NLUP!

Kan sorkar hrawn mek ‘flagship program’ NLUP hi a lampuma ziah pawh ngailo khawpin kan hre hneh tawh awm e. Congress party hian vawi 3 aia tlemlo chu he NLUP hi a lo sorkar phah tawh a, tunah pawh hian NEDP tia vuahin NLUP chhunzawmna ang deuh an vawrh chhuak leh mek a nih hi.

Sorkar laipui-a Cabinet Committee on Economic Affairs (CCEA) chuan July ni 15, 2010 khan Mizoram sorkar chu NLUP atan hian cheng vaibelchhe 2,873.13 hman a rawn phalsak a. A tirah chuan chhungkaw 1,20,000 tuam tura ruahman a ni a; a hnu (kum 2013 inthlan hma deuh kha a ni ta awm e) deuhvah chhungkaw 15,000 tuam belh leh turin sorkarin thutlukna a siam a, Planning Commission-ah sum an dil belh bawk a. A vaia chhungkaw tuam tur chu 1,35,000 a ni ta a. A vaia sum hman ral tawh hi nikum thleng khan cheng vaibelchhe 3,000 bawr vel a ni a. Sem chhunzawm mek a ni bawk. He pawisa hmuhna hi state Plan sum aṭangin a ni a; NLUP atana hman phalna erawh chu CCEA hian a hranpa-in a pe a ni.

He NLUP hi rorelna chelhtu kan ram hruaitute hian an han fak thiam khawp a. “Pathian Program” emaw “Pathian hriat program” te an ti a; a ura zual phei chuan, “NLUP a hlawhchham chuan Lal Isua a mualpho vang” ti hialin tawng an cheh a nih kha. NLUP hi a tirah chuan LUP a ni mai a; a duangtu hian eizawnna nghet neilote’n leilung/ram behchhana eizawnna ngelnghet an neih theihna tura a duan a ni a. Tuaithara ti danglam hretin NLUP tia vuah a ni a, a taka hman tanna hmasa ber chu Lunglei District-a Lungsen Development Block-ah a ni.

Kum 1994 khan (SENHRI chanchinbu kan enkawl lai) he block chhunga khaw engemawzat hi tlawhin a hlawhtlin leh tlin loh a hmunah kan va zir chiang a. NLUP dawng hlawhtling kan hmuh chhun (ka mimal ngaihdanin) chu (Gulsil khua?) a Chakma chhungkaw pakhat bawng vulh thlang kha an ni. Tunhmaa tlangram lo neiha eizawng bakberh tak thin khan bawnghnute hmangin an khua an chawm a; thingtlang dinhmunah chuan awm thei pangngai tak an lo ni ta. Hlawhtling anga an sawi leh min kawhhmuh tam ber erawh chu huan/lo ram nei hlawhtling sa, NLUP sum dawng an ni ber a; NLUP sum hmanga thlai kumhlun chin belh pawh an awm zeuh zeuh.

Kan lo hawn leh hnu khan khatihlaia Rural Development Minister khan a pisa-a lengah min sawm a. NLUP hlawhtlin dan (kan hmuh dan) min zawt a. Za zela 5 a tling pha a ngem tih chu kan ngaihdan a nih thu kan hrilh a. Maktih hmel deuh hian “Sorkar chuan za zela 70 emaw 60 emaw vela hlawhtlingin kan inchhut a sin,” a ti a. Kan hnial zui hlei lova, RD department nilo mi dangin zir chiang se tih erawh chu kan rawt a. A hnu-a Economic and Statistics Department-in an va zir chian khan Lungsen Block a hlawhtlinna kha za zela 3.5 vel nia an ngaih thu report an siam ni ta-in ka hria. Nuihzat thlak ang reng tak an sawi chu NLUP sum sem ni chuan Lungsen khaw pa mahni ina zanriah ei an awm meuh lova, Hotel-ah an ei vek tih te, tape recorder nei-a ring taka zai tir thei an pung tih te a ni a.

Keimahni ngeiin a taka kan hmuh chu mi tam tak chuan NLUP pawisa an dawnna tur lehkhabu kha an dawn hma-in mi hausa deuh hnenah an hralh thin a, “Kan ‘botli’” an ti mai a, vai (Bengali?) tawngin inthleng (exchange) tihna a ni awm e. A awmzia chu pawisa an mamawh tawh a, dawn hun an nghah zawh tawh loh avangin an lehkha kha mi hausa khan lo laksakin Rs 5,000 dawng tur kha Rs 2,500 a lo pe a; a dawngtu tur dik tak chuan chu zawng chu dawngin mi hausa khan an chanai khul sakin Rs 2,500 a hlep ta mai a nih chu. Hlawhtlin viau ngaihna a awmlo hrim hrim, an pachhia-in an bakberh tawh lutuk a, an mamawhna khan eizawnna nghet lam pawh a ngaihtuah tir thei tawhlo a ni ber awm e.

Rotlang khaw mite chuan puantah (weaving) an thlang a; tuma’n puan an tah awm pawh kan hrelo; puantahna hmanrua an dawnte chu a hmang tangkai pawlin puanpho ban atan te an hmang hlawm a. Puantah thlang NLUP dawngtu tam berin vawk an vulh a; Vety doctor-te duhdan ang lovin Mizo vawkvulh thin dan angin an vawk khawlaiah an chhuah a; an khawlai chu vawkek hmun a ni ber mai. Mahse, khatihlai kha chuan Lunglei khawpui-a vawksa zawrh tam ber kha Rotlang khaw vawksa niin an sawi tlat. Lungsen Block huam chhunga khuate hi hmun lum taka awm deuh vek an ni a; vawk in sak dan tura an hrilh anga an sak khan a chung rangva kha a hniam lutuk a; vawk in kha a lum lutuk a; an vawkte dahte kha an thi zawih zawih mai niin an sawi bawk.

Tun NLUP, 2011 aṭanga sem tan pawh hian Mizoram hmasawnna a thlen teh chiam chuang lo. Kum 2011 Chhiarpui-ah khan Mizoramah chhungkaw 2,22,853 an awm a, chu’ng zinga chhungkaw 1,53,000-in NLUP an dawn chuan chhungkaw 69,853 chauh dawnglo an awm tihna ani a; hetiang zat chhungkua an intodelha leirem an rah chuan lang thama hmasawn tur kan ni. Mahse, NLUP chhawr tangkai/dawng tam ber tura ngaih kuthnathawktu kan tih mai (agriculture and allied service sector) te hi Mizoram mihring za zeal 60 chuang an ni chungin Mizoram pum sum thawh chhuah za zela 14 vel chauh an thawh (contribute) ve a ni. Hei hian NLUP hlawhchhamzia a tilang chiang ngawt mai. A hlawhchham dan kimchang chu chiang zawkin ni dangah kan la ziah chhunzawm dawn nia.

Tun tuma NLUP an tih tan leh aṭanga kum nga hnu-ah pawh loneitute thar chhuah pung thur thur kan hmu lova; BPL an tlem tak viau thu kan hrelo. Chutihlaiin NLUP bawng lakluh vang ni ngei-a lang, bawng natna a leng chiam leh vawk natna hri leng chiam thawm erawh chu a ring hle. Hei hian Isua Krista a timualpho em tih erawh chu ka hre bik lo.

Mipuite retheihna remchanga la-a inthlan dawna vote hmuhna atana sum sem tawktarh hi hnam changkangah an ti ngai lova, mipui hmuhsitna leh lalna leh thuneihna chan theihna atana eng hmanrua pawh hmang hreh lote tihdan a ni a. Kan senior officer-te thla khat hlawh zat pawh tling lova chhungkaw hung ve tak tak kumkhaw rahbi tuk sak a eizawnna ngelnghet neih tir an intiam hi chu Soviet Union ram hruaitu Nikita Kruschev-a’n “Politician te chuan lui awm lohnaah pawh lei (bridge) dawh min tiam thin,” tia a sawi tidiktu zing ami a ni awm e.