TIHCHHIAT

“Ka tih reng kha!” han tih tur hi Mizoramah hian a va thleng zing tak em! A thleng zel dâwn pawhin a lang e. Thil reng reng hi tih that ai chuan tihchhiat hi a awlsam zawk fova, a ti pumkhat zawnga hmalâk ai chuan, a lengdarh zawnga chet hi chu awl tak a ni. Kan politician-te pawhin an hriat chian em em chu inthlanna a tlin a har viau laiin, tute-emaw titling lo/titla tura chet chu a awlsam phian tih hi a ni.

Kan ramah hian sorkar hian thiltha nge a tih tam ang thilchhia tih hi zawhna lian tak ni a, ngaihdan a inanglo thei viau dawn tih hre chungin, sum sên ngaihtuah chuan thawh that aiin thawh chhiat a tam zawk mai thei a ni.Entirna hnaivai zet ka’n phawrh chhuak teh ang. Aizawl Dawrpui hmuna kan Bazarpui hi thiah ngai, a chhûnga sumdawngte tana hlauhawm, mangkhâwng lian tak a ni tawh nia sawiin, sorkar hotute’n thiah turin thutlukna an lo siam tawh a, hei hi sorkar hmasa hunlai daih tawh kha a ni. Mahse, chhungkaw 2,000 vel eizawnna a nih avangin mihring takin harsatna a awm a nih hmel a. Sorkar erawh chuan mihring nunna tam tak hloh theihna a nih avangin heta awmte hi chhuak turin thupêk a pe ta a. Hetiang boruakah hian thil kan han zawt chiang vel a. Hetiang hi thil awmdan a lo ni -

Sobji Bazar kan tih mai, helai a building ho hi PWD sak, contractor an saktir a, PWD engineer-te’n an vil a ni a. Foreign Lane hi kum 1977 a sak a ni a, A bazarpui kan tih ber building block-I hi kum 1987 a sak a ni a, block 2 hi kum 2000 hnu lam niin, Commerce and Industries department hotute chuan an sawi. He thu ka hriat veleh hian PWD a engineer thenkhat ka be kual a, Reinforced Cement Concrete (RCC) In hi engchen daih tur nge a nih ka zawt a. Ka chhanna dawn a inang tlang vek a, kum 100 emaw , a aia tam emaw a ni an ti. Chuti a nih chuan Foreign lane hi kum 42 a upa a ni a, block-1 hi kum 32 a upa a ni a, block-2 phei hi chu kum 19 pawh tling lo a nih chu! Kan ram hi kan va han hmangaih lo em! Hrem an ni ngai si lo. Nitin kumtin mai hian sum leh pai duh vangin kan tichhe mek a ni ber e.

Tunhma khan Silchar khua a Club Road vengah khuan ‘re-rolling machine’ a awm thin a, a la awm em ka hre chiah lo. Khu thirtlawn (iron/steel rod) siamtu khu kan ram hruaitute leh official engemawzat nena sam inphiarzawm tlat a ni a. Mizorama vai lo chhuakin, “Tirsia, belsia” tia kan thirchhia (scrap) an rawn zawn khâwm hi tlâwmte-in an lo lei sak a, chumi hmang chuan thirtlawn an siam a, an hlawk hle a ni àwm e. Kan rama RCC building tam tak erawh chu a tlo loh phah nasa hle-in an sawi a, mahse, thuneitute nena intialtual tlat an nih avangin tuma khawih phák a ni lo.  Chu chu kan rama thuneitu tam tak chet duhdan chu a ni!

Power and Electricity department hnuaia thawk engineer chénna in ropui taka ka luh a, UPS/Inverter leh Generator ka hmuh hian ka thin a rim ziah. Sorkar, he department enkawltu leh kan engineer-te hian electric éng min pe reng thei lo tih a tichiang a, an hlawhchhamna leh tlin lohna kha an inchhûngah ngei an mualphò a ni. Aizawl khawpui ngei-ah pawh truck a tui chawi kan lei fo leh, thingtlang khua a tuikang nghák an la awm fo hian, sorkar (PHE)-in kan kham tawk tui min la pe thei lo tih a lantir a, a thawkte hausakzia erawh chu kan hria. Kan kawngpui chhiatzia, kan lei (bridge) chim ngunzia leh kan PWD in sak tlo lohzia kan hmuh hian, sorkarin a mawhphurhna a hlen lohzia a lang chiang hle a. A thawktute hausa lutuk, an eiru nia chiang taka rinhlelh hrem awm si lote hian lung a tichhia.

Sorkar Police chhawr sang rualin min venghim zo lova hriatna leh, sual do kawnga an thawk nép ni a kan hriat avangin khawtlang duty kan chîng ta hle a. Kan dam lohvin sorkar damdawiin casualty/emergency department pan kan tim nasa ta hle a. Engmah harsatna nei lo leh dam mai tur anga doctor-te’n an haw tir thenkhat, a hnu a thi leh ta maite, mimal enkawl damdawiin an pan a, sorkar damdawiin doctor-te’n an hriat loh an natna an lo hriat sak thuai a an tihdam tak maite, an lo enkawl dana lungawi loh hrim hrim vangte-in, mimal enkawl damdawiin kan pan nasa ta hle a - sum erawh kan séng tam ta hle mai. 

Kan tu leh fate chu mimal enkawl sikul-ah sum harsa chung chungin kan dah a, a chhan chu sorkar enkawl sikul- tam berin zirna tha tawk an lo pek miau loh vang a ni. Khaw thenkhatah phei chuan zirtirtu atana a tling lâk khan zirtir lovin zirtirtu atana tlinglo kha aikal a la a, thenkhat chu kal lovin khawpui lamah pisa-ah nuam takin an awm daih a, thingtlang naupang phei chuan ngaihsaktu an nei meuh lova. In el hun a lo thleng a, a thiamlo leh hnâwlah an tang ta thin a nih hi. Sorkarin mipui rawngbawlna atana hna a thawhna hi mipui chhiah tlingkhawm a ni a, mipui tana rawngbawlna (service) a pek erawh chu duhthu a sam lo satliah pawh nilovin, a lungchhiat thlak a, tute-emaw-in an hausak phah thur thur laiin mirethei erawh an èkcheh thut ngawt ngawt mai a ni.

Tin, heti hi a ni a. Hmanni lawk khan MIMER chungchang kan ziahnaah, Mizoram University leh National Institute of Technology (NIT), Mizoram chungchang kan ziak thuak tawh a, tam tak chuan in la hre reng áwm e. MZU chungchangah kan politician mipuite aia thutlukna siamtu turte kha an chiang lo em em a, Central University aiin state university an sawi mawi zawk a nih kha. Mizoram tana university hrang din a nih theih na’na, MNF leh India sorkar Inremna thluthlunga ziaktu Pu Laldenga khan chiang takin khatihlaia Union HRD Minister P.V. Narasimha Rao hnenah khan Central University a duh thu a lo ziak tawh tih leh a lehkhathawn ngei chanchinbu lama kan tlángzarh chiam hnu-ah, kan politician-te’n an ngaihdàn an thlâk ta a. Tunah chuan MZU hian India ram pumah pawh university tha pawl dinhmun a luah a, a va lawmawm êm. Vice Chancellor atan a mithiam aia Mizo hrim hrim duhtute’n an tihchhiat vengtute pawh an fakawm takzet a ni.

NIT chungchangah hian sorkar laipuiin Mizorama din tura thutlûkna a siam hnu khan, a tira an ruahman dan chuan, Mizoram NIT hi NIT puitling sa leh India ramah pawh a tha berte zing ami-in a hmui rih ang a, an zirna hmun (campus) pawh Silchar NIT hmunah nghah rih a ni ang a, Aizawla an hmun a NIT puitling taka kalpui thei tura in sak ngaite sak zawh a nih vek a, classroom, hostel, choka, library leh laboratory-te sak a luah theih a nih hnu-ah an rawn suan lut ang tih a ni a. Mahse hetih lai hian Aizawla engmah la awm fumfe lo leh classroom leh hostel tur pawh phuahchawp deuhin, ruaibut taka Silchar aṭanga suan chhoh luih a ni ta a nih kha.

Zirlaite’n an sawi dan chuan Higher & Technical Education department a thuneitu liante leh, khatihlaia NIT Director kha an thu a inhmu riau mai a., hnungthak an inhiah tawn em tih chu an hre lo na-in “Kan hun laiin NIT hi Mizorama la lutin ka hming ka chher tur a ni,” titute leh engmah zirnain in a neih tur ang awm lova, laboratory leh library pawh la awm lo chúnga bungraw lei chiam chiam tum tute an inkawp tha hle ni-ah an ngai. Classroom leh hostel atana mi in luah hawh a bul tan thawt thawt an ni a. Zirlaite hi an nuar hial a, mahse, sorkar lam a inrawlh awm thâwm kan hre lem lova, tun hi kan thleng chho ta a. 

Nimin lawka Higher and Technical Education Minister Dr R. Lalthangliana’n Assembly-a zawhna a chhan dan chu lungchhiatthlâk tak a ni. “NIT Mizoram chu a dinhmun a chhe hle a, tun thlengin Campus pawh an la nei ta lova, an Director ber pawh thlakhatah ni 5 bak Aizawl-ah a awm lo tih kan hria a. Hetianga a dinhmun a chhiat avang hian Mizoram NIT hi All India NIT ranking-ah pawh a lang pha ngai lo,” tiin a sawi a. Hetihlai hian zirlaite’n la awm zui an duh êm êmna, NIT Nagpur chu nikum khan India Today chuan sorkar University tha thlannaah 9-naah a dah vang thung a ni. Mizoram NIT hi kum 2010 a din a ni a, sawi tawh angin Visvesvaraya National Institute of Technology, Nagpur hnuaiah class an kal a, an zirna a that viau laiin, kum 2011 khan hmanhmawh takin Mizoramah sawn a ni a. Lengpui rama campus siam tur, tun thlenga la siam lovin Chaltláng Dàwrkàwn-ah class an kal a, Tanhril a Saizahawla Boarding School (SBS)-ah hostel a awm a ni.

Kan rama institution pawimawh leh kan mamawh ngawih ngawih din a nih a, a tichhe zawnga kan kal tlat thin hi a pawi ngawt mai. Kan kawngpui, kan sikul, kan damdawiin leh engkim mai hi chhe takin an siam thei tâwk zel mai chu a ni a, he’ng ram leh mipui hmangaih lo lutukte hi kan hlahthlem rengin, kan chanâi kan ei tir reng ang a, vangvat ang maiin an puar an fanna atân kan inzuktir reng mai dawn em ni? Hei, kan medical college neih chhun MIMER tia vuah, ZMC ni ta chungchang hi mi pamham leh pâuraute’n an chingpawr leh mek a, kan tichhe leh ang tih a hlauhawm hle mai. A hma-in kan ziak tam tawh a, ziah thui ngai tawh lovah ngai ila, kum 5 chhung hi MCI duh dana kalpuiin, Society hian ZMC hi enkawl rih tal sela, MCI hian a puitlingin ZMC hi pawm phawt teh se. Chumi hnu lamah la en tha leh zawk sela maw le.