BPL!

BPL tih hi Mizo zinga tam tak chuan lamtawi (abbreviated form) a ni tih pawh hrelo khawpin an hre belin a awmzia pawh an ngaihruat thiam hle tawh awm e. Chuvangin a lampum chu ‘Below Poverty Line’ tihna a nih thu leh mirethei bakberh zual sawina, sorkarin fel taka thliarna tur tehfung hmanga a hming a vuah a nih thu hi sawi lan’ hram a ngai a ni. Tunhnai-ah Champhai District-a thingtlang khaw 5 chu BPL awm lohna khua a puan an nih thu Vanglaini chanchinbu-ah kan lo chhiar a. A ngaihnawm hle mai.

BPL awm lohna khuate hi Riangtlei, Pamchung, Rabung, Tlangmawi leh Chawngtlai te an ni a, hetiang khaw kilkhawr ve tak taka awm zingah hian harsa ve tak takte an awm ngei a rinawm a, mahse dan anga BPL ni thei tur tehfungah an tlinglo tih inhria a BPL nihin a ken tel hlawkna leh hmathatna an dawnglo ngam hi a ngaihnawm lai tak chu a ni a. Kristian dik tak tih-awm tak pawh a ni. Sum lakluhna tura mipui chanai lo eiruk mai hrehlo, sum lakluh zat diklo taka ziaka fate Scholarship dil sak hrehlo, hlawkna leh hamthatna dawnna tur a nih chuan diklo deuhva tih leh dawtsawi hreh hauhlo; mahse, khawtlang leh kohhran mithmuha mi fel leh thianghlim anga lanna atana a langa zu do thinte ngawt ai chuan lemchang velo an nih avang ngawt pawhin ropui tak an ni.

Kan sorkarin BPL leh BPL ni velo a thliar danah hian tunhma atangin thil felhlel a awm tawh thin a. Department pakhatin BPL a chhinchhiah zat leh department dang chhinchhiah zat nasa taka inthlaute a awm a. Tih chi hauhva a lan loh laiin thenkhatin rorellai party mi leh sa induhsakna atana hmangin chhungkaw awmthei deuhte pawh BPL-a han telh mai te, chhungkaw bakberh leh pachhe tak pawh an party mi an nih loh avanga telh tak lohte a awm niawm tak a ni a. YMA phei chu BPL thlanna-ah an tel duh tawhlo tih thawmte pawh a awm kha.

Hlawkna leh hamthatna dawnna tur a nih chuan dawt sawi hreh miahlo leh diklo taka thilti hrehlo Kristian kan tam ta lutuk hi Mizo khawtlang nuna pawi ber a ni hial awm e. Rinawmna leh thawhrimna tlachham hnam chu hnamdang hmuhsit leh entleu an ni ngei ngei a, hnam ropui-ah an ding chhuak ngai lo - engang pawhin BiakIna inkhawm uar mahse. Hei hi kan sorkar bakah khawtlang pawlte leh kohhranin tih tak taka a bawhzui ngai thil a ni. He’ng khaw 5-te hian entawn tur an siam tawh a, khaw dangin zui-in entawn i la, dik taka kan kal ngam hunah chuan kan hnam a zahawm ang a; a langah mai ni lovin langlo lam thlengin belhchian kan dawl ang a, chanchintha hrilh kawngah pawh hma kan sawn ang - kan nunah hnamdangte’n dikna leh takna an hmuh dawn avangin.

Kan rama mangan’thlak ber pakhat chu ‘kan thinglung BPL’ hi a ni. Inen chiang teh ang u - Kan changkanna hi thawhrimna leh hmasawnna-in a hrin chhuah ni lovin awhna leh duhamna hrin chhuah a ni a, rualawhna pawnlawi tak avanga thil tha nei mai mai kan ni hlawm. Entirna’n hnathawhna atan leh mamawh tak takna vang ni si lova nei leh nei lova lirthei neih hrim hrimte, smart phone man to tak tak hum ngawtte hi changkanna zahpuiawm a ni a. Chhungkua leh mimal, hlawh leh thawh chhuah lama ngelnghet silo awhna avang ngawta tlaran taka chetna thinlung hi a ril takah chuan ‘BPL thinlung’ atanga lo chhuak a ni.

Mizoramin hma a sawna a ropuina tak tak tur chu Mizo zawng zawng deuhthaw-in hna thawka thawh chhuah kan neih hun a ni ang. Tuna kum upa/tar hlir deuhthaw-in hna an thawh a, thluak tha leh tha chak zawk, tam zawk bawk si thalaite awm awla an leu mai mai chhung chuan hmasawnna tak tak a beisei theih loh. Kan politician-te’n a taka ram hmasawnna tur ngaihtuah lova pawisa sem policy an tawktarh chhung chuan hmasawnna dik chu kan la hlat hle bawk ang. He BPL rilru hi paih tur chuan kan politician, sorkar, kohhran leh tlawmngai pawlte hian an rilru an thlak a ngai hmasa. Kan ngaih pawimawh kan thlak a tul a, kan ngaihsan zawng kan thlak a ngai bawk ang.

Zau zawkin i ngaihtuah teh ang. Mizote hi scheduled tribe kan nihna hmanga inhung bikna nena hlahthlem reng ngai tura kan inngaih chuan India state dangte leh hnam dangte ngaihah chuan ‘BPL Hnam’ kan ni reng ang. Hna leh thil chi hrang hranga hauh sak bik leh hlahthlem ni kumkhua tur khawpa hnam sawngnawi kan nih reng chuan engtikah mah kan zahawm ngai hek lovang. Nausen pawh puak, kaih leh a bika buaipui an ngai thin a; an puitlin hnu thlenga duat bik ngai chu piangsual leh sawngnawi fal an ni. India rama state dang leh hnam dangte kawng hrang hrang, a bikin zirna lama phak ve tur chuan kan ram hruaitu leh sorkar hotute’n tihtak zeta kan zirna an siam thata an tihchangkan’ a ngai a; eiru mai mai leh pawlawh taka zirna kalpui thei kan ni tawh lo.

Hmasawn tur chuan tihtur a tam hle. Kawng tha kan mamawh kan tih rualin hnam hrisel lovin hma an sawn theilo tih te kan hriat tel a ngai a. India rama hnam dangte el pha tur chuan kan zirna kalphung tihhmasawn a ngaih rualin kan chheh vela awmte bula tlangnel pha turin kawng tin rengah hma kan sawn a ngai a ni. Union Public Service Commission leh Staff Selection Commission-a hna lakte leh hna dang hrang hranga lut tura hauh bik (reservation) ngai lova kan luh (theih) hun hun hi India ramin ‘BPL Hnam’-a min ngaih loh hun tur a ni ang.

Chutiang chiah chuan British hun lai atanga tun thleng hian Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 hmanga hunga humhalh bik kan la ni a. He dan hmang hian kum za chuang chu humhalh kan ni ta. Sumdawnna kawngah te humhalh kan ni a; Mizoram lo lut turin Inner Line Permit an neih a ngaih avanga hnamdang sumdawng leh hna hrang hrang thawk tam tak lo lut tur dan theihna dan kan nei. He dan hi a tha e, kan hnam himna atana dan tangkai tak lo ni reng tawh a ni. Mahse, tunah hian he dan hmanga inhung bik ngailo hian engtikah nge kan din khawchhuah ve ang tih kan ngaihtuah a, chumi tura kan puanven kan sawichhin a ngai a. Hung bik reng ngaia inhriatna BPL thinlung kan kalsan theih hun; keimahni-a dinga damkhaw chhuak ve theia kan inhriat hun hi a nghahhlelhawm ber zawk chu a ni.