ILP DAP

Kelkang kal chung­chang ziah a lang viau chungin tunhnaia Mizo Ṭhalai Pawl (MTP) invuahte’n Inner Line Permit (ILP) hmang dik­lote leh Mizo hminga hnamdang sumdawngte’n Mizo hminga sumdawnna an kalpui chungchang hi ziah a ṭul ta tlat pek a. MTP mai an ni lova zirlai pawlte pawhin hetiang zawng hian thil an ti fo bawk. Hna ṭha tak thawkah an inngai ngei ang a; mipui tam tak pawhin ngaihtuah chiang mang lovin ṭha an ti ngei ang.

ILP kan tih mai, Mizoram mi ni velote India khua leh tuite’n Mizoram an luh dawna phalna an neih ngei ngei ngai hi sap hovin min awp laia Bengal Eastern Frontier Regulations 1873 hmanga siam a ni a. Mizoramah hian kum 100 chuang kan hmang tawh tihna a nih chu. He dan ang chuan Mizoram pawn mi ILP pekte hi Mizote’n hna thawh tur an neih thawka hunbi neia Mizorama an awm phalsak an ni a. An permit a hun bituk hi a tawp chuan an awm zui thei lova, Mizoram an chhuahsan tur a ni a. Chubakah ILP neite hi phalna lehkhaa hna an thawh tur bituk bak hna dang an thawh phal a ni hek lo.

He dan ṭha tak mai hian Mizo hnam tlemte, a chheh vela hnam lian pui pui leh tam tak maite chimralna lak aṭangin a lo hum tih hi thil chiang tak a ni a. Chu chu British sorkarin he dan a siam chhan pawh hi a ni. Kan chheh vela hnam tenau tam tak a hun laia Mizote aia tam zawk daihte pawh chimral an ni a; Tripura-a tlangmite leh Assam a Kachari te pawh chimral an nih laiin he dan hmanga humhalh Mizote chu kan damkhawchhuak a. Hman deuhva Shillong aṭanga lokal PIB Officer pakhat chuan hnamdang dawr tam leh tlem chungchangah Shillong aia Aizawl dinhmun a ṭhat zawk zia thu hahipin min hrilh a. An vei ve tawh a an vei tlai niin a lang.

Hetiang a nih lai hian he dan ṭha tak kan neih hi keimahni kuta kan kenkawh loh tur a ni. Dan reng reng hi a kengkawhtu tur dan bawkin a ruat ṭhin a; a kengkawhtu tur kha Police an nih pawhin Police eng anga lal chinin nge kengkawh ang tih pawh a bithliah vek ṭhin a. A hman na zawng leh an dap ṭhin tih hre na zawngin lo tih ve ngawt chi a ni lem lo. Nikum mai khan ka ṭhiannu India khua leh tui leh a pasal Australian khua leh tui te chu Lengpui Ṭumhmunah ka zu hmuak a. Ramdangmi zawk a pasal ai khan India mi zawk ka ṭhiannu khan tih tur neuh neuh a ngah fe zawk a. A hnu-ah Mizorama lut tur chuan Australian nih ve mai a ziaawm zawk dawn a ngaih thu min hrilh a. Hei hi Mizorama lokal India mi tam tak ngaihdan a ni. Chuvangin India mite tana dan mit timim tak a ni tih hi hriat hmaih loh tur a ni ang.

Thil r>ng r>ng virpilh hi a hnu-ah a pawi ṭhin a, India sorkar mit kan timim lutuk ang tihte hi dawn nachang hriat a ṭha. Eng thil pawh nise dan kenkawh kawngah hi chuan danin a kengkawh tura a tihte’n an kenkawh hi a ṭha ber a, chu chu dan rorelna kalphung dik tak a ni bawk. A kut lum na zawngin mi kut kan lo thlak ve ngawt thinte phei hi chu kum zabi 21-na hunah hi chuan sim ngei ngei chi a ni. Thuneitu nih chak avanga pawl hmanga thiltihte hi kan kalsan a hun ta khawp mai. Chubakah chuan kan duh fir luat hi a taka thil tidaltu leh kan duhdan kalha thil a kal theih phah zawkna a ni thei tih kan hriat fo a ṭul a ni.

Hetih rual hian ILP chungchangah hian sorkar hian a tihtur a tilo ve bawk ṭhin a. He dan kengkawh tura hlawh neia chhawrte hian an hna leh thawh tur an ngaihthah lua ve fo ṭhin bawk a ni. Hetianga sorkarin a tihtur a tih loh emaw, a tih khat emaw avang hian eng pawl pawl emaw hian remchangah an la ve fova, hei hi a him lovin a ṭhalo hle a ni. ILP te ang a bik taka dan siam hmanga kenkawh ang chi hi chu a buaipui tur bik ‘special squad’ te siamin bawhzui ngei ngei tur chi a ni a. ILP lak saktu (sponsor) te pawh an hnamdang chhawrte an chhawr duhloh hnu-a thlahthlam mai an awm chuan hrem tur an ni a; chu’ng zawng zawng chu a hun takah an bawhzui zat zat tur niawm tak a ni a. Pawl ṭhenkhat an chet chhuah hnu-a aw neih chauh ching sorkar hi kan hrawn rei ta khawp mai a. Wheelbarrow ang maia nawr kal reng ngai ni lovin an rawngbawl sak tur mipui rawngbawla kawng hrang hranga an mawhphurhna tipuitling thei sorkar neih hun hi a nghahhlelhawm ngawt mai.

Mizorama pawl hrang hrang, a bikin dan kalha hnamdang sumdawng leh hna dang thawkte ngaimawha tha thawh ṭhinte hian tuna an thawh mek piahlam hi an thlir a ṭul a; chu chu Mizo zawng zawngin kan tihtur a ni bawk. Bengal Eastern Frontier Regulation hian kum 100 chuang min uapin Mizote hi chimralna lak aṭangin min hum tawh kan tih kha. Mahse, kumkhua hian he dan hmanga humhalh hi kan ngai dawn em ni ang? ‘Nge keimahniin, he dan tello pawh hian kan ding khawchhuak ve thei dawn? Kum engzat nge he dan hmanga humhalh zel hi la ngai dawna kan inhriat? Heng zawhnate hi kan chhan ngei a ngai dawn a ni.

Tunhma chuan hnam tlem leh zual, thiamna lamah pawh mual eng hmu phaklo, anmahni sapho ṭawng takin ‘half savage’ kan ni a; humhalh kan ngai ngawih ngawih a ni. Chumi avang chuan BEFR pawh hi sapho khan min siam sakin min lo humhalh r>ng a ni. Mahse, he dan hmanga kumkhuaa humhalh ngai khawpa sawngnawi kumhlun tur chu kan ni bik lovang. Tunhma-in hetiang zawng hian ngaihtuahna kan seng ngai lova, engmah kan ti ngailo a nih pawhin kan ngaihtuahna kan thlak a hun tawh a ni. He dan hi sorkar laipuiin hlih hun a nei thei a, chumi hun atan chuan tun aṭanga kan inbuatsaih a ngai. Chumai a ni lo, IAS leh sorkar laipui hnuai hna dang danga luhna atana a bika hauh sak ngailo tur khawpa changkang ve tura kan inbuatsaih a ṭul bawk. Tute-emaw hlahthlem reng kumkhua tur leh hnam dangte phak ngai reng renglo tura inngaihna leh hnam sawngnawi nih chatuan kan tum a nih loh chuan chet kan laka hma kan sawn a ṭul a. Khawvel phak zirna standard te hi a taka kan neih a hun lutuk tawh a. Chu chu tuna tih ṭan nghal hi a ngai a ni. Kan damkhawchhuahna tak tak chu kan thluak, kan thiamna leh kan fuatah a innghat dawn si a.