ni se tiin ngaihtuahna a awm tawh thin a. Mahse, kum 60 zet chu Parliament a paltlang theilo. Chu Lok Pal ang chu state tinah awm sela State sorkar thununna hnuaia awmlo eiruk dotu Lokayukta din ni se tih a ni a; hei pawh hi state tlemte tih lohvah chuan tihpuitlin a la ni lova. State thenkhat, an tihpuitlin vena-ah pawh ‘sa-tah-chhuak-pek’ an tih ang mai a a hming chauhva din te an ni.

Hetiang a nihna chhan hi thuneihna pum-hmawmtu ram hruaitute leh sorkar thuneitute’n an eiruk dan chhui thei tur hi awm hauhlo se an duh vang a ni ber a. Anmahni chhui theitu awm lova vawk lallen leh hrem theih loh leh dan chunga leng ang maia khawsaka lal hrawt chu an duhthusam ber a ni. Chumi a nih avang chuan thuneihna changtu, dan siamtu ni bawkte chuan anmahni chhui theitu tur pawl dinna atana dan siam chu thih hrehin an hreh a, kum tam tak an tikhawtlai a ni ber e.

Kan hre thiam tawh mai ang chu. Kan politician-te hian inthlanna-a an tlin theihna tura ‘thil tha lawrkhawm’ an ziah tlarna (Manifesto)-ah hian eiruk do tura a taka hnathawh an tumzia hi an tarlang thin a. Chutah chuan nasa taka intihsiakin an intiam that siak thin bawk. Thuneihna an han chan erawh chuan eiruk do tak takna lam chu an ngaih pawimawh ziah tlar zinga a mawng ber (bottom)-ah a nih loh pawhin a hnuhnung pawlah an dah ziah bakah an thinlung taka tihpuitlin tumna aiin kum 5 ral dawn vela tiam that leh atan an vauchher thin a ni. Hei hi eirukna dotu pawl din thei, an thuhnuai ni lova tupawh chhui thei tura ACB dah theitu leh an thuhnuaia awmlo CBI ko lut tura thuneihna chelhtute thinlung dik tak a nih miau avangin rangkachak suamtu-a rinhlelh chhui tur bak chuan CBI koh luh hi beisei tawhlo law law ila a hahdam thlak zawk tawh awm a sin - inthlan dawnah intiam leh thin mah sela.