Guest writer
HC Vanlalruata
Ram ka thlir a: NGAIH PAWIMAWH
February ni 11 khan High Power Committee tia hming an vuah committee pawimawh tak chu Chief Secretary Pu Lalnunmawia Chuaungo hovin an thukhawm a. Hetah hian National Bank for Agriculture and Rural Development (NABARD) hotute Rural Infrastructure Development Fund (RIDF) a mawhphurtute leh a kaihhnawih Mizoram sorkar a department hotute an tel a. Kan sorkarin hmasawnna hna a thawhna turah hian NABARD aṭanga sum pûk hi a kil a lung tangkai a ni reng a, hmasawnna hna thawhna atan a thawh hlâwk tak an ni a. Chuvangin he inhmuhkhawmna hi a pawimawh hle.
Hetah hian Chief Secretary chuan hna thawh (project) te chak taka kalpui a, a hun tak a hna thawh zawh a pawimawh thu a sawi a, department-te chu kumin March ni 31 ral hma ngei a sum hman theihte hmang zo hman ngei tur a hna thawk turin a hriattir a. PWD chu kârleh chhung a contractor zawng zawng kokhawm a sorkar kum tawpa an hna zawh tur, bituk zo hman vek tura an hna thawk chak tura hriattir turin a hrilh bawk a.
Hna thawh a muangchan avang a NABARD aṭang a sum lak chhuah a tlem avang hian sorkar kum thar lamah RIDF hnuaia sum ruahman a tlem phah ngei a rin thu Chief Secretary hian a sawi a. Chutiang a nih chuan Mizoram hian hnathawhna tur a sum dawn tur ang dawng pha lovin, thingtlang lam hmasawnna-in a tuar ngei dawn a ni. Sawihona-ah hian department tinin NABARD aṭang a sum ruahman hi March hapta hnihna-ah khi chuan a tam thei ang ber hmang tura tan lak ni se tih a ni.
NABARD hotu Pu R.K. Srivastava chuan hmasawnna hna thawktu department-te chu an hna thawh, hmasâwn dan vil ngun a, a hun taka sum pek chhuah a nih theih na’n NABARD hnenah sum hman dan thehlût zat zat turin a hrilh a. Finance department pawh RIDF-XXIV hnuaia sum ruahmante hman chhuah phalna (administrative approval & tenchical sanction) te pe vat vat zel turin a hrilh a. PHE department leh Irrigation and Water Resources department-te chu a hun taka hna an thawh thin avangin a fak a, Chief Secretary hnenah chuan nakum sorkar kumah he department pahnih tan a RIDF sum tam zawk pe turin a ngen a ni.
Sorkar hrang hrang, ram hruaitu hrang hrang hian ngaih pawimawh leh tih hmasak leh hnuhnun tur hi an thliar ve fo thin a. An ngaih pawimawh theuh theuh zinga mipui mimir taka pawimawh leh pawimawh lote bakah, tangkai leh tangkai vak lote pawh a awm thei awm e. Chutiang zawng a kan teh chuan kan sorkar lo hrawn tawhte kha kan teh tling mawh viau hlawmin a rinawm a, politics ruihchilh a atchilh ho phei chuan an party ni lo sorkar apiang chu ar-chuk-tui-lovin an hmu zelin a rinawm - chu chu kan party candidate a nih phawt chuan vawkpui pawh nise ka vote ang tih ngaihdan mawl taka chawmlen, Mizo tam tak pawm dan zu ni miauva.
Tuna kan sorkar thar hi kan beisei a lo sang hle mai a. A bik takin Mizorama kawngpui leh kawngpui tia vuah tham loh, kawng hrim hrim chhe fai vek mai siamtha tur hian kan beisei a. Congress sorkar chhung khan Mizoram chhunga kawng zawng zawng a chhe deuh vek a, a tha lai a awm pheuh pheuh chauh a. Hmuntin khawtin, veng tinah hnatlangin kawng chhia kan siam sup sup a, kawng siamtu PWD hotute chuan hnatlangte an tanpui ve chauh zawk a. MNF hian hemi chungchang hi sorkar beih nan a hmangin an sawi chhuak tam hle a, an sorkar theihna pakhat chu kawngpui tha min tiam kha a ni awm e.
An han sorkar a, PWD changtu Chief Minister chuan Aizawl leh Silchar inkar kawngpui National Highway no. 54 chu tlawh nghalin, a chhe lai siamtha nghal turin PWD hotute leh contractor-te a hriattir nghal tih kan lo hria a, a thlamuanthlak hle mai. Hna an thawh zui nghal thu hi dawng ila a lawmawmin a thlamuanthlak lehzual ngei ang. Tunhnaiah Aizawl-Lungdai-Kolasib-Bairabi-Sihthiang kawngah kan zin a, a tha chuang viau lova. Sihthiang aṭang hian Mamit lamah kan rawn haw a, siam lai mek a ni a, car te ang lirthei âwmnèm deuh tak chuan tlan a la nuam vak lo. Chumi hnu-ah Serkhan-N. Chaltlang-Saipum-Tuirial Hydel Project kan kal leh a, kawngin duhthu a sâm lo hle. Bagha lam aṭang a Vairengte a kual chuan haw kawng a chhe lutuk lo ná a, duhthu sam lo lai a la awm nual.
Chief Minister Pu Zoramthanga kaihhruai sorkar thar hi vawilehkhat a kawngpui siamtha nghal duak duak vek tur khawpin kan beiseina a sang hranpa lova, harsatna an tawh turte leh hun a duh dante pawh a tlangpui chu kan hriat sak ve ruai ruai. Mahse, a pawimawh chu tuna hnathawh hun (working season) hman tangkai hi a ni. Mizoramah hian a tlangpuiin November aṭang a a kum leh March thla thleng hian khua a tui hul a, hnathawhna hunah kan ngai a, hemi hun a liam tawh chuan ruah a tla tawh thin a, fûr nat kum leh nat loh kum chu awm bawk mahse a tlangpui thu-in thla 4 emaw thla 5 emaw hi kawng siamna bik atan phei chuan hun tha a ni.
Zu khap burna dan kengkawh tura intiam an nih avangin an intiam ang ngeiin khapna dan an siam veleh an khap tur a ni mai a. Dân siam tur chuan Assembly special session an ko a nih loh chuan March thla chhova Budget session laia putluh a, dan siam a, remchan hun veleh a kenkawh tan nghal mai tur a ni. Chutih laiin kawngpui siamna leh siamthatna hun tlemte awm hre tura ngaih an ni chunga ‘dry day’ puan an ngai pawimawh a, an hmanhmawh zawk nia lang kha a fel chiah lo.
Khuarel hunbi hi mi mâwl ber pawhin kan hria a, ruahtui tlâk tawp ber hun leh a sur tan leh tur hun hriat fuh chat chu a harsa ngei e, mahse, a rawn sur tan hun tur awm vel leh thal intan hun tur awm vel chu kan hre vek. Chumi hre reng chunga a huna bung tan nghal thei lo sorkar kan hrawn thin hi a pawi lai ber chu a ni.
Kan PWD-in hna an thawh that loh avangte, a hun a hna an tan theih loh avang leh tih khawtlai a, a huna zawh theih a nih loh avang a mipui sum luangral hi uiawm tham a tling tawh a. Hna thenkhat hi chu lian deuhvin PWD kuta dah turin dan awm mahse he dan hi siam danglam a, hna reng reng a hun a tan phat a, zawh hun tur bituk aia zawh hma tih lam hi hawi a hun ta. Kawngpui an siamin kum 10 aṭang a kum 20 chhung daih turin siam ngei tawh sela, fûr khat pawh daih em lo tura siam thiam contractor leh a viltu Engineer-te hi dim hauh lova hrem an hun ta. Hun hi pawisa a ni an lo tih hi kan sorkar hotute hian hre chiang leh zual teh se.
A thuhrimin Engineer-in-Chief hova awm, Chief Engineer rual leh Superintending Engineer rual bakah an hnuaia Executive Engineer rual leh an kaihhruai Assistant Engineer/Sub Divisional Officer aṭanga Junior Engineer tam tham takte awmna PWD hian mi state-a EE bial tiat âwrh Mizoram a hna an thawk tha hlei theilo hi siamthat ngai chu a awm a ni. An hna hi ngaihpawimawh hmasak leh ngaih pawimawh berah neih se la, thui tak chu kan tha nghal ang.
Zirna lamah pawh hian zinglam sikul tan hun buaipui hmasak ai hi chuan zirna kalphung siamthat lam hi ngaihven hmasak chi a ni a. Tuna tih theih mai phei chu khawpui a zirtirtu buk lutuk leh thingtlâng lama zirtirtu indaih lo lutuk siam that nghal (rationalisation of teachers) hi a ni a, Academic Session tan hma ngei hian tih nghal chuk chuk a ngai a ni. Sorkar hian ngaih pawimawh hmasak tur leh muanchan theih deuh tur chi hi a thliar hran a, thawh nghal ngai chu a hun chhung, thawh theih hun chhung ngeiin ti thuai thuai teh se. Fur rei thu chhuanlam leh ringawt hi mipuiin kan pawm dawn lo tih hre bawk rawh se.