MASI

Krismas hi tunhma chuan kan nu leh pa, pi leh pute khan ‘Masi’ an ti mai thin a, ‘U-ama’ tiin kan sawi bawk thin a. Khatiang tak mai Krismas hman kha a nuamin a lunglenthlak ngawt mai. Khatihlai chuan Krismas kha Mizo takin kan hmang mai a, November thla bawr chhova Krismas Committee an thutkhawm tan aṭang khan kan Masi chu a inṭan a ni der mai.

Tlang thing kan phur a, kan veng pa tu-emaw berin a huana thing lian tawk tak a thawh a ni tlangpui a. Tlangval leh pathlawi chak rualin an lo kit hmasa a, chu chu a khaw nawtin naupang pawh tiamin kan phur ta ṭhin a. Masi thlenna In (hetih hunlai hi chuan mimal In kha kan Masi lawman In a ni thin) kawt emaw a bul hnai tual rem lai-ah an han ek suau suau mai a. Nuam tak a ni. Tunlai angin tui connection a awm ve lova, chuvangin tlangin tui kan chawi leh ṭhin a. Tui hi nula leh tlangvalin an chawi tlangpui na a naupang pawh kan tel ve ṭhin a, tlangval pakhat emaw pahnihin emaw ‘pump khawnvar’ kan tih mai (petromax) hmangin tuichawite kawng an lo en thin.

Tlangval, tleirawl leh naupang hovin ‘Masi hnah’ kan han la ṭhin kha mipa naupang tan chuan a aia nuam a awm chuang awm love. Khatihlai kha chuan sa kha kan ei khat bawk a, changel hnah kan lak kan thler fel a, ah theih tura kan zial fel hnu-a a sa hmuh tur awm mang lo vawksa buhchiar hmeha chawchhun kan han fak mai kha chu puar theih tak a ni. Thim chhelh chhawlhah Masi hmanna tur In kan han thleng a, nu leh nulate’n thingpui min lo pe kha chu hah a dam sawng sawng thin.

Ruaithehna tur sial emaw bawng emaw kha Krismas Committee zing ami ṭhenkhatin an han zawng a, khaw dang daih aṭanga an kaih a ngaih chang a awm thin. Mipa naupang tan chuan sial/bawng buaipui kha nuam tak a ni. A ki bawr vela hruizen inveta tlangsam par kan han thiat bawr chuk mai thin kha chu a mawi kan va ti ṭhin tak em! Masi ruaithehna tur sial emaw bawng emaw kha ruaitheh ni tuk zing takah talh a ni thin a. A hma zanah tlaivar mah ila, sial/ bawng/ vawk talh lai hi hmuh hmaih phal chi a ni lo. A phing pet tur changtu nih phei kha chu chawimawina nopui dawng kan ni hawt mai.

Kan inbuatsaih chhung a rei avangin Masi kha kan hmang rei a. Tunlai angin sa duh tawka ei tur kha lei tur a awmlo hrim hrim a, chuvangin ruaitheh te kha a hlu bik zual a. Duhtawka chaw leh sa kan han lim thin kha chu a ngaihthat thlakin naupang tan phei chuan Masi ti nghahhlelhawm em em tu a ni. A dawn hnaiha khuang tlira naupang rual kan ‘Carol’ te khan thingfak mai kan dawng ṭhin na a; a hlutna a nep hauhlo. Masi hla sa a zaikhawmte kha an tui thei bik hle niin han ngaihtuah let hian ka hre tlat zu nia.

Kan Mizo Krismas hla phuahtute khan sapho phuah ang lo takin lungleng tak maiin an lo phuah bik a. ‘City side walks…’ te ti mai mai lovin ‘I chun leh zua kara senlai nau ang i tahna hmun ka ngai’ te hi an ti daih a. An ‘Bethlehem’ te pawh kha phaizawl, vur tlakna hmun a nih hmel loh, ‘Bethlehem tlang’ an ti deuh kher a. Masi hla an phuah lai ngat hi chuan Bethlehem khua leh BawngIn te, ranchaw pekna thleng zawng zawng awmna hi Mizo thingtlang khua an ngaihruat tih hi a chiang reng mai. Lal Isua pianna hmun tak tak nia hriat zinga pakhat tal, Bethlehem khua ami khu a takin zu hmu sela hetianga Masi hla lungkuai leh lunglenthlak, Mizo nun khawih hi an phuah loh phah ang tih hlauhawm khawpin an ‘Masi hla’ te hi a Mizo a ni.

Kan hlaphuahtu hmasate’n hetiang taka Masi an lo tih Mizo lai hian keini ṭhangtharte chuan Sapho an’ kan tum luatah kan ti ‘Sap’ zo ta vek mai a. Isua Krista pianna, Bethlehem lamah kan lung a leng tawh lo. Mizoramah hian vur a tla ngailo tih hre reng chungin Saprama Krismas huna vur tla ṭhin hisapin ‘Vur mi’ (Snowman) lemte kan han siam ve ngawt a. Kan kawn chei dante hi en teh u, Bethlehem lam a hawi mawlh lova, sapho Krismas entawnna thil hlir a lo ni zo ta. A pianchamphaphak kan lawm Lal Isua leh a pianna hmun lamin kan thinlung a luah tawh lova, Sapho Krismas hmanga inawih lunglen kan tum ta hian kan lemchan nun a phawrh mualpho chiang hle mai.

Kan tupa chuan dawr vel an lo tih en chuai hian ‘Khi Krismas’ a ti tawh mai a. Kan Krismas hi Hindu Puja nen a lem chuang tawhlo, Puja laiin halpuah leh halmawi an khap lova, Krismas leh Kumthar laiin an khap thung a - hei hi a danglamna chu a ni deuh tawh mai awm e. Kan Christmas Tree chei danah hian kan nihna a lang chiang hle, boot leh mawza lem kan khai ṭeuh mai a, Sapho tihdan a nih avangin a mawi kan ti ta a ni ber awm e. Nauban ang maia thingkunga zam chi ‘Mistletoe’ te hi Bethlehem nena inzawmna reng reng neilo ni mahse Krismas ti Krismas tu ber ang hialah kan ngai ta emaw ni tih mai tur a ni.

Santa Claus te, vur bawh hmuna awm chi sazuk/sangai (reindeer antler) te hi Lal Isua Krista pian lai hun nena inzawmna nei reng renglo a ni chungin Sapho tihdan entawnin kan hmu Krismas ta em em mai a. A nihna takah chuan kan Kohhran hruaitu hmasate’n Sap an ngaihsan lutuk vanga kan kalsualna hian min hruaisual thui ta em a nih hi. Mizo taka Kristian theih loh, Sap deuh taka Kristian ngai tlata hriatna nena min kaihhruaina avangin kawng hi kan bo thui ta viau mai. Krismas pawh sapho tihdan ang deuhva sawngbawl kha changkanna emaw kan ti ta tlat pek a. Sap rawngkai deuhva Krismas hmang velo chu changkang lovah kan inchhuah ta mek a nih hi.

Changkanna hi choak arawn chang tawn anga kan mi ngaihsante tihdan entawnah a innghat lova, zahpuiawma min siamtu zawk a ni. Changkanna dik chu mahni nihna pawma nih ngam hi a ni zawk. Mahatma Gandhi khan Saprama a awm laiin Sap pachal awm dan ni bera a hriat kha a entawnin an inchei dan leh an khawsazia engkim mai kha a zir a. A takah a ni theilo tih a inhriat chhuah hnu-ah mi ropui a ni thei ta chauh a nih kha. Chuvangin, mi kan entawn chhung chuan kan entawna te kan tluk phalo reng dawn tihna a ni a, mahni nihna pawm maite hi mi ropui an ni zawk. Engang pawhin mi chuan Sapho Krismas hman dan hi ngaisangin entawn mahse, an tihdan apiang hi ropui-ah ngai mahse, Mizo taka Masi dik tak hman kha a la nuam berin ka hre fan zu nia.