COURT SUASAM

Vawi tam kan ziak tawh. Mipui sa hulhin misual nia puhte han phingchil maite, thiltisuala puh Police-in an man tawhte “A hmel kan hmu duh” tia Police Station leh Tanin hual luih luih te hi mi changkang (civilized) tih chi a ni lo tih kan sawiin kan ziak zing tawh hle a. Hetianga chet hi dan rorelna (rule of law) pawisaklohna leh ram dan kalh a ni tih te pawh kan sawi tam tawh a. Kristian tih chi ni lova a lan thu te thlengin kan sawi tawh thin.

Chutih laiin mipui-in haw haw-a anmahni kuta dan an kenkawhna (mob rule) sawimawitu an la awm reng a. Chutianga mipui fuihpawrh zawnga puipun khawmnaa thusawi ching chu ram hruaitu inti leh pawl pawimawh tak tak hotu leh mawhphurhna sang tak nei zingah pawh an la awm ta fova. Chu mai pawh ni lovin Kohhran rawngbawltu langsar tak zingah pawh zu huat avanga zu zawrhna dawr suasama tharum thawhtute fak duh mai pawh kan la nei ta a. A langa Kristian nih mai a awlsam laia Kristian dik leh tha nih a harsa ang bawkin lang theia nalh taka inchei a changkang awm taka lan mai piah lama a taka changkan’ hi a har dawn a nih hi maw!

Mipui-in haw haw-in nunau tawrhna pawisa lovin Saikhumphai an hal tawh a. Bawngkawnah Kristian kalkhawmin Kristian Biakin an suasam tawh a, mifel leh mithianghlim intite’n sorkar phalna a hawn zu dawr pahnih an suasam tawh bawk a. Zu dawr pakhat an suasam tum phei chuan zu man tlawm zawng an tichhia a, zu man to chi chu tichhe lovin bawm tam fe a bo thung. Hei hi em ni Mizo zia chu lo ni le? Hei hi em ni Kristian nun dan tur chu? Hei hi em ni ‘Sualna neilo chuan deng rawh se’ tih leh ‘I biang dinglama bengtu chu lehlam pawh dawh rawh,’ tih zirtirna kengtu zuitute awm dan tur dik tak chu? Dan hnuaia awm ai chuan sapatal hi kan thlang zawk tak tak a, ram dan nilo, kan veng/khaw dana khawvel hmachhawn hi kan duh tak tak zawk em ni?

Dik takin sawi ta i la, Police-in pawikhawihtu nia rinhlelh an man an dahna huala, “A hmel kan hmu duh,” tih hi rilru chhe tak atanga lo chhuak a ni a. A awmze dik takah chuan Court thurel nghak lova chil hlum kan chakzia tihlanna chiang tak a ni. Kan khua/kan veng mi thattu a puh emaw kan khua/venga cheng laka pawikhawihtu laka phuba lak chakin kan thisen a lum a, kan tha a za a, kan thinrim chuan dikna rorelna chu kan kuta kenkawh nghal mai kan duh a. Kan thinrim inhrosakna hi thil fello leh diklo tak a nih bakah thil changkanglo tak a ni a. Hetiang tih kan la chin miau avang hian a tam ber hi kan la changkanglo tih hi phat theih a ni lo.

Hun engemawti atanga chin thana kan neih thalo deuh chu tute emaw court-a an inlan dawn ni a court tuala punkhawm hi a ni leh. Hei pawh hi thenkhatah chuan kan thinrim inhrosakna leh thinrim hrikthlakna kan zawn vang a ni a. Thenkhat erawh chuan mipui an punkhawm khan roreltu (judge/magistrate) khan a hlau/a zah anga an duhdanin ro a rel mai-in an ring a, chutiang ngaihtuahna nei chunga punkhawm chu a tam tawh khawp ang. Hna lak dawna a thiam thiam la lova kan chhungte la zawk se tia thuneitute hnena kan insawipui ang deuhvin dikna dingchang se ti lovin kan duhdanin court-in rorel se tiin court tual-ah kan pungkhawm thin a ni ber mai.

Hman deuh khan engineer-ho bail dilna court-in a ngaihtuah ni in he thubuai thehluttu PRISM khan Vanapa Hall kawtah punkhawm an huaihawt thin a. Court hung pawn daihah pungkhawm mahse High Court khan a rawn ngai thutak viau tawh a. Hemi hnu hian vawi engemawzat chu veng thenkhat leh pawl thenkhat chu Aizawl leh hmun danga district court tuala punkhawm huaihawt a ni tawh thin a. Tharum thawh a awm lemlo na-in High Court-in a ngaimawhna hi a rei viau tawh a ni.

Chutianga kan kal chhoh mek lai chuan Lunglei lamah a puak keh ta. Kar kalta Zirtawpni khan Lunglei Zohnuai veng mite Lunglei District Court tuala kalkhawm chuan Court room leh office te chu lung leh leirawhchan hmanga tawngin an vawm chhia a. Judge pakhat chenna in an suasam bawk a. Hetianga an chet chhan hi August ni 27 zana Zohnuai venga cheng mi pakhat vithlumtu-a puh court-a a inlan ni nia hria-in an pungkhawm a, buaina awm thei dawna hria-in a lanna tur court-a thu judge hian camp court neiin Tanin chhungah a lo kal chilh a. “A hmel kan hmu duh” titu mipui pungkhawm thinrim chu tharum thawhin an che ta mai a. A nghawng chu na tak a ni.

Hetianga dan rorelna court laka mipui an chet avang hian thuneitu Gauhati High Court chuan Lunglei district-a dan hmanga roreltu awm zawng zawng chu hnukdawk nghal vekin Aizawl District and Sessions Judge office-ah a suan phei nghal vek a. Lunglei-a Circuit Court hawng thin Lawngtlai Chief Judicial Magistrate (CJM) pawh thu leh awm hma chu Lunglei-a Circuit Court hawng tawhlo turin thu a pe bawk. High Court hian Zohnuai mipuite tharum thawha an chet ni la la-in thupek hi a chhuah nghal a. Court rorelna zah lova court rorel dan tur tihdanglam tum vang emaw, chhan dang vanga tharum hmanga Court beih pawizia chu a takin kan hre ta a. Kan rim a, kan rim thlu ta a ni ber.

High Court thupek avanga thil lo thleng tur hi kan ngaihtuah lo mai thei. Lunglei district a Police emaw Excise and Narcotics emaw dan kengkawhtu tupawh mai hian dan bawhchhia a an puhte an han man ang a. Judicial Officer an awm tawh si loh avangin Executive Magistrate (IAS/MCS Officer) hnenah chu’ng an mimante chu hruai in an tih theih tawk chu Police remand emaw Judicial remand emaw a nih mai hmel a. Court-a an thiam leh thiam loh sawina tur a awm dawn ta rihlo a ni. Eng chen nge ni dawn? Lunglei veng pakhata mi tlemte pawr zual thiltih nge an khawtlang hruaitute mawh tih chu kan hre lo. Mahse, he an pawikhawih hian Lunglei district pumpui bakah Saiha leh Lawngtlai district a cheng mipui zawng zawng a nghawng dawn a ni.

Thil tisualtu-a puh, thuneitute’n an man tawh, dan hmanga a na thei ang bera hrem tura a thubuai pawh an siam chhoh lai mekte Court-in an chungchang rel fela thutlukna engmah pawh a la siam hmaa a pawng a pui-a court bitum ngawt mai hi thil diklo tawpkhawk a nih rualin chet dan changkanglo tawpkhawk a ni. Court-in an chungthu a rel dana kan lungawiloh chuan lungawina tur kawng dap theihna a la awm fo leh nghal. Khawtlang tanrual tul kan tih chuan kan tanrualna tur chu thuhretu-a taima leh rinawm taka tana court-in a koh huna kal zat zat te hi a ni a, chulamah chuan kan tei rei peihlo fu lawi si. Engpawhnise, he thilthleng hian Mizote hi min zilh harh mawlh teh se.