Guest writer
HC Vanlalruata
VOTE ZAWN
Tunhma pawhin an ching thova, tunah hian an uar zual ta hle mai a. Zahthlak ti zawngin an thlûk ta lem lo chauh ni lovin an chhuang a, vote zawnna atan an hmang a, vote hmuh phah na’n a ṭangkai an ring a ni. Chu chu kohhran leh pâwl hrang hrang, nihna tesep tak tak thlengin an khawrh chhuak a. Tè-lua a awm ta lo. Hei hian Mizote’n nihna kan lo duhzia leh nihna nei tura kan tuihal zia a tilang chiang hle a. Hmana khaw tereuhte kan kaltlang a, in pakhat kawngka lu chunga ‘chairman’ tih intar kha mak ka ti hle a, mahse, an khua kha thlawhbâwk VC kan tih ang kha a lo ni a, thlawhbâwk VC hotu a nihna ‘chairman’ tih a lo tar a lo ni.
Kan naupan lai (han ti ve khanglang ila) khan hming tawp a zirna lama thlen chin (BA, MA etc.) dah kha an ching khawp mai a. An chênna in kawngka luchunga an tar uar hle a. Aizawl pa lar pakhat khan degree lam dah tur a nei si lova, ‘Sikula Feet 6’ tih a kawngka luchungah a tar ve e, tih an sawi kan hre ṭhin. Politics khel mek emaw, khel thar tura political party zawm tharte hlei hlei khan, an hming tawpa nihna ziahlan kha an uar a, hei phei hi chu an ching rei khawp mai. A bik takin doctoral degree nei, an hming bula Dr dah theite, engineer leh dân lam thiam LLB-te ang chi chu an tlangtla deuh bik bawk awm e.
Hetiang chanchin kan sawi lai hun hi chu a rei tawh viau mai a, lehkha thiam an la tlem a. Aizawl veng khat a MA 4 nei kha sawi tur an la awm meuh lo. Ka pa te ang pawh khan MA chu khawvel zirna tawpna a ni an ti a, a aia sang zir tur an hre pha tawh lova, keini college rap ve ṭan pawh khan IAS bak kha ngaihsan vak tur tehchiam kan hre lem lova. Kan ban phak tawk - Competition Success Review leh Competition Master tih vel General Knowledge hriatna atana magazine ṭangkai an tihte kha kan bel ve em em a, IAS nih tum em em lai kha a awm a, kan tum chu a lo sang phian a, kan ni ta lem hlei lo thung a.
Tun ṭum Aizawl Municipal Council (AMC) a councillor 19 thlanna tura kan inbuatsaihna-ah hian a chunglama kan sawi khi kan uar leh zual ta a. Candidate-te chu an awmna kohhran leh khawtlang, pawl hrang hrang a an nihna te reuhte te leh kilkhawr ber, han ziah chhuah awm chi leh mawi pawh ni lem lo khawpa tenau thlengin an tlar ta mai a. Beginner zirtirtu tihte, naupang inkhawmpui a solfa vaitu tihte chu an telh vek em chu kan hre lo na a, rawngbawlna kawnga dinhmun an chelhte bakah an chelh tawhte thlengin an telh kim fû niin an sawi a.
An veng branch YMA emaw MHIP emaw chu sawi loh, section lam thlenga an nihna pawh an tarlang kim thawkhat viau chu a ni awm e. Vote zawng an nih avangin, an ṭhatna lai zawng zawng pho chhuah kim a Mizo khawtlang nuna mite ngaihsan theih ber tur hi hria-in heti hian thil an ti ta mai niin a lang ber a. “An in a chawhmeh ilo zuara lutte pawh thingpui an pe ṭhin,” tih thlengin, in tin a an inzawrhna lehkha semah hian an ziak lang kimchang niin an sawi a nih chu. Heti em em hian emaw ni Mizote hi kan lo tlâkhniam tak ni!
Kan sawi fo ṭhin a, kan sawi ṭanna pawh a rei tawh fu mai. Kan politics kalsual hi a tirah kan political party hmasa ber Mizo Union-in an ṭan ni mahsela, a hnu zela Mizote politics tichhangchhia a ti ṭenghnengtu chu, kohhran leh tlawmngai pawlte hi an ni thuk hle. Kohhran leh tlawmngai pawlte’n Mizo tam ber thinlung a an tuh chu, ram inthlanna a ram hruaitu tura rawn inpe te hi ram hruaitu atan an ṭha dawn em? Ram leh mipui tan hmathlir (vision) an nei em? tih lam a ni ngai lo. Khawtlang leh kohhran tana ṭangkai/ inhmang, ruihtheih thil leh mipat/ hmeichhiat kawnga fihlim tih ang rengte kha an tehna pawimawh ber a ni fo.
A nihna takah chuan kan kohhran pawlte’n inthlan dawn apianga inthlan thuchah an tihchhuah ṭhin ang tak hian kan MP leh MLA te hi thlang chhuak ta vek ila, Pastor ni tlak, tirhkoh (missionary) ni tlak leh kohhran rawngbawltu atana hman tlak tur a ngaih hlir kan thlang chhuak ang. Kan thlang chhuak mek bawk. Central YMA duhdan, an thuchhuah zûlzui anga kan thlan chuan, thlanlaih leh khawhar in kal taimate kan thlang chhuak rëng ang chu. Hei hi kum tam tak kan lo tihdan phung a nih tawh avangin, kan MLA thlantlin tam tak hi ram rorelna leh mipui rawngbawl tura hmantlak miah loh, ram leh hnam tana hmathlir pawh nei eih lo; mahse, an bial chhunga mitthi râl kim vek ṭhin leh an bial mite damlo kan kim theite an ni hlawm.
Inthlan hmaa kohhran leh CYMA duhdan (thuchah) an chhiarte hre rànin, thlantlin tharte chuan thlantlin an nih hlim a Kohhran hruaitute’n an kohkhawm pawhin tlawmah an la ngai hauh lova. Tlâwma lak a hnekin an inti thlarau mi sawt a nih loh pawhin, kohhran hruaitute ṭawngṭaina an dawn chu chunglam hriakthih nihna (Catholic kohhranin Europe ram lalte hnena ‘Divine Rights of Kings’ phuahchawp a pek ang chi) ang riakah an pawm emaw tih mai tur a ni zawk. Sorkar inrélbawlna a eng sakhaw pawl bik emaw inrawlh chu khua leh tui, sakhua leh sakhaw pawl hrang hrangte enkawlna atan a ṭha lo tih lam chu an ngaihtuah duh tawh lo.
An beisei ber minister nihna emaw, an chan phak chiah loh pawhin sorkara eng ṭhi ber emaw an beh hlim a, an pisa luah ni a rawngbawltute’n ṭawngṭaina hun hmanga mal an sawm tawh chuan, an eirûk sum pawh a thianghlim ta vek emaw tiin an pawm a ni mai thei asin! Pathian thil leh Kaisara thil kan chawhpawlh dan hi chu zahthlak a tling! Kan ram hruaitu leh hruai tum, sorkar a engemaw chanvo ber chelh tum a politics luhchilhte reng reng hian, khawtlang leh kohhran hi behchhan ber a hman an intihhmuh a, ram leh hnam tan a an hmathlir (an nei a nih pawhin) chu an agenda mawnglamah an dah ṭhin.
A thuhrimin kohhran hruaitute chu kohhran hruai thei tura Pathian thuzir an nih loh pawhin, an awmna tualchhung kohhran a an thawhrim vang emaw, kawng hrang hranga kohhran mipuiin rawngbawl tura an duh avanga upa atana thlan tlinte an ni a. Chutiang chuan ram rawngbawltute pawh hian ram rawngbawlna lam a an tha thawh tawh emaw, ram leh hnam tana an hmathlir emaw hi inthlanna a vote zawn na’n hian hmang ta vek sela, chumi enzâwn chuan mipuiin vote thlak ta bawk ila, kan ram chuan hma a sâwn phah zawk ngei ang.
Chutiang lam ti ta lova, kohhran a an chanvo chelh emaw chelh tawh emaw chhuanga vote an zawng hi chuan hmasawnna kawng a hawi mawlh lo. AMC inthlanna lo awm turah emaw Serchhip Assembly bial bika inthlanna lo awm turah emaw pawh hian chu chu kan ngaihtuah a ngai a ni. State sorkar emaw Aizawl khawpui enkawltu emaw kan thlang dawn a nih chuan Sande Sikul lama an nihna te ṭhalai pawl leh pavalai pawl a an nihnate a ṭangkai hauh lovang. Hmasâwnna hna thawk turin an tlingin an tlâk em tih leh chumi atan chuan hmathlir ṭha tak an nei em tih hi kan tehna tur, tehfung dik zawk chu a ni.
Pastor pension emaw, kohhran upa emaw Central YMA hruaitu emaw hi MLA-ah kan thlang tam ve ta viau mai a, minister nihna dinhmunte pawh chelh an tam ve tawh mai. Mahse, ram rorelna leh he ram hmasawnna atan a an thawh hlâwk viau kan hre lova. Ṭhenkhat phei chu sum thianghlim lo tih an hriat reng pawh ham duh leh mi pamham tak tak an ni hlawm a, an hming pawh a chhe fo reng a ni. Politics lama Mizo mipui sûkthlék fuh lo hi a bul berah erawh chuan, kan politician-te’n mipui an kaihhruai dan a la dik loh em vang niin a lang. Ram rawngbawlna tak tak atan a hna thawk thei tur candidate thehchhuah aiin, an party an sorkar theihna an ngai pawimawh ber zel a, candidate pawh mi ṭha leh hnathawk thei tur, hmathlir nei ṭha aiin an dinna biala tling thei tur an thlang deuh zel a. An party mi nghet sa zingah chutiang an awm loh chuan kohhran leh khawtlanga lama inhman avanga mi hriat hlawhte an sawm a, an dintir thin. Mizo mipui mimir rilru hi an hre ang reng ngawt mai.
Mizote hi lirthei-ah pawh kan dinhmun (deputy director, district officer tih thlenga) tar duh hnam kan ni a, state danga an tih ngai loh uar em em kan ni. Kan kawngka luchunga BA/ MA tar hun a liam fe hnu-ah pawh vote kan zawnna a kan nihna chhuanawm lem lo té te thlenga chhuang duh kan ni tih hi inthlan dawnah hian a lo lang leh ṭhin a. Ram leh hnam tana thawh hlawk leh hmathlir nei ṭha, a taka thawk mi kan neih tlem chhan pawh hi hei hi a bul chu ni berin a lang. He kalphung hi kan thlak vat loh chuan, hnamdangte hmuhsit leh nuihzatbur (laughingstock) kan ni zui zel ang.