KELKANG!! Ram ka thlir a

Kei hi thlarau mak­sakte engahmah ngailo, sakhaw thila phurna s^ng (emotion) avang maia engemaw tih hluaite ngaisang miahlo ka ni pek a. Khuangpui leh khuangte benchilh avanga lamna thlarau changte leh sap music ṭang tak thlarau changa phur vanga lamte thlarau chan chen pawh hmu inang tho ka ni bawk. Nausenna thlarau te, khurbinna te, sawn thianghlim thleng hian naupan’ laia lo hre ve riai ruai tawh ka ni a, rinna maksak deuh hmanga mi kaihhruai tum, Mizorama a aia maksak dang awm chuang vaklo engemawzat - Lunglei ami Susan Kohhran (Susannah Church) dintu Vincent C. Hniarvunga te, ‘Enoka Pawl’ dintu Lalrempuia (L) te, Sangau bula inkulh Laldiheli leh midangte pasal Vanawia (L) te thlengin hmaichhanah ka kawm tawh a. ‘Chana Pawl’ an tih mai Pu Ziona hote khawpui Baktawng Tlangnuam khi vawi 4 ka tlawh tawh a, ramdang chanchinbumite hruaiin hapta khat zet ka chamchilh tawh nghe nghe a ni. Kumin Jannuary ni 9 khan Khawbung-a ka ṭhianpa Pamawia’n a nu lung a phunna-a kan kal haw lam Champhai kan panna-ah Kelkang hi kan ‘zan pelh’ a, lo kawi zawk ila chuan Kelkang kal (KKK) ka ni ve mai tur. Hetianga sakhaw thila rilru phurna leh so luaina ka neih veloh chhan hi ka lehkha zir aṭanga ‘reasoning’ leh ‘rationale thinking’ lama ka pianthar tak vang ai mahin ka pa uapna leh a mi kaihhruaina vang a ni daih.

Ka pa (H.C. Sapthankhuma) kha kum 1993 May ni 31 a a thih khan kum 63 mi chauh a ni chungin Venghnuai Presbyterian Kohhranah chuan Kohhran Upa min han tih ve mai tur hi a ni a. Amah kha ‘Synod r<t mai’ kan tih ang chi hi a ni pek a. Kan naupan’ deuh lai leh tleirawl chhuah ve lai pawh khan a ham strict thei ang reng khawp mai. Keini hir-ha duh khan The Crusaders (Sanglianthanga pawl) te The Invaders te an sap chhepchher nena tute-emaw rawngbawlnaa kal ti chakawm tura an zai chiau vel tur kha kan en chak ṭhin a. Kulikawn-a Salvation Army Central Corps mite inkhawmnaa khatih hunlaia thuhriltu lar ber ber rawngbawlna leh kan ngaihsan band-te an chhepchher kimchang nena nunchan an zirna tur inkhawmnaa kal kan han dilte khan, “Kan BiakInah pawh kan kohhran hruaitute’n Pathian thu tho a ni an sawi, hmun danga kal a ṭul kherlo,” tih kha ka pa min chhan ṭhin dan a ni.

Sakhaw lam thila kawm chik deuhva ka neih pakhat leh (thil dang tam takah pawh pur ka chawk ṭhinna) chu Rev. Zairema kha a ni a. Ani khan kum 1960 chho vela Shillong aṭanga piantharna ngaih pawimawhna leh sawi vung a nih ṭan dan kha min hrilh a. Khatianga phurna (emotion) avanga piangthar inti hluai ho kha a ngaisang teh chiam lo tih a tilang zeuh zeuhva, lemder nun a ngaisang lova, nun nghet leh piangthar nia inhria pawh simna nun dik nei kha a ngaisang tlut mai ni berin ka hria.

Ka pawm riau chu piantharna uar a nih hnu leh piangthar tura gospel crusade/ camping/ campaign/ bethel tih vela piangthar, da leh an tam thu an sawi hi a ni. Tunhmaa Zosapte’n kan pi leh pute hnena ‘Isua hi lo ring ve rawh u’ an tih lo pawmtute kha an nghet em em a; an hlauh em em Mizo lalte leh Kristian ni velote’n an diriama an tihduhdah pawh khan martar huamin an nghet tlat mai kha a ni a. Tunah hi chuan pianthar kan sawi uar a, kan sawi phur a, mahse piangtharte chu tihduhdah pawh ngai hauh lovin an da leh rang lutuk a, kan buai tawh zawk a nih hi. Tunlaia kan piangthar tam tak hi zawng ph<r hlut vang a ni tih a chiang a, nula buan chaklo ang maiin nasa taka thlem vak pawh ngai lova tlu leh nghal mai an ni hlawmin a lang.

Nun nghet pangngai nunpuitu chuan Kelkang kal turin midang an pawngpaw phut ngawt ka ring hranpa lo. Mahni awmna leh nitin hnathawhnaa ringtu ṭha ni theilo kha an ngaisang viau-in ka ring hek lo. Keini Mizo Kristian inti tam tak hi kan nep ngawt nia! Kan veng/kohhran upate aia mikhual thusawi zana inkhawm buk deuh hluai chi kan nia. Gospel camping vela inti piangthar, kohhran hruaitute hmu thlarau lo (hmu ro) viau ṭhin hi an tam lutuk a, pianthar zin dan en phei chuan Mizoram mipui awm zat aia tam fe pangthar hi an awm awm e. Naupan’ lai aṭanga Pathian ṭih avanga nun uluk taka nunga nun tluang leh kohhrana inhmang ziktluak aia maksak deuh ngaisang zawk leh bawh zawk kan ni. Naupan’ tet laia Sande Sikul kal ṭhat aṭanga rawngbawltu tluang tak ni chhova seilian aia suahsual bawlna kawnga bawnra taka tal hnu-a piangthar leh - Nicky Cruz te ang ngaisang zawk f> hnam kan ni. Chu thinlung tak mai chuan mi tam tak chu Kelkang lamah a tirliam a ni.

Mizote hi a langah chuan ṭha thei ang bera intarlan ching kan ni a, tuemaw a lo chet mawiloh deuh dan phairam chanchinbu-a a lo lan chuan hnam tihmualphona hiala ngai ṭhin kan ni. Pathianni-a nalh taka inchei-a ringtu ṭha ber anga inlantir hnam kan ni bawk. Chutih lai chuan kan nun hi a thuklo hle mai. Thil maksak bawh huam huam chi, hlawk thut leh hausak thut duh avanga pawisak nei tlem tak lawi si kan ni. Chiahpuam a puah keh hlim khan ka mi lo rin ve tak tak, Kohhran Upa te pawh chiahpuam-a sum lo daha chan ta ka hre chhuak a. Sum hmuhna tur a nih a, dik chiahlo nia rin pawh bawh huam huam kan tam hi a pawi khawp mai. Pathianni apianga nalh taka BiakIna inkhawma Kristian ṭha ber anga langa, Thawhṭanni aṭanga mahni hnaa rinawm lova eiruk tura ringawt ngaihtuah leh kar tluan site hi kan kat nuk awm e.

Kelkang kal hi a ṭha-in a ṭhalo ngawt lo. A kal chhan zawk kha a pawimawh. Nun nghetlo, simna leh nghehna tello nun hi a ṭhalo lai tak chu a ni a. Muslim ho an hmun thianghlim Mecca leh Medina a kal haw in nunau pawisawilo rawng taka thah an hreh chuanglo ang tho hi kan ni ang tih a hlauhawm. Kan hnamin a mamawh chu nun nghet, mahni hna ṭheuhva rinawm leh lemchan loh hi a ni a. Kelkang boruak leh thlarau hian nun nghet neilo leh derdep kan nihna min sim tir lovin a zual za pui vaihlenhlo an tih ang hi kan inchan ang tih a hlauhawm ngawt nia.