BIHAR PROHIBITION

Nikum November thla chawhnu lama a vawi 3-na atana Bihar Chief Minister ni tura lakluh a nih khan Nitish Kumar fakna thawm a ri reng a. Nitish Kumar kan fak huai huai chhan hi engmah dang a ni lo, Bihar hmasawnna tura a tak taka hna a thawh avang leh India rama state pachhe bera ngaih heti taka hma a sawn tir tak vang kha a ni.

Lalu Prasad Yadav khan Bihar ram kawngpuite chu mam zur mai, Hema Malini biang ang maia mamin siam a intiam a; mahse a sorkar chhung khan Bihar kawngpuite chu Om Puri biang ang maiin a bawl zawk a ni, an ti thin a. Nitish Kumar a lo sorkar hmasak ber aṭanga a term khat chhung khan Bihar-ah hmasawnna nasa tak a thleng a; an kawngpuite chu a mam ta zur mai niin an sawi a. State danga Bihar mi inhlawhfa a chhuakte chu an kir ta sup sup a, Nitish Kumar-a hnuaiah chuan an state-ah hnathawh tur a lo tam tak vang a ni a. India ram hmun tam taka Contractor liante leh state hrang hrang PWD te’n tunhma-a inhlawhfa an chhawr thin anga hlawhfa chhawr tur an duh zat an hmuh loh phah hial a ni.

Nitish Kumar-a ropuina leh mi’n an ngaihsanna chu an state hmasawnna atana hna a thawh nasat vang te, an state sum leh pail eh ei leh bar dinhmun (economy) a chawikan vangte a ni a. A hunlai hian eirukna lian tham a tlem ni ngei tur a ni, hma an sawn nasa a. Hel pawl awmlo chunga state himlo leh nuamlo tak thin kha nasa takin a tidanglam bawk. Term hnih a sorkar khan an party Janata Dal United (JDU) hlang sorkar a ni a. Nikum inthlanah erawh chuan BJP lo lian an hlauh avangin Rshtriya Janata Dal (RJD) nen thawhhona ropui an tih mai ‘Grand Alliance’ neiin Bihar tichhetu-a mi tam takin an ngaih, eiruk avanga Jail bang zut tawh Lalu Prasad Yadav nen an tangrual ta a. Amah Lalu hi inthlan chuh khap a nih avangin a fapa chu Deputy Chief Minister a nit a a, Nitish Kumar-a hian sorkarna chelh reng a duh chuan Lalu thu a hnial thiang tawh lova, chung lam aṭanga an pawh dan dana lam mai thin milem (puppet) ang chauh a ni ta.

A sorkar vawi 3-naa a thiltih hmasak pawl chu zu khap burna dan (Prohibition) hman a ni a. Mizoramah chuan tunhma-a ngaisang ngai lemlo pawhin Hindu ni chunga ‘Zu khap ngam’ tiin Mizoram sorkar dinglai sawisel pahin a engamah hma-in hnehna hlado an lo chhampui hmanhmawh a nih kha. “In God We Trust” tih thupui vuana Kristian ram ropui tak dintu United States pawhin kum 1920-33 a an tih hlawhtlin theihloh leh chiang taka an sim tak chu tihlawhtling thei turin Bihar hruaitu Hindu pa chu thenkhat chuan rin tak te-in an lo ring leh pek tawh a ni awm e.

Kumin April ni khat aṭang khan tualchher zu (local liquor) khap phawt a ni a; a hnu ni 4 aṭangin sapzu/ a senchi kan tih mai IMFL khap leh nghal a ni a. Chief Minister Nitish Kumar chuan Mizorama zu khap thlawptute sawi thin angin - hlei hluak taka zu in te avanga Bihar nuho tawrhna ai chuan chhiah cheng vaibelchhe 4,000 hloh chu a tha zawk tih leh zuruite’n sum an hloh thin chu hlepah a chhiar thu a sawi a ni. Kum 2015 inthlan dawna a intiamna avang khan nuho thlawp a hlawh reng a; a tak ram erawh chu dang tak a ni mek.

Bhagalpur district-a Dewan Phokar khua-ah chuan nu pakhat Usha Devi chu zu khapna dan bawhchhia a puah a nih avangin ni 14 chhunga insawifiah turin thu an pe a; an in luhna gate pui chu an kalh sak a; a insawifiah loh chuan cheng nuai 1 chawi tur a ni. A fa naupang te te palite chuan an nu, nitina inhlawh thinin an eitur chaw a pek theih tak loh thut chhan an hrelo. Hemi khua ami vek hmeichhe pali dangte chu zu khap burna dan bawhchhia a puh an ni a. An zinga pahnih Phulka Devi leh Phoonam Devi te chu an inchhunga tualchher zu an man avangin July ni 30 khan Police te’n manin tannin-ah khung an ni a. Phulka Devi fa naupang te te pathum (a upa ber Golu Kumar pawh kum 12 mi chauh) te chu buiscuit ilo zuarin an ei tur an hlawh hram hram a. Phoonam Devi fate pawh chuti tho chu an ni a, naupang tem ah nise an nitin ei khawp tur chu an thawhchhuah a ngai ta. A fanu chuan nikum lawka zawrh phal ni si tuna taka an zawrh avanga a nu man a ni ta chu a hrethiam ve lo.

Mithiamte chhut dan chuan tun dinhmunah hian zu khap avangin Bihar hian kum tin cheng vaibelchhe 6,000 vel a hloh dawn a. Hemi hria hian bungraw chi hrang hrang 200 velah chhiah (VAT) tihpun a ni a. Petrol leh diesel-ah chhiah nasa fe-a tihpun a ni bawk. Hei hian mipui phurrit a thlen a, kumin April leh June thla inkar ngawtah pawh khan an chhiah lakluh chu za zeal 35 in a tlahniam a. Pay Commission 7-na anga an sorkar hnathawkte hlawh an tihpun dawn chuan kum tin cheng vaibelchhe 7,000 aṭanga 8,000 vel an sen belh dawn avangin sorkar hotu thil hre thiam pha chin chu an lungngai lawk hle. Central Statistics Office chhut danin kum 2014-15 khan Bihar GSDP hi za zela 13.07-in a pung a, kum 2015-16 ah erawh chuan 7.14 chauhvin a pung a, hei hi kum 10 chhunga a punna hniam ber tum a la ni.

Bihar Prohibition hi a nih dan tur takin a khauh khawp mai a. Tu inah pawh zu hmuh a nih chuan in chhunga puitling zawng zawng chu man tur an ni a. Tanina tan leh cheng nuai khat chawi-a hrem theih an ni. Zu kawl leh zu in an mante hi bail theih loh thubuai awrh tir an ni. An biala zu khap kawnga thawk nep nia an hriat Station House Officer (Mizorama Police Station OC kan tih ang) 11 chu an hna aṭanga chawlh tir an ni tawh a, Police Association lungawilo leh sorkar an innawr mek a ni. Chanchinbu-a an ziah dan chuan an zu khap hnu hian Police leh sorkar hnathawk tam tak chu zu tawlh rute thamna do zolo an tam hle a, state thenawm aṭangin zu tam tham tak tawlh luh reng a ni a. Thla hlui mai khan zu chhe in avangin Bihar-ah hian mi 13 zetin nunna an chan bawk a. Hetiang hi a nih avangin Bihar awmdan zel tur chu thlir chauh hi kan theih tawk a ni.

Mizoram sorkar hian kum 1997 bullam aṭanga kum 18 chhung zu khap burna dan (MLTP Act, 1995) a hman hnu-ah nikum aṭang vekin zu khapna dan khauh tak chu hlipin zu khapna dan hming vuah ve tho - MLPC Act, 2014 hmangin zu dawr hawn phalna permit a pe chhuak leh ta a. Zu khapna dan (MLTP Act) siama zu an khap kha sorkarin nasa taka pawi a khawihna a ni a. Kum 18 chhung zet hman a nih chhung khan thangthar tam tak rilru a piangsual hman a. Hlih a nih dawn leh hlih a nih hnu-ah pawh engmah hre mang lova “Kristian rama zu zawrh chu,” ti pawlte an awm phah ta a nih hi. Kum 18 chhunga la harh lote pawhin Bihar aṭang hian inzir fin i tum ang u.