PRIVATISE!

A lam tawi-a CAG an tih mai, Comptroller and Accountant General of India, sorkar sum hman dan endiktu-in Mizoram sorkar department sum hman dan a endikna report hnuhnung ber tun hnaia Assembly-a pharh takah khan department engemawzat tih dikloh a lo lang leh a. A then phei chu a nasa-in rapthlak lam rawng a kai a. Ni dangah remchang a awm chuan a mal mal pawhin kan la chip ang chu. Tun tumah hi chuan Mizoram sorkar hnuaia department thenkhat, an awm tul hauh tawh lo, mipui sum ei hek mai maite chanchin kan thlur bing dawn a ni.

CAG report-a a lan dan chuan sum thawk chhuak tur leh sorkar sum hum theihna atana hna thawktu tura ngaih Printing and Stationery Department hian sum a hloh deuh reng a. Kum 2009 leh 2012 chhung ringawt pawh khan sum a hloh leh teuh a ni. CAG Report thar bera a lan dan chuan Printing and Stationery department hian office mamawh hrang hrang hi a hlawmin an lei a, chu chu sorkar department hrang hrangah hlep awmlo leh hloh awm lovin an hralh leh thin a. Heng an thil leikhawm hi Aizawl, Lunglei leh Saiha-a an thil dah khawmna (Depot) aṭangin an hralh chhuak leh thin a ni. An neih loh thil a awm chuan a lei duh department hnenah anmahni-a hmun danga lei phalna ‘No Objection Certificate’an tih mai chu an pe chhuak ṭhin a. Chutianga Printing and Stationery department-in an Depot-a an kawl loh thil lei phalna neitu department chuan Printing and Stationery department-in a leina man zat tur a bithliah sa angin an lei thei a ni.

Mizoram sorkar, Finance department hian department hrang hrangte chu an office mamawhte Printing and Stationery department hnen aṭang chauhva lei thin turin thu a chhuah chamchi a, mahse chu chuan zawm a hlawh lo hle a. Printing & Stationery Depot ah te an office mamawh lei tur a awm reng chungin phalna pawh la lovin an duh duhna hmun ami an lei mai thin a. Hetiang hi a nih avangin office mamawh an lei khawmte chu hun rei tak an dah a, a hluiin a chhe tawh hlawm a. February 2009 leh Spetember 2012 inkar chhung khan heng office mamawh an lei khawm Luangmual Depot-a an dah chhe mai tur leh tha tawhlote hi an lilam a. Cheng nuai 44.08 man lai ni si kha cheng nuai 1.09 chauhvin an hralh ta a. Sorkar chuan cheng nuai 42.99 a hloh ta a ni.

CAG lam chuan hei hi department tam takin sorkar thupek an zawm loh vang niin an sawi a. A dik khawp mai a. Mahse hei hian Printing and Stationery department a awm reng a tul lohzia a tilang tel a ni. He department hian thil chhutna Printing Press te neiin mi engemawzat an chhawr a. Chubakah chuan sawi tak angin office mamawh lei khawm a department danga hralh leh kha an hna a ni. Mimalin Printing Press an neih chuan an hlawk a, chhungkua an chawm mai ni lovin hausak phah khawpa hlawhtlingte pawh an awm a. Chutih lai chuan sorkar Printing Press ve hi chuan a hloh reng mai niin an sawi a; office mamawh a lei a hralh leh aṭang pawh hian a hloh reng zawk a ni.

He department hna pakhat thil chhut hna hi sorkarin a thawh a tul tawh lo mai a ni lova, hna duhtui deuh tan chuan pan tlak an ni lo. Mizoram Calendar an chhut pawh nikum ami kha phai-ah an thawn leh thova, kumin ami hi an chhut ve niin an sawi a, a quality a chhia tih Chief Minister pawhin Assembly-ah a sawi chhuak a ni.

An hnathawhte hi mimalin an thawk thei a, khawl an nei ṭha tawh a. Sorkar inrawlh ṭulna a awm tawh lo. Printing and Stationery department hi thiah ni sela, mimal printing press te ringin office mamawh pawh an tel lovin department zawng zawngin an lei thei a, sorkarin a leina tur rate a bithliah mai hian a tawk. A hnathawkte tan hian Voluntary Retirement Scheme siam ni se, a then chu department dangah an sawn theih bawk ang. Hetianga hloh reng leh ṭangkailo department nei reng tur hian sorkar sum dinhmunin a tlin tawh lo.

Chutiang bawkin Mizoram State Transport (MST) te ang pawh hi tihtawp a ngai a ni. Tunhma phei kha chuan MST hi an pui ang reng a. Public Accounts Committee (PAC)-in an endiknaah khan thil rapthlak tak tak an hmu chhuak thin. An report ami (tunhma deuh tawh) thenkhat han tarlang i la - Bus pakhat an lei thar a, chumi hman tur chuan kum khata a ke 46 zu han lei a. Bus kha 100 tlinglo an tlan tir ṭhin a, mahse chutihlai chuan lirthei chhe siam thiam (mechanic) kha 108 an ruai a ni. Chutiang vangte leh chhan dang dang avangin nitin cheng sang tel hloh reng ang an ni a. Sorkar lu pawh a tihai hle thin awm e, a chang chuan Corporation-a leh pawh sawi rik thin a ni. Mahse, kan thenawm state tam tak hian and Transport hi Corporation-ah an let a, chumi hnu-ah pawh intodelh chuanglo leh khai chhuah (bail out) ngai reng an ni ve hlawm tho. Mimalin bus emaw maxicab emaw loan-a la-in a tlan tir a, a chhungkua a chawm thei a; sorkar erawh chuan a hloh zar zar mai hi thil fello lian tak a awm a. He department pawh hi nuaibo a ngai a, Printing & Stationery chungchanga kan rawtna ang khian a kal theih. An tlanna kawngah hian mimal bus leh lirthei dang an tlan anga mipuiin harsatna an tawk chuang lovang. “Mirethei zawk tan man tlawm zawkin kan tlan,” tih hi an din chhan leh an hloh chhan chhuanlamah an hmang a. Bus leh maxicab chuan man pangngai hian kan zin thei vek ang. Mipui phurrit chhawk zangkhai an duh chuan chhiah chawi lam hi ti tlem ta hret sela a zia mai ang.

Thawk chhuaka hlawk tura ngaih ni si hloh reng si, sap hovin ‘Sai var’ an tih anga tangkaina neilo chawm hautak si, sumthuni nu ringawt hi chu kan tihbo ngam a ngai ta a. Mizoram sum harsatna tihrehna tha tak a ni ang.

Chutiang bawkin sorkarin sum tam tak senga a awihnun zawh loh, kan Corporation ho pawh hi an thawh tur ni hauhlo zu kan zawrh tir a. Zu aṭanga hlep an neih hmanga khaichhuah kan tum mek chu a ni a. Heng ho pawh hi mimal hnena pek ‘privatise’ emaw nuaibo emaw a tul tawh. Sorkarin a lo thlawnin sum a seng hnem ta lua e. Corporation-te zir chiang tura sorkarin a rawih Deloitte ho rawtna kha tihpuitlin mai a tha ang.

Kan department hrang hrangte pawh hi lian ber bur si thawh chhuah nei mang silo an tam. Entirna'n - India hmun dang aṭanga thlira industry hming pu tham engmah nei si lo state hian Industry department kan nei lian lutuk. Heng hi a hruta kan hrut hrawih hrawih ngam a ngai tawh a. Sorkar laipuiin sum min pek dan tharah kan tum ve tur a tuk sang tiin kan mangang chhe tawh a ni a. Chuti a nih chuan min pek ang chhun chhun a bo a bang awm lova dik tak leh a hlawk thei ang bera hmang tur chuan a taka chet a hun ta a ni.