NEP VANG?

Tunhnaia mipui-in an kuta dan kengkawha Lunglei District Court leh roreltute chenna in thlenga an beih hnu khan titi a tam hle a. Ṭhenkhat chuan khatianga mipui pungkhawm thunun a nih loh chhan kha District Magistrate/ Deputy Commissioner-in Aizawl-a Home Department hotute chetlak dan turah a va rawn a, mahse chhanna engmah a hmuh loh avangin an innghah chhungin khatiang thil duhawmlo tak kha a thleng ta niin an sawi a. Hemi chungchangah hian Home Department hotute chuan chutiang engmah a awmlo nia an sawi bakah DM/DC chuan boruak a zira thutlukna siam mai tur a nih thu leh Home Department rawn a tulloh thu an sawi thung a. Chu chu dan hremite pawhin an ngaihdan a ni a, District DC leh SP te hian CrPC hmangin an district chhunga muanna vawnghim tur leh tharum thawhna venga titawp turin thuneihna tawp an nei a ni an ti a ni.

State Sorkara thuneitute hi a chunglamah ram hruaitu (Chief Minister leh a thawhpui Minister) te an nih bakah dan hrang hrang hnuaia thawktu officer rual aṭanga dan kengkawhtu Police leh enforcement mi dangte an ni a. Dan hrang hrang kengkawhtu hi department hrang hrangah an awm a; dan kenkawh bakah hmasawnna hna thawk tur pawhin tlawhchhan tur dan a awm a ngai bawk thin. Chutiangah chuan hlawh neia thawk an nih avangin dan hnuai-ah mawhphurhna sang tak an nei tel a ni. Chu mawhphurhna chu mawhphurtute’n an kenkawh that loh avangin dan bawhchhiatna a punlun fova, ram a tibuai a; mipui tawrhna a thleng thin.

Entirna pakhat han siam leh lawk i la – tum khat chu Aizawl khaw daifemah hian eirawngbawlna Gas phur Truck lian pahnih ding leh truck tenau inmawngzawm hi kan hmu a. A bulah chuan Taxi pakhat hi a ding bawk a. Legal Metrology a thawk pakhat ka phone a; ani chuan state pawna a awm thu sawiin an pu pakhat phone number min hrilh a. Chu an pu ka va phone chuan a lo ngai pawimawh lem vak lova; a mawhphurhna-ah pawh a ngai vak lemlo niin a lang. Chutianga khaw pawna Truck aṭanga la chhawnga sem mai chu a him loh thu leh chheprelhna remchang a tam ngeia ka rin thu ka hrilh a. Mahse, ani chuan Distributor-te remchanna tihbuai a tul lema a hriat loh thu min hrilh let a. Keiin “Gas Distributor-te hian an Gas Cylinder dahkhawmna Kudam atan ‘Explosive Licence’ an nei vek a, chuti a nih chuan an Kudam-ah eirawngbawlna Gas Cylinder hi an dah phawt ang a, chuta tang chuan an sem chhuak tur a ni lo’m ni?” ka tih pawhin eng hu-ah mah a ngai lova; a bula taxi dinga an hlan luh mawlh mawlh thu ka hrilh pawhin a benga-rawngah a lut lo tih hriat takin min chhang a ni.

Mizoramah hian petrol pawlh dal leh eirawngbawlna Gas khawih chingpen hi hun rei tak aṭanga mipui harsatna siamtu a lo ni thin tawh a. Tunhma a buhfai bag-a buhfai ru chhuaktute’n buk a tlin leh theihna atana tiauvut/lungte an thun thin avanga ‘sehrep’ tawngkam lo chhuahte kha rei tawh tak a ni. Hetianga eirawngbawlna gas leh petrol khawih chingpen hi engvangin nge kan thenawm Assam leh Meghalay-a velah khuan an sawi ve ngai loh tih hi in ngaihtuah ve thinin a rinawm. Silchar a cheng pakhat ka zawh chuan, “An ti ngam lovang. Bawrhsap a khauh lutuk a, a hremna a na lutuk,” tiin min chhang mai a. Hman deuhva Mizorama lut tur khawih chingpentu an man pawh Cachar District Magistrate-in truck leh gas cylinder phurh a hren sak a, pawisa chawi tur a tam lutuk avangin a hremna tihnep sak turin Distributor-in an dil sak nasa hle niin an sawi.

Central YMA-in eirawngbawlna gas khawih chingpentute an man thin hi dan thlirna aṭang chuan a dik lova; chuti chung chuan a man leh hremtu turte’n engmah an tih si loh avangin tun dinhmun hi kan thleng tih mai loh chu sawi zui vak tur a awm lo. Mipui harsatna sukiang tura dan anga hnathawktu tur chu sorkar a ni a; sorkar a chet mai loh avang hian danin thuneihna a pek lem lohte an rawn inrawlh ta thin a; a zialo hle a ni. Hemi chungchangah hi chuan CYMA hruaitute hian tharum thawh lam emaw mi rikrap zawngin emaw engmah an ti lo niin a lang a. Chutihlai chuan mipui harsatna siam saktute huaisarzia leh tihmawhzia kan hria a. An kawhmawhbawl kawnga mipui min zahlohzia pawh kan hria. Hetihlai, mipui-in harsatna namenlo kan tawh laia sorkar a che muang leh lutuk thin hi chu sorkar nep vang tih loh rual a ni lo.

July thla chho aṭangin truck khalhtu thenkhat lungawi loh avangin kan nitin mamawh eirawngbawlna gas lakluh kawngah mipui-in harsatna kan tawk tawh a. Hetianga mipui harsatna siamtute hi sorkar hian a hrem mai turah ngaih a ni a; anmahni hrem a rem loh pawhin anmahni ruaitute hrem dan kawng a dap theihin a lang a. Chu pawh a theih loh leh zel a nih chuan ar talh dan chi dang a zawn a hun tawh a. October thla thleng thleng sorkar a ngawi hi chu ai a awh sak leh rawng a bawlsak tur mipui a ngaihthah zia lanna a tih loh theih loh. Commercial Vehicle Joint Action Committee (CVJAC) ho an nawrh a mipui harsatna thlen kher a nghak ang khan a vuaicha lui leh em maw ni chu aw tih palh a awl.

Tunah hian tlai khaw hnu-ah eirawngbawlna Gas Distributor te’n an lirthei hmanga an phurh phalsak a nih dawn tak thu leh mipui harsatna hrethiama IOC lam pawhin an remtih pui thu kan lo hria a. A lawmawm viau rualin, a kaisan hun aia kum 3 vel hnu a sorkar officer kaisang ve ta chauh ang maiin a lawmawm dan a lawmawm tawhlo thin hi a pawi lai tak chu a ni. Rawng a bawl sak mipui hmakhua ngaihtuah a an harsatna sut kian zung zung pawh hna pawimawh bera dahtu sorkar chu ni sela chuan mipui-in harsatna an tawk dawna a lan lai khan sorkar lirthei hmang pawhin eirawngbawlna gas hi a phur chhuak mai tur a ni a, kawhmawhbawl an awm a nih pawhin Police venna hnuai-ah an kal mai tur a ni.

Eirawngbawlna Gas, buhfai leh petrol/diesel te ang hi chu naupang inawm lemna (toys) ang a ni ve lova. Mipui nitin mamawh, a tel lova awm theihloh a nih miau avangin sorkar hian mipui banphaka a awm reng theihna atana mutmawh-hnar-mawha a neih tur thil a ni. Chu chu thil awm dan a nih avangin a lawm dan pawimawh tak “Essential Services Maintenance Act” (tunhma chuan Essential Commodities Act) te pawh Parliament-in a lo siam ni. Democracy rama mipui-in harsatna an tawk tur venna atana dan siamte hi kan rula-raw-neih mai mai a nih chuan sorkar nep tak kan hrawn reng tihna bak insawi thiam theih a ni lovang. Tuna gas phurtu kawhmawhbawlte pawh hi sorkar hian chhinchhiah ‘black list’ nghal sela. Mipui pawhin thil kalphung a fel zawk theihna’n dawhtheihna lamah taimak i tum ve ang u.