Guest writer
HC Vanlalruata
RUIHHLO NGAI
Hnam tin hian chhungkaw tinah hian a sual leh enkawl harsa bîk, saphovin ‘black sheep of the family’ an tih hi kan kawl ve deuh fur hlawm ni awm tak a ni a. Mizoram dinhmun kan en hi chuan chu tiang mai lo deuh chu kan buaipuina hi a ni rei ta hle mai a. December thla bula khawchhak lam kal tura zinga kan veng (Salem Mualpui) aṭanga Zarkawt a Hotel Regency kan panna kawngah kawng sir hmun 3 vêla ṭhalai lo awm khâwm khân khaw êng an zah miah lova. Kawng kam ke a kalna-ah khan ruihhlo-in an lo inchiu ngawng ngawng hlawm mai a ni.
Hei hi ka tân thil thar phei chu a ni hauh lo. Zozam Times chanchinbu pisa bul, Vanapa Hall hnuai-ah hian tleirawl leh nula/tlangval men pawh meng thei lo khawpa rui lo ṭhu khawm leh a mala ṭhu hi ka hmu zing mai a. Vawi khat chu Lammual bula ke a kalna an siam chhawngah hian an lo inchiu sup sup leh ualau taka ruihhlo an zuar leh inleisak lai ka hmu fuh tawh bawk.
Police leh excise & narcotics department leh enforcement agency kan tih dangte hi dán kalha ruihhlo tawlh, zuar leh kawlte man tura dánin thuneihna a pêk an ni a. Ruihhlo ngaite enkawl erawh chu an tihtur (madate) a lum a ni lo. Sorkar department-a ruihhlo ngaite enkawl mawhphurhna la deuh ber chu social welfare department hi a ni a. He department pawh hi ruihhlo ngaite a taka enkawl lam ai-in ruihhlo ngaite enkawlna hmun, de-addiction centre chunga thuneitu leh dan/inkaihhruaina duansaka kaihruaitu an ni mah awm e.
Ruihhlo-in ualau tak mai a min rûn tih hi kan dârthlaláng leh kan ram dinhmun dik tak a nih miau avángin chhungkaw inenkawlna ṭha lo leh khawtlang inthununna lo tlahniam ta-in a hrin, ruihhlo ngai buaipui túr tam ta lutuk hi engtin nge kan tih ang tih hi bengsika ngaihtuah a ngai a. Tuna kan tih thiam dán chin hi chu ṭawngṭai Bethel Camping Centre (BCC) leh Thutak Nunpuitu Team (TNT) vêla nawr liam leh mai ṭhi ni a ni ber. Doctor-te thuthlung pawimawh ‘Do not treat the disease, treat the patient’ (a natna ni lovin a damlo kha enkawl rawh) tih phei hi chu hlat tak kan ni.
Kan sorkarin nikum September ni 1 aṭang khan tih tak zeta ruihhlo do beihpui, ‘Operation Jericho’ ti a vuah chu a thlâk ṭan a. Nikum December ni 31 thlenga kalpui túra tih a nih lai-in ṭhahnem ngaihna avángin kumin March thla tawp thleng he beihpui hi thlâk chhunzawm túrin thutlúkna an siam a nih tâk nghê nghê kha. He tah pawh hian Police lamin Myanmar ramri aṭanga ruihhlo lo lût ṭhin dan beihpui thlâkin ramri hrûl khua a YMA branch-te nén an ṭangrual a, a hlawhtling thawkhat tih chu kan hre awm e. Mahse, ruihhlo hmanga sumdawnna erawh chu an dangchat vek thei lo.
Hei hi a chhan lian ber chu Mizorama ruihhlo ti duh, lo lei duh an tam váng a ni ber mai a. He dán kalha sumdawnna hi a hlâwk êm êm vang a ni bawk. Ruihhlo hmang duh leh lei duh an awm chhûng chuan a hlawk si a, dan chah vek chu a harsa dawn tih hi thil chiang sa a ni. Operation Jericho ken tel chu mipui mimir tithlabârtu ualau taka khaw chhûnga ruihhlo ngai ngampa lutuka khawsate senghawi a ni a. Hei hi excise & narcotics department hnathawkte leh central YMA-te mawhphurhna a dah a ni a. Anniho pawhin tunhma aṭanga an tihdan thiam chhun ang thovin de-addiction centre a khalh luh hna kha an thawk leh mai a ni.
He tiang kan kan kal rei tawh a. Ramhuai zawl ang deuhin ngai kan awh a ni ber a, mahse, tun hnai-ah phei chuan ruihhlo ngai hi tun kum rei vak lo aṭang khân an huangtau zual ta tih loh theih a ni lova. An huangtau han tih hi a fuh chiah loh pawhin tún hma ai khân mahni chénna ina haw a chhûngte pawh fin tum tawh lova, khawlai a riak a tamtâl ta mai mai hi an pung nasa ta hlê a. He lam ngaihventute tân pawh anniho hi an tihdan ṭhin pangngai anga de-addiction centre a khalh luh leh mai bâk chu tihdán túr thar han rek dán an thiam lo tih a chiang reng mai.
Hei hi kan dinhmun a nih miau avángin engtin nge kan tih tâk ang a, ruihhlo ngai heti khawpa kan intodelh tâkah hian eng ang ngaihtuahna thar nge kan siam ang tih hi zawhna lianpui a ni ta. Synod rorel thutlûkna anga ‘Kan kal dán ngai hi a ṭha kan ti’ tih ngawt a rem tawh lo. Ngaihtuahna thar a ngai a, thutlûkna lian tham, ṭangkai tur leh Mizoram pum a ṭha zawnga nghawng pha túr siam a ngai tawh a nih hi. Kan kalphung ngai leh tihdan phung lo vawn leh kan thiam chin piahlama kan kal a ngai tawh a. Chuti lo chu he ram leh hnam hian hliam a tuar nasa tawh a, chu a hliampui tawrh chuan hnam thih leh ral a kâwk vû tawh mai a ni.
He lam buaipuitu sorkar department-te leh YMA lam tih theih chin leh an tih tawh chin chu kan hria e. A sâwt lo chu a ni lova, mahse, a sâwt dan hi a lungawithlak tawh lo. Tihdan dang rek túr ngaihtuah a ngai tawh a. Kan kohhran leh kohhran hruaitute hi he mi kawngah hian an thawhhlawk lo hi a pawi a ni. Tun hma angin (kohhran mite pung mah ila) pastor bial a zau tawh lova, a zîm êm êm tawh a. An bial an fan pawhin tun hma angin ke-a kal lovin lirthei nén an kal zung zung thei tawh bawk. Kan kohhran hruaitute hian biak-in pulpit aṭanga thusawi, inneihtir leh mitthi vui bâk hi an pên a ngai ta a nih hi.
Thuneitu sâng eirûkna chungchâng Supreme Court-a buaipui a, PIL an thehluh chungchangah khan Rev. Zairema kha ka bia a. Kohhran rawngbawltu-in hetiang hi eng vánga buaipui nge a nih tih ka zawhna min chhanna chu, “Zosapte’n min chhuahsan dawn lai khan a hmingin kohhran hruaitu ka ni a, Mizoram chhiat ṭhat hi kan kutah an dah a. He ti êm êm a kan rama eirukna a lo nasa ta hi ka mawhphurhah ka ngai a. Enge maw tal ka tih hi a ṭulah ka ngai a ni,” tih a ni. Mizorama ruihhlo hluar ta lutuk leh kan ṭhalai rual, kohhran member ni ve tho site he tianga an awm tâkah hian mawhphurtu hi an awm a ngai ta a nih hi maw le!
Kan kohhran hruaitute hian Bible hi an ring tawk lo deuhin a lang ṭhin em aw? - Jakoba bung 5:14-15-ah chuan heti hian a ziak a: "In zingah damlo an awm em? Kohhran upa kohtir sela, ani’n Lalpa hminga hriak hnawihin a chungah tawngtai rawh se; tin, rinnaa tawngtaina chuan damlo chu a chhandam ang a, Lalpa chuan ani chu a kai tho vang; tin, thil a lo tihsual tawh chuan ngaihdamsak a ni ang." Kan kohhran hruaitu pastor leh kohhran upate hian mawhphurhna la-in tih tak zetin bei se la chuan kan ṭhalai ruihhlo bawiha tang mêkte hi an chhanchhuak thei ang tih hi kan thurinin min zirtîr dan chu a nih si hi maw le.
Home (de-addiction centre) kohhranin a din hi a ṭha e. Mahse, tun dinhmuna kohhran thathawh chin hi chu duh khawp lohna a lian thei viau. Bus lei a midang khalhtir ang deuh a ni a, kohhranin rawngbawltu atana a pawmte kohhran mipui pawhin rawngbawltu ni tlâka an ngaih a an thlante hian midang hmang chhawng lovin luhchilh se tih ngaihdán lian tak hi a awm tawh niin a lang. Kohhran hruaitute leh tirhkoh (missionary/evangelist)-te hna ber túr hi pulpit a chuan kai ringawt ni lovin thlarau bo zawn leh chhanchhuah a Pathian hnena hruai ni awm tak a ni a. Chu mi ti túr erawh chuan ‘practical’ a tih a ngai thung.
A man hnu a intlan na’na Phungpuinu-in Chhurbura a tawktarh, hreipui khuai tu thei leh tuthlawh hlo thlo thei kha tha ngai ve ve a ni. Hna thawh dawn chuan tha a ngai a, tha thawh loh chuan engmah a thawh theih loh. Chuvangin sorkar department ṭhenkhat leh YMA lamte’n an tihtúr an tih bâkah hian kohhran hruaitute hi kuangkuah thei leh kuangkuah hman an ni tawh bîk lo. A hnam puma min rûntu, an berám (kohhran member)te, an naupan lai a Sande Sikul pawh kal ve ṭhinte hetianga ruihhlo-in a salbehte chhanchhuak túr hian an pên chhuah a, tih tak taka an tha an thawh hi a hun tawh takzet a ni. He ram leh hnam hnuk khawih hna thawk túr hian mitin zah kai leh Pathian chakna ringtu kan kohhran hruaitute hi lo pen chhuak hram teh se tiin chona (challenge) kan rawn siam a ni e.