MUHCS -3

Mingo Kristianho hian thil hi an zéldin thiam khawp a. Isua Krista’n sualna laka khawvêl a chhandamna ropui tak an sawi rualin Krista dodaltu (Anti-Christ) a lo chhuah túr thu hi an hrilhlâwk nasa hle a. Chu chu thawnthu-ah tam tak an ziak a. Mizote’n kan hriat lar ber thawnthu, a lemchan pawh kan en tam chu ‘The Omen’ kha a ni awm e. Kha tah pawh khan Krista dodaltu ‘Setana/Diabola’ kha mihring angin sihal/chinghne pai khan a lo piang a, khawvel ropuina thuam rawn inbel chhovin Kristianna thawmhnaw inbel si-in thiltihtheihna namên lo tak nen a rawn ropui chho a nih kha.

Tun a kan sorkar ding lai hian an sorkar hma khân thutiam ṭha tak tak an ngah hle a. A bîk takin kan Chief Minister hi kum 40 chhûng zet CM nih tum tawh, a thusawi ṭhenkhat ngaihthlâk phei chuan a beidawng hman viau tawh a a lan hnu a rawn CM ta hrâm ni-in a lang a. Vaiho sawi dán takin "Koi Surat" (by any means/engti kawng pawha) sorkar hrim hrim tum kha an ang tawh a. Thu an tiam hnem êm êm mai a, tihhlawhtlin sén loh an neih pawhin dem lutuk theih pawh an ni lovang chu. A hma lama kan CM-in a thil tum a sawi chiam chiam ṭhin nén khân a lêm chuang lo.

An thutiam zinga langsár tak leh an thupui ber nit a bawk chu “Bana kaih” (handholding) hi a ni a. He mi chungchanga tuna kan CM ni ta-in a sawi ṭhin chu a bîk takin eizawnna ngelnghet leh ṭha, hlâwk bawk si ngaihvena an thiamna hman ṭangkai tum, mahse ṭanpui ngai si, ṭhalaite chuan ṭanpuitu an zawnh ruai tawh dawn lo tih tluka sawiin, an sorkar chuan ṭanpui theihna a nei em tih a zâwt zâwk dâwn niin a sawi a. “Kan ṭanpui thei che ang em?” (May we help you) an ti zawk dawn ni-in chiang takin a sawi a nih kha.

An han sorkar ta a. An intiam ang khân mahni kutkawiha eizawn tumte leh chu ti’anga eizawng mêk (entrepreneur)-te chu an bânah kai-in an khaichhuak emaw, awmze nei leh hlâwk zâwka an thiltih an kalpui theihna atân an ṭanpui ang tih kan beisei sâmg hle a. Mizoram sorkarin tun hma aṭanga kum tina sum ruahman (budget) a duan a awmze nei pha a kuthnathawktute hmasawnna tak tak tur a bilh tel ngai loh dánte, a bîk takin mahni kutkawiha eizawngte lam hawi a sum a ruahman ngai lote lo vei ṭhintu chuan thil a danglam kan lo beisei tak tak a. Kan beisei ang chu a ni ta lo chu a nih hi.

Mizoram Universal Health Care Scheme (MUHCS) ruahmanna hrim hrim pawh hi thil chhe tak chu a ni chiah lo tih a hma lamah kan sawi tawh ṭhin a. A chhawr ṭangkaitu tak takte tân phei chuan ruahmanna lawmawm tawpkhawk a ni tih pawh kan sawi tawh kha. Chu tih rual erawh chuan he ruahmanna ṭha tak túra ngaih tihhlawhtlinna kawnga sorkar kal dán hi chu a hma lama ‘Anti-Christ’ kan sawi ang deuh khian, ‘Anti-Handholding’ (Bana kaih dodálna) ni-in a lang tlat mai le.

Mizoram, a bîkin Aizawl khawpui a mimal enkawl damdawi-in (private hospital) zawng zawng deuh thaw hi thiamna bîk nei ‘entrepreneur’ intêlkhawm din a ni hlawm a. An damdawi-inah hian doctor, nurse leh para-medical aṭanga hmunphiat leh awngphah phah ṭhatu thlengin an chhawr a. An sawi dan chuan tuna MUHCS la zawm ve lo damdawi-inte hian mi 2,000 aṭanga 3,000 vel chhawrin chu’ng mite chuan an nupui/pasal fanau an chawm a. Sorkar sum an ei hêk miah lo leh nghâl.

He tiangte hi a ni dawn lo’m ni kan sorkar hian ‘bana kaih’ thuthlung hmanga a ṭanpui túr chu? An díl hma hauh pawhin sorkar hian “Kan ṭanpui thei ang che’ngem?” (May we help you?) a tih tur chu an lo’m ni? Chu tianga an intiam anga ‘entrepreneur’ te ṭanpui chu sawi loh, vau leh thlêm ang reng néna an dawr ni a sawi hi chu a felhlel takzet a ni. Phairam a damdawi-in liante nena sorkar inremna-ah damlo enna man leh enkawlna man hi sang takin an bituk ni a hriat rûk a ni a, Mizoramah rau rau pawh mimal enkawl damdawi-in tenau deuhte ai chuan kohhran enkawl damdawi-in liante chanvo chu a vawng lurh ni a hriat a ni bawk a, Vawkreka fate an sawi ang zung mai a ni..

Mahse, an inremna kha thurûka vawn túra an tih tlat aváng leh Right to Information Act, 2005 hmang tak ngial pawha mi ṭhahnemngaite’n an díl chhuah zawh tâk lovah chuan he thil hian vánram rim rêng a nam ta lo. Mipui sum thawhkhâwm hmanna ngei ngei chungchâng zawhna pawh sorkar hian chhâng duh lovin court sâng lamah an thurûk thup zui theih na’n a zualko ta zawk a. Lang tlang sorkar chu sawi loh thup ngar ngar tum sorkar kan hrawn mêk a nih tâk ber hi. Hei hi sorkar ṭha, lang tlang leh mawhphur túr duha ṭawngtaina hmanga kan díl chhuah chu a ni ta lo tawp mai. Thil thup a ngaih tawh hi chuan mipui vántlâng hriat loh túra puan-hnuai thil, eirûk thup tumna a awm a ni duh hle a. A lo nih loh pawhin mipui hian kan ringhlel dawn tawh hrim hrim.

Inremna inang lo, rate inthlau zung mai, chu pawh a theih chin chin thup tuma MUHCS hi kalpui chhoh zêl a nih dâwn chuan a hmang ṭangkaitu túr mipui, kan thawhchhuah aṭanga insêngso a inziaklutte hian kan inenkawlna kalphung pawh kan hre thei dawn rêng rêng lo tihna a ni a. Mipui bâkah Mizoram chhûnga private hospital, MUHCS hnuai a inenkawl la theih ve loh neitute tak hian phailam leh he lai kohhran damdawi-in te rate hi an hre châkin a rinawm a. Rate ṭha taka sorkarin damlo enkawlna ‘bill’ thei tura sorkarin a kuangkuah damdawi-in (empanelled hospital)-te rate ang chuan MUHCS hnuai a luh ve pawh an duh tih he’ng private hospital doctor-te hian min hrilh. Mahse, rate chu an hre thei si lo – thup tlat a nih avangin.

Phai vai enkawl damdawi-in te ai chuan Mizorama mimal enkawl damdawi-in te duhsak zâwk hi tun sorkar intiamna leh a bata a bat a ni a. Political party dangin thupui a an neih ve loh ‘Bana kaih’ thuthlung vuantu sorkar hian an bânah kai ve ngei teh se. Innawr ngai lo hian, “Kan ṭanpui thei ang che u a ngem?” ti zâwk rawh se. Hei hi a ṭul leh pawimawhna êm êm chu MUHCS 2.0-ah hian MUHCS 1.0 ai khan chhungkaw inziaklut hi 87.26% zetin a pung chho tawh a. Sum harsatna avanga inziaklût thei lote kohhran, pawl leh mimalin an puih mêk bawk si avangin a lêt thawk emaw a aia tam pawhin a pung thei.

He mi aváng hian MUHCS hnuai a awm damdawi-in te an lún êm êm a, khum ruak a awm hlei thei lova, damlo tam takin harsatna an tâwk mêk a ni. Chuvángin sorkar pawh hian ‘universal’ a nih ang ngei a a ṭul chuan inhnûkhniamin mipui harsatna hre chung leh mipui huapzo, damdawi-in pawh huam tel vek túr zawnga ngaihtuahna thar a siam a pawimawh tak zet a. Chu tiang hawi zawnga sorkar hi a kal chuan MUHCS mai ni lo, sorkar ngei pawh hian a hmingṭhatpui ngei ang tih a rinawm a ni. A hming ang tak hian he ruahmanna hi huapzo leh huamzau, mipui mimir bâkah private hospital zawng zawng huap túr zawngin her rem thuai ni rawh se. Mipui harsatna ngaihtuah tak tak tân chuan tláwma lâk chi leh lâk hun a ni ta love.