Guest writer
HC Vanlalruata
MIPUI LEH MUHCS-2
MUHCS chungchangah ram dan anga mipui hriat theihna chanvo tihhlawhtlin tumtute a pawng-a-pui a sorkar dinglai ṭantu mi thenkhatte’n sorkar do ngawr ngawrah an puh ta mek hi a politics ruih thlak ngawt mai. A firfiak zual phei chuan he tianga RTI Act hmang tangkaite hi mipui-in an chhawr tangkai ni a an sawi, MUHCS do a tihbawrhbana tihhlawhchham tumah leh mipuite hmakhaw ngai lovah an puh mek a. Political party ruihchilhtute an nih avangin mena thlaka dodal vak tlak lohvah ngaih mai chi an ni.
Mimal tawnhriat sawi ta mai mai ila. Kum 1990s chho leh 2000s bul lamah khan thingtlang ka tlawh tam ve viau a. Rethei tak takte dinhmun pawh ka hmu ve nual mai. Khaw pakhata mitthi rala kan kalna-ah chuan Indira Awas Yojana hnuai a sorkar laipui sum hmanga an chenna in saksak, a chhungah thutna tur thuthleng pakhat leh khawsak-relna tur bungbel tlem te bak nei lo kan hmu a. Nu berin an dinhmun a sawi dan chuan cheng 100 tal chu nei se la chuan an sun tak an fapa kha an chan lo tur a ni. Chu ti khawpa pachhia leh rethei bakberh chu tam tak an awm a. Chu vang chuan tam tak tan chuan MUHCS hi a hlu hle reng a ni.
Mahse, retheihna hian MUHCS zawm kawngah harsatna min thlen nasa tih hi pawm tel chu a ngai. Kuminah ngei pawh hian chhungkaw rethei tak tak, kum khata MUHCS zawm theihna hniam ber Rs. 2,500/- pawh nei lo an lo tam takzet tih a lo chiang ta a. Chu tiang chhungkuate chu an bialtu MLA leh mimal thilphalte'n an tumsak tihte, tualchhung kohhran hruaitu/committee thutlukna hmanga kohhran sum hmanga tumsak pawh an awm tih thawmte kan hriat kha.
Ṭanpuina dawnga khaichhuah chhungkaw retheite tan chuan a va lawmawm dawn em! He tiang a nih takah hian MUHCS hnuai a inziaklut hi MUHCS 2.0 an vuah mai tun tangka kum aṭang hian an lo pung ta hle mai a, kan buai nasa ta mai a nih hi. Neih-thinglung-khawng tak meuh meuha pawisa thawhte, pachhiat luat vanga kohhran/pawl leh mimalin an thawhsak hialte pawhin MUHCS a inziaklut chungin an damlohin hospital khum an chang chuang lo hi an khawngaihthlak hle.
Tlema awm thei deuh kum khat atana Rs. 5,000/- thawha MUHCS a inziaklut a, hospital a semi cabin chang phate, an aia nei zawk cabin chang pha tura Rs. 10,000/- thawhte hian an sum senso anga phalsak 'entitlement' hi hospital khum hrim hrim pawh indaih lo karah hian an chang pha lo nasa tih tih chu a chiang a. Semi cabin leh cabin chu sawi loh general ward a khum tak ngial pawh (tuna empannelled hospital-ah hian) an chang thei chuang lo. Chu ti a nih chuan an sum sen hi a thlawn a ni tih hi pawm loh theih a ni lo.
Hei hi keimahni ngei pawhin a takin kan tawng. Kan neih ang tawk leh sum khawl awm chhun sawmkhawmin 'semi cabin' tal luah phalsak ve kan nih theihna atan Rs. 5,000 in MUHCS-ah hian kan inziaklut ve a. Kan chhungkaw mi ngei damlo chu ZMC&H-ah kan kalpui a. Admit a nih hma-in doctor-in a natna hriat theihna atana endik ngai min chawh teuh a. Kan ti lo thei lova, hospital-a a la luh miau loh avangin kan sum kan seng hnem hle. A then phei chu ZMC&H a nghah rei a ngaih dawn avangin private hospital/laboratory kan pan a, cheng sing tel kan chawi.
Chuti chung chuan vawi 2/3 kan pan hnu-ah ZMC&H-ah eng khum mah kan chang thei ta lo. Sorkar hospital pakhat changkang vak lovah kan indahlut na a, khum indaih lohna a nasat avangin min chhuahtir leh thuai a. Empanelled private hospital pakhata general ward-ah khum kan chang hram a. Rei vak lo cabin kan chang ve. Mahse, MUHCS huam loh ni a an sawi enkawlna senso kan la chawi ṭeuh tho. Chu mi piahlamah chuan MUHCS hnuai a pawisa fai a pe lo (cashless) a huam loh vitamin leh a behbawm damdawi leh inenkawlna senso chawi hi tam zet a ni a. Hei hi kan dinhmun dik tak chu a ni a, phat rual a ni lo.
Khum kan inchan theih lohna chhan lian ber chu sorkar hospital-ah kan leng thlawt lova, private hospital khum tlem te te nei (Durtlang Synod Hospital leh Baptist kohhran Serkawn hospital tih loh chu) deuh ṭhenkhat chauh pawm an la nih rih vang a ni. Tunah hian Presbyterian kohhran enkawl - Synod Hospital, Durtlang leh Lunglei a John Williams Hospital-te hi an rate a inang ni-in an sawi a. A tira sorkar, a bikin chhim lammi kan Health Minister thu awih a MUHCS zawm hmasatu, Mizoram pum huap pawha hospital hlun leh changtlung Baptist Kohhran enkawl Serkawn Hospital kan tih mai chu a tir lamah khan John Williams Hospital rate aia hniam fe a inremna ziahpui a ni.
He mi chungchang kan sawi chhuahna chhan chu eng dang ni lovin kar kalta Ningani (October ni 15)-a sorkarin thu a chhuah vang kha a ni a. Sorkar thuchhuahah chuan – “Mizoram chhunga MUHCS Non Empanelled Hospital, Synod Hospital, Durtlang facilities neih ang nei apiang chu Sawrkar leh Synod Hospital, Durtlang inremna ang rate-a MUHCS hnuaia empanel turin Sawrkar chu a inpeih reng e,” tih a ni. Mi ṭhahnemngaite’n RTI Act hmanga thudik hriat tuma an beihna dodalna tihkhawtlai fe a nih hnu a Durtlang Hospital rate an thup theih tak ngang loh hnu a he thuchhuah hi siam a ni.
Hospital-te dinhmun tehtu National Accreditation Board for Hospitals and Healthcare Providers (NABH)-in tehfung a siam ang hian MUHCS hnuaia ziahluh (empanelled) hospital-te dinhmun ṭhan dan tura sorkar siam ngei ‘MUHCS Guidelines for Verification and Categorization of Private Healthcare Providers (Within the State of Mizoram)’ a clause 2.1.1-ah chiang takin a inziak a. Chutah chuan Gold : HCP having NABH Full accreditation, Silver : HCP having NABH Entry Level accreditation, Bronze : HCP verified based on checklist with a score of 200 and above te an awm a. Bronze tling zo lo chu - Below Bronze (Upper Crest) : HCP verified based on checklist with the score between 100-199 leh Below Bronze (Lower Crest) : HCP verified based on checklist with the score below 100.
MUHCS hnuai a inkaihhruaina siamah hian “Synod Hospital Durtlang facilities neih ang nei apiang” tih hi a awm lo hrim hrim. Hospital tin hian facility hrang hrang an nei a, a inang lo thluah a, an dinhmun pawh a inchen hauh lo. Synod Hospital Durtlang facility neih ang hi tehfunga hmang lovin he MUHCS inkaihhruaina sorkarin a siam clause 2.2 ang hian kalpui tur ni zawk awm tak a ni. Chu chu – Gold hi base package rate aṭanga chhuta 40% a sang, Silver chu base package rate aṭanga chhuta 30% a sang, Bronze chu base package rate aṭanga chhuta 20% a sang leh Below Bronze (Upper Crest) chu 10% tih a ni. Below Bronze (Lower Crest) chu base package rate anga bill siam tur a ni thung. Tuna private hospital la empanel lohte pawh hi ‘Synod Hospital tehfung’ a hmang lovin anmahni siam ngei MUHCS inkaihhruaina (guidelines) hi tehfunga hmangin an kalpui ngei zawk tur a ni.
Tuna private hospital ṭhenkhat MUHCS hnuai a la empanelled ve lohte pawh hi an dinhmun leh facility an neih dan a zir zelin sorkar hian empanel thuai se tih hi mipui-in kan nghakhlel takzet a. An vai a empanel an nih chuan khum indaih lohna pawh a kiang ngei ang a. Inelna thianghlim leh ṭangkai pawh a thlen ngei ang. Chuti lova sorkar Minister pakhat ‘ego’ len lutuk avanga thil a kal fuh theih loh chuan a tuartu tur chu mipui kan ni dawn. Mizoram sorkar/Mizoram State Health Care Society (MSHCS)-in MUHCS kalpuina atana inkaihhruaina (guidelines) a siam ang ngei hian kal mai ni se la, sorkar leh mipui tan a ṭha ber ang a. Chu chuan private hospital dinhmun inang lo zung, a bikin dinhmun hniam zawkte pawh hmasawn zel turin a cho chhuak zawk ang.
Mipui huap ruahmanna reng reng hi vai ṭawng takin ‘mamuli’ taka kalpui chi a ni lova, mipui tana ṭangkai leh huapzo thei ang bera kalpui tur a ni. Chumi atana dan, dan tesep leh inkaihhruainate chu a nih ang thlap zela zawm tur a ni. Induhsak bikna, inchungtlakna leh inthlauhthlakna-in hmun a nei tur a ni hek lova, thuneitu tu-emaw thu thu a thil kalpui chi a ni hek lo. Kan sawi hmaih hauh loh tur, thil mak tak mai chu MUHCS ang chi hi sorkar policy a ni tih hi a ni a. Sorkar policy chuan a huapzo ngei ngei tur a ni a. Sorkar hnathawk leh pensioner-te MUHCS a an inziahluihtir mek a, mipui pawh pawisa chawi a kan inziahluh mek lai hian kan Minister/MLA te chuan MUHCS hi zawm ve lovin an dam loha an inentirna hi Medical Reimbursement (MR) hmangin an la bill reng a, MUHCS hnuai a empanel loh hospital-ah pawh an la inenkawl reng chu a ni hi maw le. A dik bik kan ti em?