CAA BAWK

Mahni hna eng eng emaw a ka buai avang leh kan awmna tharah hian chanchinbu kan la lâk loh bakah, social media ka bih hman meuh loh avangin beng a ngawng rei deuhva. Citizenship Amendment Act, 2019 chungchanga ka thuziah leh Vanglaini a ka thuziahpui Pu K.L. Liana thuziahte’n sawisèl a hlawh viau tih ka lo hre ve tlai khawhnu a. Kan ngaihdan kan ziah chhuahte mi zawng zawng ngaihdan a ni vek lovang tih hi chu a chiang a, kan ngaihdan leh pawmdan nilo, ngaihdan midangin an neih phalsaktu ‘democracy’ thuthlung ropuina a lo lang leh thin.
     
Kum 1983-a Assam zirlaite’n an state inthlan an kawmserh dawn khan an hruaitu thenkhat kha Shillong-ah lokalin Mizo zirlai hruaitute an rawn bia a. Assam-ah hian East Pakistan/Bangladesh aṭanga dân lova ramdang mi Bengali lo lut hi a nuai tel tak meuh meuh an nih avangin a ram leilung fa, Assamese-te hian chimral mai hlauvin thih thá-in tan an khawh a. Chuvang chuan Assam zirlaite hian ramdang mi awmte chungchang chingfel lova Assam Assembly  inthlanpui neih kha an dodal a ni. Assam zirlaite hian inthlan tihbuaina atan Mizo sipai rammu (MNA) te hnen aṭanga ralthuam dil chhuak turin Mizo zirlai hruaitute kha an ngèn a ni ber. Shillong a kan awm ve lai kha a ni a, kan zirlai hruaitute khan tih theih nei tlem viau mahse, an Assamese zirlaipui mangangte kha an khawngaih ve hle-in ka hria.  

Kum 1983 Assam Assembly inthlan kha dodalna kârah neih luih a ni a, vote nei za zela 32 chauhvin vote an thlak chungin kha inthlana bial tin a vote hmu hnem ber kha tlinga puan an ni a, Hiteswar Saikia kaihhruai Congress party-in hneh takin sorkarna an siam a nih kha. Khatih hunlai khan Assamese leh Bengali inkârah innghirnghona, nasa tak a thleng a, Nellie leh Khoirabari a inthah buaih buaihna thleng rapthlakzia kha thangtharte'n kan theihnghilh tawh mai thei a ni. Assam dinhmun chu hei hi a ni a, an state a ramdang mi châm hlen nuai tel tak meuh meuh awm an nih lai leh, NRC hmanga umchhuah an tum lai a CAA, 2019 hmanga Hindu-te awm ngheh tir tum bikna hi an duh lova, anni chuan sakhaw lam ngaihtuahna ni lovin, ramdang mi hrim hrim hnawhchhuah vek hi an duh a ni. 

Hetiang a nih lai hian Assam zilai pawl (AASU)-in hruaitu nihna an chelhna NESO chuan, CAA hian hmarchhak pumpui hi huam lo se tiin he dân pawm a nih hma khan NESO hruaitu hlun Samujjal Bhattacharya chuan, “CAB hi hmarchhak pum huam tir ve lova kalpui a nih chuan mipuiin nasa takin he bial pumah hian nawrh kan huaihawt ang,” a lo ti tawh a. (Threatened a "democratic mass movement" in the northeastern states if the bill does not exempt the region from its purview.) Hmarchhak pumpui hi huamtir ta lo sela chuan Assam-te pawh an ngawi mai dawn niin Bhattacharya thusawi aṭang hian a chiang hle. 

Mizoramah pawh kan politician-te leh tlawmngai pâwlte chuan Mizoram huamtir ve lo turin an nawr hlawm a. Mizoram a huam ve tak loh thu puan a nih takah khan, tlawmngai pâwl leh zirlai pâwl intélkhâwmna, NGO Coordination Committee chuan lawmthu an sawi nghe nghe a nih kha. Mizoram huam ve lo tura nawrtu zing ami, roréllai MNF pawhin an thil duh chu hlawhtling ta a ngaiin Lok Sabha-ah he dân siamthatna hi an MP pakhat hmangin an thlâwp a. An MP chuan Parliament House-ah thusawina hun changin lawmthu pawh a sawi a. Chuti chunga kan sawisêl ta luai luai hi eng kan ti zo nge maw ni le tiin hmanni khan zawhna siamin kan ngaihdan kan rawn sawi chhuak ve a nih kha. Hmeichhe naupang huaibâk pakhat an sawi - Pawnfen lei sak turin an thlêm a, “A fual awm hnek hnuk em mai,” a ti a, chhing deuhva an thui tur thu an hrilh pawh a, “A chhing awm em mai,” a ti an tih hi kan ang riau tawh a ni. 

Chiang taka kan ngaihtuah duh phawt chuan Mizote’n CAB kan duh loh chhan ber chu ‘an rama sakhaw thila tihduhdah tuar’ tih zinga ‘Buddhist’ tih a tel ve kha a ni a. Ramdang mi Chakma tam tak dân kalh a lo lut a châm hlen ta ni a kan hriatte hi Buddhist an ni miauva. ‘Buddhist’ tih kha tel lo sela chuan khati tak khan kan ri luai kherin a rinawm loh. Chuvang tak chuan CAA duh lo bertu chu Muslim ho an ni a, Assam bikah erawh chuan ramdang mi hrim hrim duh lohna a ni a. West Bengal te angah chuan an ram mipui khu khuti khu an ni law law tawh a, khawibu tâwn darh thar leh kha an state hruaitute khuan an duh lova, Muslim vote hui theihna remchangah an ngai bawk a ni. 
Hindu thian hi ka nei ve nual a, an sakhua hi an la lâp ang reng hlawm viau mai a. Kristian-te angin Hindu ni ve lote Hindu a siam tura tirhkoh intirh an chin ve awm pawh ka hre lo. Muslim-te erawh hi chuan tunhma aṭang tawhin tharum hmang thlengin sakhaw dang ringtute an lo inleh luih tir tawh thin a. India ramah ngei pawh Mughal/Moghul lalho khan Hindu-te Muslim a inleh luihtir kha an ching hle a ni. 

Hindu kulmuk ho hi an ngaih a ngam vak lohna a rei tawh hle a. US-a mingo chungchuanna lantirtu pâwl Ku Klux Klan (KKK)-te’n mihâng ngaihtheih lohna lian tak an pai tlat a, mingo lal berna leh thuneihna din thar leh, an duh anga
Muslim leh sakhaw dang ngai thei lo pâwl hi an awm ve teuh mai a. Ka Hindu thian pakhat chuan an sakhua chu sakhua han tih tur chi pawh ni lo, mihring nunphung tha pangngai (way of life) zawmna mai niin a sawi a. Chutih rual chuan Muslim pung chak lutuk chu an pheikhawk chhûnga lung te lut ang tluk hiala tam takin an vei ruk thu a sawi a. Thenawm Muslim ram aṭanga dânkalh a lo lut ru a maktaduai tél an awm reng bakah, Hindu nupa changkang chinin fa pakhat emaw, a tam berah pahnih emaw an neih laiin Muslim mipa-in nupui 4 te nei a fa neih tam an pawisa ve si lo chu, mutmawh hnarmawh a nei an awm thu a sawi bawk a ni. 

Engpawh nise, CAA 2019 chungchangah hian inhnialna tawp thei lo a awm dawn tih chu a chiang sa a. Mi tam takin India rama court sang berah an khing mek bawk a, Supreme Court hian India constitution a kalh leh kalh loh chungchangah chuan, thutlûkna a siam turah i ngai phawt ang. Chutih rualin Assam leh India ram state hrang hranga cheng mi tam takin an duh loh chhan pawh kan hriatpui a. An duh loh chhan hi kan hriatpui satliah mai lovin kan hriatthiam puiin a duhlo hi awm kan tihpui a ni. An duh loh chhan in anglo tak tak thleng hian kan hriatpuiin kan hriatthiampui awm e. 

Dân reng reng hi kan ram tana tha zawng zawng hi ramdang tan a tha ve kher lova, state thenkhata tul ngawih ngawih hi kan state tan a tul ve kher hek lo. Entirna’n Hindu hmeichhiate’n thuam an chhawm senso sâng lutuk avanga an fanute an thah emaw fanu an pai tih an hriat a an tihtlâk duh laiin, Mizote chuan fanu leh fapa kan thliar ve lo. Chuvangin nausen pai lai mipa nge hmeichhia tih hriatna atana khâwl hman khapna dân ‘Pre-conception and Pre-Natal Diagnostic Techniques Act, 1994 te hi Mizorama hman tulna leh tangkaina awm lo, sorkar laipui/Parliament dân siam a nih avanga kan hman ve ngawt a ni. 

Chutih lai chuan thil ho te, awlsam te a hriatthiam theih chu Mizoram chungchang bik hi a ni. Intih lehkhathiam leh intih hriatzau bakah intih ram hmangaih luat avanga CAA do nih hi a ho ang reng viau. NESO hruaitu hlunin hmarchhak huam tir loh an duh thu a sawi ang khian Mizorama pâwl tam ber khan, CAB kha sorkar laipuiin a kaltlangpui dawn tho tho tih hria-in Mizoram min huam ve lo se tih kha an nawr tak ber a ni a. An sawina chil per pawh a la hul lova, sorkar laipui a an thuziahna pentui pawh a la ro lo. Chutianga sorkar laipuiin Parliament-a dân siamthatna a kan duhdan leh ngen ang a Mizoram min huamtir tak lovah chuan, dodal leh hi a puitlin loh thlak a, naupang huaibak ang chauh nihna mai a ni. Intih thûk viau emaw hre bik riau a lan hi kan chak viau a, he thil hi hriat thuk viau loh pawhin Mizoram a huam lo tih chu a hriat ve theih tho hi maw!