POWER POLICY

Mizoram sorkar kal tawh leh tun ami thleng hian kawlphetha siam chhuah kawnga policy fumfe tak nei an la awm mang lova. PC sorkar khan Bairabi hydel project an tuipui a, an tihlawhtling hmanlo mai ni lovin kum 6 an sorkar chh<ng khan awmze neiin a bul an ṭan hman lo hrim hrim a. Kum 20 chuang sorkarna chelh tawh Congress hun laiin tlema Hydel Project tih tham deuh an puitlin’ chu – Maicham-I (2 MW),Terei (3 MW), Kau-Tlabung (3 MW) leh Tuipanglui (3 MW) te a ni a. Tuipanglui hi zawh tawh anga ngaih mah nise kawlphetha a la siam chhuak lo niin department hotute’n an sawi a ni. MNF hun kum 10 chuang hret chhungin Serlui B (12 MW) an thawk zova, tun thlengin official-a hawn la nilo mah sela ramin a chhawr ṭangkai a. A kawlphetha pek chhuah erawh chu khawl lam harsatna avangin ruahman ang a phak lem lo. MNF sorkar chhung vek khan Bairabi Thermal Power Plant (22.29 MW) siam zawh a ni a. (MW hi megawatt tih­na mai a ni). He kawlphetha siamchhuahna thahrui atan hian Heavy Furnace Oil a ngai a; a thahrui ber tur man a to lutuk vang ni maw, lei tur a awm loh vang ni maw, kan rul-a-raw neih ta mai mai chu a nih hi. Chu zawng chu mahni-a sorkar kan neih ve aṭanga kum 43 vel chhunga kan kawlphetha siam chhuah langsar zual chu a ni a, pawn lam aṭanga kan chawk luh hmangin kan la thaw lian ve ta mai mai rih a ni.

Mizoram Power and Electricity department website aṭanga a lan’dan chuan tuna hydel power project (lui tui tha hmanga kawlphetha siamchhuahna tur) hna kalpui mek hi 5 a awm a, chu’ng zinga lian ber chu Tuirial Hydel Project (60 MW) a ni a, Tlawva Small Hydel Project (5 MW) tih loh a dangte hi chu tenau te te a ni hlawm. Thawh chhoh tura ruahman anga an tarlan lian zualte chu - Tuivai (210 MW), Kolodyne II (460 MW), Bairabi (80 MW), Turini (38 MW) leh Tuivawl (42 MW) te a ni a. Tuivai hi sorkar laipuiin Viability Gap Fund hmanga a siamna sum a tum tur anga ruahman (a taka thleng thei ta chiahlo) a ni a. A dang zawng hi corporation leh company hrang hrang nena inremna siama thawh tura an tih, mahse a taka engmah thawh la awmlo a ni. Chu’ng corporation company te chu NHPC, Sarkaria Power Limited leh SPML te an ni. Hei baka Corporation te nena lui tui tha hmanga kawlphetha siam chhuahna tura kan sorkarin inremna thuthlung a lo siam tawhna dangte chu – Boinu Storage (635 MW), Lungreng (815 MW) leh Mat-Sekawi (76 MW) te bakah Shyam Century Ferreous Ltd., Kolkata nena inremna siam an tumna Bairabi Dam – I (55 MW) te a ni.

Eirukna avangte, zangnadawmna dawn kawnga tute-emaw duham luat leh diklo taka pawisa siam tumna avanga kawlphetha siamna pamṭul ta sawi tur a awm nual a. Kawlphetha siam chhuah chungchanga kalphung leh tum (policy) chiangkuang a awmloh avang hian tam tak chuan an hausak phah lawi a. Kawlphetha siamchhuahna hna pamṭul a nih laiin a mawhphurtu leh thawk­tute’n sum lamah an chhawr ṭangkai zawk emaw tih tur a ni a. Kan ram hruaitute, sorkar milian leh mi hausa chenna in chu kawlphetha awm loh vanga midang kan thim lai pawhin an eng reng a. A chhan chu VIP line an pawh vangte leh Inverter ṭha pui pui an neih vangte a ni a. Sorkar pisa a thim pawhin sorkar hnathawkte chu an awl deuh a ni mai a; electric hmanga eizawng tam tak tan erawh chuan power awmlo hi a thim a ni satliah lova ṭah leh haṭhialna a ni. Chuvangin a chhan chu engpawh nise kawlphetha a harsat avanga tuartu chu mirethei leh mipui mimir kan ni.

Kawlphetha siam chhuahna atana tuikhuah lian tham (mega dam) siam hi hmasawnna atana pawimawh a nih rualin mi tam tak kumkhuaa an lo khawsakna hmun leh ram aṭanga nekchhuah (displace) an nih phah theih bakah nungchate leh ramngaw nasa taka tichereu ṭhin a nih avangin hmun hrang hrangah dodalna a nasa hle tawh tih kah hre ṭhin ang. Chubakah ram leh hnamin a chhawr tur kawlphetha thar chhuah nena inbuk tawklo takin mihringte chhawr tur leh ramsate tuallenna, ramngaw hausakna cheng tam tak man kawltu ram zau tak tihchhiatna a ni fo bawk. Hydel project hi mi ramah chuan an lui khuahte vurin a chawm (snow-fed) a ni hlawm a, chu’ng

aṭang chuan kawlphetha pawh an siam chhuak reiin kum tluanin mar patin a ṭangkai thei a. Keini ram ang ruahtuiin a chawm (rain-fed) lui khuah ngawt phei hi chu a kawlphetha pek chhuah theih (firm power) a tlem zual a; a chhawr nahawm nep hle. Kan ram lui zawng zawng kawlphetha siamna atana khuah tum anga insawi phei hi chu a thlir tawi thlak khawp mai. Gas te hi Mizoramah lai chhuak ila chuan gas hmanga Thermal Power Plant ṭha tawk tak din a pawimawh ang a. Gujarat ah te hlawhtling taka an hman ṭangkai nizung tha (solar energy) hmanga kawlphetha siam chhuahte hi Mizoram te ang, boruak chhia (pollution) in ni zung a la hliah dal velohna hmunah chuan kan hmang ṭangkai hlei hlei zawk awm e.

Kawlphetha chungchangah hian sorkar hian policy fel tak duang sela a duhawm hle a, mahni inrelbawl hranga kum 40 chuang awm tawh hnu-ah chuan tih ve ngei tawh tur a ni. Lui tui chakna hmanga kawlphetha siam chhuah ringawt mai kan atchilh hi a him hranpa lova, kawng dang dap pah chunga ruahmanna thui tak, kum 50 emaw kum 100 hun lokal tur thlir chunga policy hi duan a ngai a ni. Chumi atana kan ngaihtuah tur pawimawh chu kawlphetha siam chhuah a ni emaw, hmasawnna kawng dang a ni emaw, a thawh dan tur leh tihpuitlin dan tur ruahmanna kan siamin thui tak ngaihtuahna sengin kan duang tur a ni a. Tuna kan kal dana NEEPCO te’n lui an khuah a, a kawlphetha siam chhuah 12% vel chauh a ram neitu-in a thlawna kan chan theihna tur ang phei hi chu a pamhmai lutuk. Chubakah mihring dam khawchhuahna tluantling atana pawimawh kan chhehvel boruak, thing leh mau leh nungchate tichereu leh tichhelo thei ang ber ni si; a theih ang tawka kan mamawh phuhru tur leh hmasawnna leh zel tur thlir chunga kan ram dinhmun chiang taka zir hnua ruahmanna kan siam a pawimawh a ni. Kan ram hruaitute leh sorkar thuneitute’n an pumpui hmakhua leh sum leh pai tam zawk lakluhna tur ringawt ngaihtuahna ringawta ruahmanna an siam chuan policy fuh a ni thei ngai lovang.