MIMER 2

Hmân deuhah khan sapṭawng chanchinbu pakhatah hian kan ṭhenawm Tripura Health Secretary (IAS officer) in an state a medical college pakhat chu a college hming sawi lang si lovin a sawisel chiam mai a, Chu medical college a zir chhuakte chu damlo zai (operate) tura tlâk lo leh damdawi chawh (prescribe) tlâk lo khawpa thiam lo niin a sawi a. Hei hian sawi zui a hlawh bakah boruak a siam nasa hle a. A rei deuh tawh a, ka hre sual thei thova, Agartala-a ka thian pakhat chuan Health Minister ni zawka a hriat thu a sawi. Kan ṭhenawm Tripura state hi keiniho hi chuan Mizoram aia changkang zâwkah kan sawi reng ṭhin a, a bikin Nripen Chakraborty chief minister hunlai leh a hnu a Manik Sarkar hunah pawh keini aiin kan dah sâng ṭhin a nih kha. 

Engpawhnise, he pa thusawi hian nghawng a nei nasa a, India ram pumah an sawi luih luih a ni. Tripura-ah hian medical college 2 a nei a - Tripura Medical College leh Agartala Government Medical College & GB Pant Hospital - te a ni. Hei bakah hian keini RIPANS ang chi - Tripura Institute of Medical Sciences an nei bawk a, a hnuhnung ber erawh hi chu medical college a ni lo thung. He IAS officer hian a thawhna state hming tihchhiat tumin thu a sawi niin a lang hranpa lova. A medical collge hming a sawi lang lo na-in medical college an neih zinga pakhat emaw a pahnih emaw kha medical collge tha lo tak leh doctor ṭha leh hman tlak zirchhuahna atan a tlâk loh. Chuti a nih chuan a tuartute chu mihring kan ni dawn a ni, a tihna a ni awm e. 

An sorkar hotu ṭhenkhatin he pa hi an sawisel nasa viau mai a, chutih lain chanchinbu lamah chuan thil tha leh dik duha an ngaih thu mi tam takin an sawi thung a. A hunlai chuan chhui chian an ngiat nasa hle a, engtin nge an kalpui tak tih erawh chu ka hre zui ta bik lo. India ramah hian zirna-in lem hi a lo tam em em a, zirna sang bera ngaih university lem meuh pawh a tam a. Chutiana zirna-in lemte chu sorkar laipui-a thuneitute’n an rawn puang chhuak thin. Zirna hi thiamna puakchhuahna pawimawh a nih rualin hnathawka eizawnna kawngzawhna atan certificate hi a lo pawimawh si a, mi tam takin zirlaite bumin zirna-in tha awm taka lang an siam a, sumdawnna’n an hmang reng mai a lo ni. 

Chutiang a nih avang tak chuan kan tu leh fate lehkhazirna tur hmun (institution) hi uluk taka kan thlan sak a ngai fo thin. Mark an ren leh ren loh lamte aiin an zirna-ina chhuakte an chhawr tlakin thiamna tak an char zui em tih kan ngaih pawimawh a ngai a ni. Sawi ta mai mai ila, Mizoram University din a nih dawn khan kan politician-te kha an ar-khaw-thim-dai hlawm khawp mai a. Assembly a sawiho tura chhawpchhuah a nih khan khatih laia eptu hruaitu Pu Zoramthanga khan an MLA 2 Dr R. Lalthangliana leh Pu B. Lalthlengliana (Fam) te kha zalenna zau tak a pe a, anni khan state university an sawi mawi a. Rorellai lam hotute pawh khan central university a nih chuan JNU ang deuh khuan politics khelhna hmunpui, state sorkar thunun theih si loh din mai a hlauhawm thute thlengin an sawi a ni. 

Kan mithiam (academician) thenkhat mangangin keini tehlul min rawn pun ve a. A hmaa chief minister Pu Laldenga’n a dam laia Union HRD Minister P.V. Narasimha Rao hnena a lehkha thawn leh khulam chhannate kan hai chhuak a. Mizo Inremna (1986)-a Mizoramin university hrang a nei ang tih thuthlunga hming ziah hnantu khan sorkar laipuiin sum leh pai leh kawng tinrenga a enkawl tur (central university) ngei a ni a lo dil ni, tih kha mipui-ah kan puang ve ta chiam a.  Kan tha thawh ve vang kha chu a ni lo mai thei a, mahse, central university, tunah phei chuan hmarchhak university dangte tlin loh ‘A’ grade hial UGC-in a lo pe ta hi a lawmawm hle.

Mizoram University a din hnu-ah vanneihthlak takin India ram puma National Institute of Technology (NIT) 11 din tur zingah Mizoram chu thlan a ni ve ta hlauh mai a. (NIT hi 20 a awm sa a, 11 din belh a nih hnu hian India ram pumah 31 a awm ta a ni). A tira an ruahman dan chuan Mizoram NIT hi NIT puitling sa leh India ramah pawh a tha berte zing amiin a hmui rih ang a, an zirna hmun (campus) pawh Silchar NIT hmunah nghah rih a ni ang a, Aizawla an hmuna NIT puitling taka kalpui thei tura in sak ngaite sak zawh a nih vek a, classroom, hostel, choka, library leh laboratory-te sak a luah theih a nih hnu-ah an rawn suan lut ang tih a ni a. Mahse, hetih lai hian Aizawla engmah la awm fumfe lo leh classroom leh hostel tur pawh phuahchawp deuhin ruaibut taka Silchar aṭanga suan chhoh an ni a. Mizoram NIT zirlaite (a zo a vain) an lungawi lova chanchinbumite hial min punin an hostel leh an choka thleng chanchinbumite’n an zu en nghe nghe a nih kha. 

Zirlaite’n an sawi dan chuan Higher & Technical Education department a thuneitu liante leh khatihlaia an Director kha an thu a inhmu riau mai a, hnungthak an inhiah tawn em tih chu an hre lo na-in “Kan hun lain NIT hi Mizorama lalutin ka hming ka chher tur a ni,” titute leh engmah infrastructure fumfe awm lova, laboratory leh library pawl la awm lo chunga bungraw lei chiam chiam tumtute an inkawp tha hle ni-ah an ngai. Zirlaite hi an nuar hiala a, mahse, sorkar lam a inrawlh awm thawm kan hre lem lova, tun hi kan thleng chhova, a nih tur ang tak kha chu a pha em tih chu keini thiamna sang nei pha lo tan chuan hriat zui ngaihna a awm lova, institution tha tak ti a an sawi hut hut erawh chu kan hre lem lo. 

MIMER chungchang hi sawi tur a tam hle na chungin a fiah theihna tur thuhmahruai hi a sei a ngai bawk si a, tun tum pawh tehkhin thu deuh reuh nen kan han veh kual hmasa a. A ṭul phawt chuan kan la ziak zui zel mai ang chu. Kar hmasa lama kan sawi tawh ang khan MIMER hming thlaka Zoram Medical College (ZMC) an tih takah hian a hnungah thil inthup a awm teuh hian mi tam tak chuan an ring tlat a. Thuk deuh dap phei ila chuan ruhro kan haichhuak tam viau thei a. Helam hi chu kan la chhui zel bawk ang. He institution dinna tur atan hian kum 10 zet zawt sorkarin tha a thawh a, kum 2018 August ni 27 a MIMER enkawltu tur society kaihhruaina dan (memorandum of association and bye-laws of the MIMER society) duan fel hriattirna chhuah a nih tak hnu lawkah Medical Council of India (MCI) chuan a rawn pawm ta nghal mai a, sorkarin a hawng a, chumai pawh duhtawk lovin a lawman a siam hranpa leh a nih kha. 

MZU din a nih dawn khan a hotu ber tur Vice Chancellor tur chungchangah zirlai pawl thenkhatin Mizo ngei dah an ngiat a, khatihlai khan hei hi university kan neih chhun tur a bilha a thawh loh hlauvin VC tur chu zo emaw vai emaw sap emaw lam ni lovin educationist/academician tha an ni tur a ni tiin kan lo aupui ve thin a, NIT chungchang chu kan ziak chiang thawkhat e. Tuna kan MIMER/ZMP director hi Mizo a ni a, Manipur lam mi a ni an ti a, a tawnhriat an sawi han ngaihthlak hian director nih tling chiang tak a ni kan ti thei ang. MIMER hi society-in enkawl lo sela, sorkarin direct takin Hospital and Medical Education directorate hmangin enkawl rawh se titu, tuna harsatna siama sorkarah pawh a hming thlak tura thuneitu sang nawrtu an awm kan tih tawh kha. Hetianga titute hian MIMER director/principal hlawh hi an lo pe sang lutuk angin an sawi leh a. Kan han chhui chiang a, MIMER director hian thla tin Rs 1,80,000 a hlawh a. A hnuai a thawkte hlawh chu hetiang hi a ni – Professor Rs 2,50,000/, Associate Professor Rs 2,25,000 leh Assistant Professor Rs 1,80,000. A hnuaia thawk zirtirtu hniam ber hlawh ang a lo hlawh a nih chu. (Vide No.A.19013/1/2018-MIMER dated Falkawn, the 29th April, 2019).

Chu mai a la ni lo. Memorandum of association and bye-laws of the Mizoram Institute of Medical Education and Research (MIMER) society hi mithiam rualin ngun taka zir a, India rama medical institute tha ber ber (AIIMS, PGI Chandigarh, JIPMER, NEIGRIHMS etc) tihdante an zirbing hnu a an duan a ni a. Ngun taka chhiarin a tha thawkhat hle a. Bye-law-in chiang taka ziahlan dan chuan he society hi sorkar thununna hnuaiah nghet takin a awm a.  Governing Council chu chief minister kaihhruai Minister pathum, bakah sorkar official hlir deuhthaw awmna a ni a, Executive Committee leh committee hrang hrang dang 6-te pawh Health Secretary kaihhruaina hnuaia din tura tih vek a ni.  Hei aia thuneihna neih tam zu tuma he medical college a zu inrawlh vek tumna hi sum duhna vang emaw thuneihna ruih chilh vang a ni thei a, institution tha neihna atana thil tangkai erawh chu a ni mawlh lo.