MAHNI KUT ZALAH

Ṭhenkhatin harhna duh leh hlimna uma Kelkang an kal sup sup lai leh kan thianghlimzia tihlanna atana mi dawr kawta thu-a mi thil lei tum lei lo tura kan lo ngen luih luih lai hian kan thalai tam tak chu nun thlahlel zo lovin anmahni an lo intihlum zawih zawih a. Kohhran phei chuan tunhma khan mahni intihlumte hi Kohhran rawngbawltute vui an lo phal tawhlo thin a nih kha.

A zir mi leh chhinchhiah mi kan ni ve lo naa kar kalta maia ni khat-a mi 6 ngawt mai mahni intihlum an han awm kha chu tunhma chuan awm theilo tur hiala ngaih a ni awm e. Mi an intihhlum chhan ber nia an sawi, tunlaia natna tlanglawn ‘depression’ an tih mai hi tunhma khan a la tam velo nge tunah hian eng kan ti ta nge tih hi chhui chian ngai tak a ni a. Mithiamte’n a tihdam dan an sawi zulzui-a ram pumin mut-mawh hrar-mawh-a kan neih a tul ta a nih hi. Kuminah phei chuan ‘depression’ kan tih mai hian ruihhlo aiin nunna a suat tam zawk tawh a nih hi maw le.

Kum engemawti aṭang khan Mizoramah mahni intihlum an tam ta hle mai a. Mithiam thenkhat phei chuan ‘intihhmuh’ tih tawngkamte pawh an hmang hial a. Hei hi a chhan zir chian a tul a. Chutihlai chuan mithiam ni ve kher lo pawhin a chhan niawm hi kan dap thin. Kan chhungkua leh khawtlang nun bakah Kohhran huanga kan nun lem lutukin a hrin a ni thei ang em? Chu chuan kan thalaite rilru hi a ti-chi-ai (confuse) a ni em? Hmarchhak tlangmi Krsitian zingah hian Mizote hi a sawi lama Pathian thu duh ber, sawi tam leh ngaithla tam ber kan ni awm e. Nga leh Khasi te hi chuan BiakIn pawn lamah an ti vak lo. Inchhung khurah chhung inkhawm leh a dangah kan sawiin kan ngaithla a, BiakInah phei chuan kar khatah zan khat chiah awlin Pathianni ngat phei chuan kan sawiin kan ngaithla nileng a ni ber a. Inneihna, mitthi vuina leh khawhar inah te pawh zai karlak chu Pathian thu sawi leh ngaihthlak vekin hun kan hmang a. Pawl intawhkhawmah kan sawi a, Political Party inkhawmah leh zel pawh kan sawi a. Office-ah pawh ngaihthlak tur a tam khawp mai. Mahse, a taka nunpui kan tlem em em si.

Kan tu leh fate Pathian thu kan hrilh tam em em a, hmun dangah an ngaithla tam bawk a. Mahse a taka nunpui hmuh tur an nei tlem hle thung a. Thu ṭha an ngaithla tam a; chutih laiin a taka nun ṭha erawh chu inchhung khur, khawtlang leh kohhranah an hmu meuh si lo. Chu chuan kan ṭhalai tam tak nun hi a tibeidawng a ni thei em? Eiruk bansan chuang si lo leh nun bawlhhlawh taka nung chunga Pathian thu hrilh leh thu ṭha fah hian kan ṭhalaite rilru a ti-chi-ai a ni ni thei em?

Lehkha thiamin zir sang mahse an thawh atana tha tawk hna an hmu thei dawn lova inhria-in an beidawng sa em? Chu chu hna a tlem vang nge hna lak danah induhsakna hleihluak a awm dawn tih an hriat sa vang? Heng zawhna hrang hrangte hi dik taka chhang tur chuan mi dik nih a ngai a. Entawn tur an neihte lakah dikna an hmuh loh avangin an rilru a chi-ai a ni mai thei a sin.

Kan thianpa Dr John M. Ralte (RIP) khan rilru lam natna/buaina hi hri angin a leng thei tih min hrilh thin a. Chutianga hri anga a len’ hun chu Bethel uar hluai zawh hlimte, Gospel Camping/Crusade tih ang chi zawh hlimin a nih fo thu a sawi. Ani kha Mizo zinga rilru lam doctor (Psychiatrist) kan neih hmasak, tawnhriat pawh ngah a ni a. A sawi ka la hriat reng chu kartin Thawhtanni a piangin a damlo enkawlte awmna (Psychiatric Ward) a awmte an buai a zual thin a. A chhan nia a ngaih chu Pathianni-ah kantu an tam a. Mizo damlo kantu tam ber hian an damlo kan’ bula awm vete vengthawng lek lova ring tak taka tawngtai sak chiam kan chin avangin rilru lama harsatna neite chu an natna a lo zual ta thin a ni. Hei hi mithiamte’n Religious Trauma Syndrome (RTS) an tih nen a inlaichin a; rilru lam hrisellohna thlentu tam tak hi sakhaw ruih leh harhna leh hlimna kan tih hi a ni ve fo a ni.

Kan tu leh fate hi an retheih leh harsatna tawh kan hlauh lutuk avanga kan duat luatah beidawnna leh harsatna an tawh hlekin intihhlum an awlsam a ni mai ang em tih hi mi thenkhat ngaihdan a ni bawk a. A dik thui viau mai thei. Buhchi-uma awm lo chhuah tum mek hi lo tanpui vaih the heta lo chhuak phengphehlep mawi taka lo chang chu a thlawk theilo mai thin a ni. Chuvangin naupan lai aṭanga pangngai taka thang chho lo, harsatna leh buaina tawk lova lo thanglian thalai tam ber hi harsatna an han tawh hunah khawvel hmachhawn ngam lovin anmahni kutzalin chatuan ram an pan ta a ni thei a ni.

Thalaite, kan chhungte, kan thiante leh kan mihring pui hrim hrim kan ngaihven ṭhat hi a pawimawh a. Chhungkua-ah kan fa, kan tu leh kan unaute awm dan chik i la. Khawtlangah pawh kan thiante dinhmun hriat sak tum ila (an mimal nuna va inrawlh chiam lam ni lovin). Khawtlang hruaitute pawhin mawhphurhna an nei a; Kohhran hruaitute phei chuan an beramte an him dam em tih an chika harsatna neite chu len chilhin ngaihven thin thei sela mahni intihlum tur tam tak hi kan veng thei ang. Thawhlawm lama thahnem kan ngaih ang tho hian rilru lam natna neite hi vei ila, thil thalo nia kan hriat langsar taka kan do taimak ang chen hian rilru damlote taksa leh thlarau chhanchhuah hi ngaihven ila chuan kan rama mahni intihhlum lo hluar ta lutuk hi nasa takin a tlem anga, nunna tam tak chhanin a awm ngei ang tih hi a rinawm a ni.