Ram ka thlir a: KOREAN KUT

Aizawla Vanapa Hall-ah Korean Kut an hmang tih kha ka lo hre ve pek lova. A hnu lamah Social media lam aṭangin ka hre thawi ve chauhva. Tam takin an sawisel bawrh bawrh ang leh an do ang chuan ka do ve lem lo. A chhan chu hnamdang kut an hman duhna thinlung kha a pawi ber zawk leh kan hnam zia-râng bosal khawpa min kaihruaitute pawikhawih thui zia leh thûkzia lan chhuahna chu a ni. Engvanga kan thalaite’n kan Mizo hnam kut te aia kan ram aṭanga thlawhtheihna kawng (boruak) a kilometre 5,000 chuanga hla a awm, a tam berin an la hmuh leh tlawh ngai reng reng loh, Korea hnam kut chu ngaisang ta tlat nge an nih chu le?
  
 Mingo hovin Kristianna hmanga hahdam taka min awpbeh theihna atan a Kristian sakhua an rawn chelek khan, kan mingo missionary te ai chuan kan Mizo kohhran hruaitu hmasate khan pawi an khawih thui zawk a nih hmel a. A chhan chu India ram leh khawvel hmun dangah pawh keini Mizo ang em em a sakhaw thar vawnin, an hnam zia-râng a hloh tir vek ang hi an awm meuh lo. Vai ho chu an sari leh hrènperéng nen an Kristian thei a, an rimawi chhepchher (tabla leh sitar) hmangin an sakhaw vawn thar Pathian an fak thei a. 

Keini Mizote erawh chuan chhepchher atan a kan seki khawn thin kha Kristian thiltihnaah kan hmang thiang tawh lova, khûang pawh hi rei tak chu Biak in a lakluh khap a ni a. Kan hnam hla thlûk reng reng kha sak rik phal a ni tawh lo. A hla thu chu engang pawhin Kristianin Pathian fakna thu pawh ni raw sek sek, Pùmá Zai, tlar thum zai emaw Tlânglam zai emaw thlûk a nih phawt chuan kohhran dân pawn a hnâwl a ni a. Kan hnam zai zawng zawng thlauh thla a mingo ho zai leh solfa kha Kristian leh Pathian thu ber a ngaihna kha an hnampuite thinlungah kohhran hruaitu hmasate khan (mingo missionary te duhdan nia hria-in?) an tuh nghet hle mai. Chumi nghawng chu kan hmu chho mek a ni. 

Chapchar Kut pawh kan hmang leh mah ang a, mingo tihdan a musical concert ang reng leh hnam lâm leh zai kan han chawmpawlh leh ngei dawn a ni a. Mizo zai leh rimawi dik tak (traditional music) phei chu kan bosal daih tawh, kan kohhran hruaitu hmasate’n khap miau hek. Chutiang bawk chuan Kristian hma a kut hman dan kha an khap a, zirlai pawlin an mitmei veng chungin tawngtaina nen an han hmang leh a, a nih tur ang a ni thei tawh lo. A lem vek tawh. Sap nial nual, zo nial nual a hman reng ai chuan Naga ho ang deuh hian kan kut phuahchawp hi zin mite hipna atan lawm ve mai mai tawh ila, kan lem dan a nêp zawk tawh awm asin. 

Kohhran hruaitu thenkhatin zu an huat luat avang leh kan hnam zia-râng tih bo vek a mingo nundan entawn kha Kristian tha ber nihna a an ngaih tlat avang a tun hi thleng ta kan ni a. Pu M. Lalmanzuala sawi dan takah kan pi leh pute khan zu kha a tha zawng hlirin an hmang a, huaisen chawimawina atan, sakhaw serh leh sang leh kût ni vângthla-ah an hmang tangkai thin a. Nula leh tlangval an rui ngai lova, a rui awm chhun chu lal in a zu chhim putar leh pitar an ni a, anni pawh an inthlahrung thei hle thin. Kohhranin zu a khap hnu hian Mizote’n zu in kan thiam ta lo ni berin a lang. 

Kan thiannu fanu hian University-a a thesis-ah ‘zufâng’ a hmang a. Hmanlai pi leh pute’n naute an ei/ in tir a, damdawi anga an hman dante a chhui a. A taka siam chhuak leh turin tunhma a an ‘dawidim/ châwl’ hman ang kha a hmu zo tawh lova, a zawn nasatzia thu leh a mangan thu min hrilh. Kan hnam zia-râng kan bosal rual hian kan hnam thil hlu, hnamdangin an neih ve loh tam tak hi kan tibo tawh tih a lang reng a, a la pawi dawn chauh a ni. 

Mahni hnam zia-râng zawng zawng paihbo vek a, kan sakhaw vawn thar hmanga mingo tihdan hlir a kal tur a kaihhruai kan ni a. Kum 40 bawr chhung lekin a hnam pumin Kristian-ah kan inlet hman vek a. Kristianna-in thil tha tam tak min thlen rualin kan hruaitu hmasate avangin kan hnam zia-râng  leh tihdan phung bakah kan hnam rohlu tam tak kan hloh ta hi a pawi lai ber chu a ni. Chutiang chu kan nih avangin kan Krismas hman zawng zawng pawh mingo tihdan vekin kan kalpui ta a, Easter Sunday kan hman dan thlengin sapho tihdan kan la zo ta. Sakhuana nen a inzawm reng reng lo a la ni zui.

Chutiang chu kan dinhmun a nih avangin a tirah sap tihdan kan la a. Visual media (television) leh information technology hmasawnna-in min rûnin a hnam pum min han nuai a. Mahni hnam tihdan lo bosal tawh kan nih avangin kan thalaite’n kal ngaihna an hre ta lova. Sap tihdan entawnin a daih tawh lova, khawchhak lama cheng Korean ho tihdan an hawi leh ta mek a. Helama intihsiakna-ah pawh a ti tha an ni thei ta mai reng a ni. Mahni hnam zia-râng  tibo ta chuan hnam dang tihdan an entawn mai loh nákah.

Kan Zosapte Zotawng hman dik loh pawh, sap tih a nih vang hrim hrim a tan bur thin, kan lehkha thiam hmasate khan J.F. Laldailova rilru kha a tihnat ngawih ngawih thin a rinawm. Ani kha Mizo tawng duhtui leh dik duh a ni a, chu chu he Mizo hnam hian a hrethiam pha si lova, a khua a har ngawtin ka ring thin. Sap thiltih hrim hrim dik leh tha ber a hriatna leh kan sakhaw vawn thar nen a inmil bik riauva hriatna, sapho nun tak tak zuk hriatna thûk awm si lo nen a kalkawp khan kan hnam nun zia-râng  hi a suasam nasa hle a ni.

Engtikah nge kan hnam hi heti lo deuh dinhmun a kan din leh ang? Mizo a kan lo piang leh Mizo kan nihna hi hlu kan ti ngawih ngawih tur a nih laiin, hnam dang nihna kan va it tlat mai hi engtia han tihbo tur nge ni ang? Mizo nih hlutna hre lova, hnam dang awt a, an nunphung entawn leh mai mai tur fa hrinte hi a châkawm lem em ni? Thil reng reng chik leh chhut chiang peih lova, a huau huau leh hlimhlawp zawng ringawt a kan kal tak chhan pawh hi kan hnam zia-râng  leh nunphung kan tlansan tak vang a ni ngei ang.

He hnam hian tlawmngaihna leh thil dang, hnamin a hlut (values) a neih thinte kai thova, Mizo nihna kan chhuan a, Mizo thisen pai kan nihna duhtawk leh tur hian tihtur a nei a. Chumi tur chuan ngaihtuahna thar kan sèn a ngai a ni. Rokunga’n, “Mizo kan ni kan hmel a tha, kan tum a sang bawk si,” a lo tih khan ril taka min fuih a tum a, “Kan zotlang ram nuam hi chhawrpial run i iang e,” a tih nen hian hnam hlutna leh ram hmangaihna kaihthawh a tum a ni. Helam hawi a min kaihruai tur hi he hnam hian a mamawh takzet a ni.