Guest writer
HC Vanlalruata
STATE DAY OF PRAYER
A hming hi Saptawng a ni a, a huaihawttute rilru hre kilh kelh lo chungin, a awmzia nia lang chu Mizoram state-a hlan kai a nih puala a huhova tawngtai tihna ni awm tak a ni. Union territory (UT) ni ṭhin, February ni 20, 1987-a state puitling-a Mizoram hlan kai champha a nih avangin hemi puala tawngtaiho buatsaih hi 'State Day of Prayer' ti-in an vuah ta a nih a rinawm. Kum 20 zet rambuai pik leh hrehawm tak kara kan awm hnu, June ni 30, 1986 a sorkar laipui leh rammu mek MNF te inremna thuthlung ziah hrin chhuah, state puitlinga Mizoram hlankai a nih ni hi lawm tlâk chu a ni.
Tun hma kha chuan sorkarin a ruahman angin 'State Day' hi sakhaw thil nena hampawlh lovin an lawm thin a. Mizoram hi state puitlinga hlankai kan ni satliah lova, kum 20 zet rambuaia awm tawh, remna thuthlung ziah avanga ralmuang taka kan awm theihna a nih bakah, state zawng zawngin an neih ve lem loh thuneihna bik (special provision) pawh Constitution-ah hial telh a nih tak avangin lawm pawh a phû a ni. Lawmthu sawina hun, ṭawngṭaia Pathian hnena lawmthu sawia hun hmanna atan pawh a awm lo lem lo.
Chutih rual erawh chuan nikuma he ni pawimawh puala a huhova tawngtaina hun kan hman dan erawh kha chuan lawmthu sawina lam a kâwk lo va. ṭawngṭai thupui kha sual thupha chawi/ngaihdam dilna lam hawi a ni. Hei hi kan mamawh love tihna lam ni lovin 'Ninevi challenge' tihte kha a sapṭawng taka a huhova tawngtaina chhan atana hman a ni a. Sapṭawng nena kan bilh tel avang hian a thlarau ta viau deuh zawkah kan ngai em ni tih palh a awl fo.
Eng pawh ni se, Jona bung 3-a a inziah dan chu hetiang hi a ni – 1Lalpa thu chu Jona hnênah a lo thleng leh a. 2“Tho la, khaw ropui tak Ninevi-ah chuan va kal la, i hnêna ka sawi ang khân va hril rawh,” tiin. 3Tichuan, Jona chu a thova, Lalpa thu angin Ninevi khuaah chuan a kal ta a. Ninevi chu khaw ropui tak, a zau lam pawh ni thum kal laia zau a ni a. 4Jona chuan ni khat kal chin khawpui chu a fang ṭan a, heti hian a au va: ‘Tûn aṭanga ni sawmli-ah Ninevi khua hi tihchhiat vek a ni dâwn,’ a ti a. 5Ninevi mite chuan Pathian an ring ta a, chaw nghei nân awmni an kham a, a tê ber aṭanga a lian ber thlengin saiip puan an sin ta a.
6Ninevi lalin chu chu a lo hriat chuan a lalṭhutthlêng a thawhsan a, a lal thuam a hlîp a, saiip a sin a, vaivutah a ṭhu ta a. 7Ninevi khaw lal leh miliante chuan hetiang hian thupêk an chhuah a: “Mihringte, rante, bâwng rualte, berâm rualte chuan engmah an tem tur a ni lo, an eiin an in tur a ni hek lo. 8Mihring leh rante chuan saiip puan sin sela, ṭhahnemngai takin Lalpa au rawh se. Mi zawng zawngin an sual hawisan sela, râwng takin che tawh suh se. 9Kan boral loh na’n Pathianin a thinur nasa tak la kîrin mi khawngaih lo vang tih tu nge hria?” tiin. 10Pathianin an awm dân chu a hmu a, thil sual tih an sim tih a hria a. Pathian chuan a khawngaih a, an chunga chhiatna thlentîr a tum chu a ṭhulh a, a ti ta lo va.
Nikuma ‘Ninevi challenge’ tih thupui kha kuminah chuan ‘Fiji challenge’ tiin an thlak dawn ni awm tak a ni a. ‘Fiji challenge’ an tih chhan ni-a an sawi chu kohhran hrang hrangte sual thupa chawia an ṭawngṭai avangin Pathianin Fiji ram khi mal a sawm a, Kristian ram hmasawn tak a lo ni ta a ni, an ti a. Chu tiang bawk chuan Mizoram hian an tihdan kan zui ve chuan Pathian hian he ram leh mipuite hi mal a sawm dawn ni-a an ngaih thu State Day of Prayer Committee chuan January ni 29 khan Aizawl Press Club-ah chanchinbumite hma-ah an sawi a ni.
Kumina Mizoramin state puitling a nih champha lawmna puala a ṭawnṭaiho thupui angreng a, ‘Fiji challenge’ hman a nih takah hian thil nih dan dik tak kan sawi chhuah loh chuan Fiji ram chanchin hre ve lo tam tak hruai bo theih an ni dawn a. Tawi tê tak tak ka’n sawi teh ang. He ram hi, kilometre 18,274-a zau, thliarkar (islands) 330 leh thliarkar tênâu (islets) 500 awmkhawmna a ni a. Kum 2019 khan mihring nuai 9 chuang hret an chêng a. Mizoram ai-in a zîm a, a micheng pawh an tlêm zawk a ni. Chuti chung chuan zinmi tam takin an tlawh avangin Pacific tuifinriata awm ramte zinga changkâng leh hmasawn ber zing ami a ni.
Mizoramin state puitling a nih champha puala ṭawngṭaiho huaihawttute sawi dan letling hlauh hi thil awm dan dik tak zawk a ni mauh mai. Fiji rama chengte hi British leh American hovin Kristiana an siam luih avanga Kristian tam berna ram (64.4%) lo ni ta a ni a. Kan chiang lo nge hre reng chunga hetianga Fiji hming kan lam tih hi hriat a harsa ta khawp mai. America tualchhung indo (1861–1865) avanga la (cotton) hralh chhuahna a buai hnu-ah la chîng turin US leh Australia aṭangin mi tam tak Fiji-ah an pem lut a. Fu chîn lama an kal leh tak hnu khan India mi tam tak fu chînna hmuna thawk tura chawkluh leh an ni a. Chu vang chuan an ram micheng zinga tam ber dawttu (27.9%) hi Hindu (India mi) an ni.
Fiji rama lal (Mizote anga tlâng hrang hranga lal nei ve thin an ni a) tam ber khan an khua leh tuite Kristiana an inleh an duh loh avangin British-ho khan sipai tha chakna nen kum 1840 leh 1850 inkar chho vel khan mi tam tak an thah phah a. Kristian sakhua hi an lalte khan an thuneihna teitêta a awm phahna tur ni-a an hriat avanga na taka an dodal avangin Kristian sakhaw barhluih tumtute’n an that nasa khawp mai. Kohhran hrang hrang ṭawngṭai rual vang chu a ni mawlh lo. Tharum leh tihluihna hmanga Kristian a inleh luihtir (a bikin Methodist Kohhranah) a tam lutuk. Kan sawi vek sêng lovang a, mahse, ṭawngṭaiho huaihawttute hi chuan thudik tak sawi sela chuan a ṭhat zawk a rinawm.
Mizote hian rinna (sakhua/kohhran) thilah hian harhna leh piantharna lam hi kan bawh nasa êm êm mai a. Chutih rual erawh chuan nghehna, takna leh simna/inlamlêtna lam erawh chu kan hlamchhiah hmiah thung. Chu chu Kristian nihna kawnga kan hnufumna chhan ber a ni awm a sin. Tunhma khan harhna (revival) a thlenin ringthar an pung nasa hle ṭhin ni-in an sawi a, a dik a rinawm. Kum 1960 chho vel a ni ta awm e, Shillong lam aṭangin ‘pianthar’ lam an rawn uar chho leh a, chu chuan gospel camping, campaign, crusade (saptawng hlir) a hring chho a. Myanmar lam aṭangin ‘el bethel’ a lo lut thla leh a nih kha.
Chu harhna thlarau chu chan leh beisei-in harhna thlentir tumin tualchhung kohhran ṭhenkhat leh para-church kan tih maite chuan an hel nuai fo a nih hi. Hlet a chhuah dang chu a hma-a kan sawi, insawrbinga, thluak suksaka inpianthartir tumna camping leh a dangte a ni a. Chu tiangin a hrin langsar zingah chuan Kelkang lama thil maksak hmuh duhna, taksa damna mak tak chan leh harhna beiseia mihring nuai tel tak meuh an kal hut hut ang chi kha a ni. Hei hian simna, takna leh nghehna lam ai-in thil mak (miracle) hmanga thil ropui thlen beisei Kristian kan nihna a pholang chiang khawp mai.
Tunah lah chuan kan state thuneitu ber hovin state puitlinga hlankai kan nih champha-ah ṭawngṭai rual chu kan han huaihawt leh dawn poh chu a ni a. ‘Ninevi challenge’ tiin an vuah tawh lo bawka sai-ip puan thar hlak sin a ngai tawh lo turah ngai phawt mai ang. Fiji rama chengte inchei danin nge an inchei dawn tih lah hriat ni suh. Ṭawngṭaite, inkhawm leh zaikhawm/lenkhawmte leh lamte bâkah intihpianthar tumna atâna khurbin ang chi zawng zawng hi a ṭha love kan ti lo. Saiip puan sina bingbilet thlengin kan sawisel love, kawngpui a lirthei tlân tibuai zawnga an chet loh phawt chuan.
Chutih rual chuan Salvation Army dintu General William Booth-a’n thil lo la thleng tur a hrilhlawk ‘Simna tel lo piantharna’ a tih kha Mizoramah hian a thleng dik ber awm a sin. Kan inkhawmpui, inkhawm pangngai, ṭawngṭai leh thil dang kan tih zawng zawng hian kan nunah simna leh danglamna a thlen hauh lo va. Eiruk chingte’n an sim phah lova, ram rorelna leh sorkar hna-ah rinawmna leh takna a piangthar ve lo va. ‘Kristian lem’ kan ni mêk chu a nih hi. A tak ram kan dai ngam hun hi a nghahhlelhawm tak zet a ni.