VIP CULTURE

‘VIP Culture’ kan han tih hian tuna kan hruaitute’n “Kan VIP te” an tih miretheite nilo, khawvelin ‘Very Important Person’ a tihte ziarang a nia kan sawi dawn ni. VIP ni lovin hnamchawm (common man) a nih thu sawi a, Chief Minister a nih nawn leh pawha Delhi-a ‘VIP Culture’ tihbo tuma chhechham nghal Arvind Kejriwal hian engtin nge a tih dawn chu ka hrelo naa intluk tlanga siam mihring theuh theuh heti khawpa kan in hnuaichhiaha kan in ‘VIP khum’ hi chu a ninawma tihbo a chakawm khawp mai.

College kan kal laia Political Science subject min zirtir ṭhintu, chumi ni chunga ṭhian kawma ka kawm zui tak Pu Lalchamliana kha MNF sorkar hmasak zawkah khan Minister of State a ni a. Tlai khat chu a official car-ah chuang ve-in badminton khel turin kan inthurual a. Kan kal lai chuan a driver chuan a lirthei virmep eng eng-emaw ti-enga rithei engemaw tiri-in kan hmalama lirthei awm zawng zawng tlan pelh tum niawm tak hian tha a thawh ta pek a. Ani Minister ngaihdan a lo ni ve hauhlo mai a. Dam dap hian, a awm mai mai pawh lo ngei viau an awm theih thu lam pang sawiin badminton khel tura kal mai kan nih thu te, a thu hrimin chutia hmanhmawhna engemaw bik nei pawh ni lova lirthei dang tlan pelh chiam chu a thil duh zawng a nih loh thu te a driver chu a hrilh ta a. Kan inkhelhna hmun kha kan thlen tlai chuan ka hre lova. Kei a bula ṭhu khan engmah sawi velo mah ila, College a min zirtirtu ka ngaihsan em em ṭhin kha ka ngaihsan zual phah sawt mai.

Chutihlai chuan hman deuh, Congress leh MJD (tuna MPC ni ta) sorkar intawm lai, an insiksawi sek lai bawr vel khan Minister pakhat chu traffic thuneitu lamin kal phallohna lam (wrong side) an tih zawngin a pisa kal tur a kual lui ziah mai a. Minister ni mailo MLA (dan siamtu) ni bawkin khatianga nitina dan a bawhchhe mai kha chu Police lam an buai ru hle a; a tirtu chung tipik ta lovin a driver khan man a tawk ta hial a; thurawnte pek a nih hnu-ah leh Chief Minister inrawlh hnu-ah an sim pu-tu ta niin ka hria. Dan han bawhchhiatna chiah hi chu a nilova, mahse a hmaa kan Minister hlui chanchin ka sawi ang deuh duhdan kalh zawnga chetna hian hmanni chu min tibuai ve a. Aizawl chhimlam aṭanga hmar lam pana kan kal laiin kan hnung aṭangin a lirthei kawllaia a nihna (designation plate)-a Principal Secretary tih intar chuan remlo zet hian min rawn pel phei hlawm a. A hun en chuan a pisa bang ni ngei tur a ni a. He motor avang hian Zodin Square Traffic point bulah sawn hmar lam aṭanga lokalte lirtheite nen kan han in-siri-bup tak tak mai a leh, kan din rei phah fu. Kan Lalchungnunglura/i motor pawh chu a tlang lawk thei bik chuang pawh chu a ni lo naa; a mawhphurtu (culprit) chu a ni chiang khawp mai. Kha pa/nu kha tunge a nih ka hre lo naa hriat pawh ka chaklo, ka ngaihsan thin a lo ni palh ang tih ka hlau.

Sapho hian ‘Power corrupts, absolute power corrupts absolutely’ an lo ti pek a. Thuneihna hman dikloh (misuse of power), uchuak taka lainate leh thiante duhsak (nepotism) tihte leh mahni nihna leh dinhmun hman dikloh (abuse of position) thlengin an sawi a. Chumi piahlamah chuan ‘arrogance’ tih thumal hi an nei leh pek nia. He thumal hi ka lo ngaihven lutuk lova, UPA-II sorkar laia Anna Hazare leh amah zuitute’n eiruk dona atana lungawilohna an lantir tuma Police (Union Home Minister thuhnuaia awm) chet dan diklo a tihzia sawina atana Arun Jaitley (tuna Union Finance Minister) in he ṭawngkauchheh a rawn hmang khan min ngaihtuah thui tir ta a. (‘Arrogance’ hi JF-a Dictionary chuan - ‘chaldelh, invaivung, mi chunga invilik’ tiin a hrilhfiah a.) Hei hi rei tak tawh aṭanga kan ram, Mizoram ngeia kan hruaitu leh kan sorkar hotu ṭhenkhat, thuneihna chelhtute hawiher leh chet dan phung a ni tlat.

Kawngpuia lirthei-a midang kal ruala kal ve theilo, lirthei khalhtu dang thurualpui thei hauh lova midang chaldelh leh invaivung taka midang zawng zawng tlan pelh an han tum ta mai thin hi chu an zahawmlo ka ti satliah lova an zahpuiawm ka ti. Thuneihna pek an ni a, hlawh tha tak an nei a, sorkarin engkim a pe a ni. Chu chu ka theih tak emaw tia midang laka inlulinna’na an han hmang ṭhin hi chu an zaklo ngawt mai. Mahni lei pawh nilo, an nu leh pate khalha a thawm ring thei ang ber leh chak theih tawpa khalha, mawng er tawn chunga nula kawngkalin min enzui rawh se ti leh ka hmaa phe zeuh tawh phawt chu ka tlan pel vek dawn ti niawm taka lirthei ke pahnih nei hmanga leu vel ṭhin, hna leh thiam pawh neilo rawlthar nen an danglamna ka hre chuang lo. Sap hovin ‘vanity’ an tih hi hei lo liam.

Kan politician te hlei hlei. Inthlan dawnah "Hnathawh kawr min haktir rawh u,” tiin kan vote dilin kan khawngaihna an rawn ngen a. An ka pawh zen ila min seh lovang tih turin an rawn nui sang a. Kan han thlan tlin meuh erawh chuan hnathawh kawr chu khawi lamah. A nalh ber ber an inbel a, a tui ber ber eia in-in ‘nuam sing khaw’ pawh ti satliah lovin min chhuk en a, kan lakah an invaivung a, min chaldelha, tum bur khawpin an lal ta thin a nih hi. Kum 5 ral dawnah min bum theih beiseiin a ngai bawkin an lo lang leh ṭhin. Mawhphurhna neilova inhre tlata lal em em leh thuneihna pumhmawm an nih inhre chiang site hian engtikah nge he ‘VIP Culture’ hi an thlah dawn? Pathianin intluk tlanga a siam mihring satliah pawh nilo Mizo ni vek si kan ni a. Mi taima, thluak nei leh hmang peihte leh thatchhia leh thluak zawmthaw deuhte chu intluk tlan tak tak thu a awmlo tih kan hre vek. Mahse chu chu inchungtlakna chi a ni lo. In dah chungnun’ avanga mahni mihring pui ngeite mahni aia hnuaihnunga ena chhuk en lutuk ‘VIP Culture’ hi a tenawma a ninawm.

Lirthei intlanpelh chungchang chauh kan sawi a. A aia nasa zawk chu kan sorkar pisa-ah hian han leng i la kan hmu fo. Mahse, pindan chhunga thil thleng chu puanhnuai thil a ni a; lirthei hmanga an han inchelek chu pawnlerah a ni. Sapṭawnga ‘Public Servant’ tih te ‘Government Servant’ an tihte hi chu tih mai mai a ni. Mi han chungtlak mai chingte hi a lal lal pawh an ni chuang lo, a hniam lam pawh hian an timlo zual zawk emaw tih mai tur a ni fo. Hetianga mi chungtlak ching, an fin leh thiam vang aia an nine chapopui ‘VIP Culture’ ṭhanlen puite hi miin an ngaisanglo chang nilovin hnung lamah kan nuih ru tet tet zawk a. An invaivung avang hian kan hmusit zawk tih an hriat a ṭha ngawt ang.