MIHRING

Kum 2000 kum kha a ni ta awm e, zun kawng lam harsatna ka neih avangin Aizawla mimal enkawl hospital pakhatah ka inentir a. Ultrasound-ah engmah an hmu lova, x-ray result pawh engmah a ni lo chungin IVU x-ray kan ti leh a, chutah pawh engmah a lang lo. Chuti chung chuan ka doctor râwn khan thil fel lo a awm a ring tlat tho si a, Guwahati lamah min tir ta a. Guwahati a Assam Nursing Centre-ah kan va inentir chu x-ray pangngai result-ah hian keini damdawi lam thiamna nei ve hauh lo pawhin kan hai rual loh tur hian ka zun kawnga lung awm chu chiang em em mai hian a lang kalh mai a ni.

Aizawla kan lo kir leh hnu-ah he private hospital-a an hotupa ber hi kan chhuahchhal ngat a. A sawi dan chuan an x-ray khawl chu Guwahati a an hman nen a inang a, x-ray film phei chu khulam aiin an nei tha a. Hmuh ngei tura ngaih, an hmuh loh chhan chu x-ray khawl khawihtu ‘x-ray technician’ a lo nih chu. A ni tak a. Thlalakna (camera) that leh that loh a pawimawh rualin a pawimawh ber chu kha thlalakna hnunga awm mihring kha a ni fo. Chutiang kan sawi chuan Mizoramah hian lung a awi lo thin.

Aynd Rand-i lehkhabu han chhiar hian mihring ropuizia leh mihringin an thluak an hman thiam chuan thil siam dangte aia an chungnun zia a lang thin a. Ramsa hmul lum tak tak neite aiin an thluak hmanga intihlumna hmanrua an siamte chu ropui tak a ni a, ramsa tlan chak tak takte aia mihring khawl siam chhuah, lirthei chi hrang hrang leh thlawhtheihna chakziate, ramsa chakna aia silai mai chu sawi loh mihring thluak hmanga siam chhuah nuclear ralthuam hlauhawm zawk ziate hi ngaihtuah peih chen chen ngaihtuah tur a awm.

Mahse, chu mihring thluak hmanga thiamna leh theihna chu a tak a kan hman tangkai loh chuan ho takah a chhuak thung. Ram hruaitute’n ram hmasawnna atan a thawh aia mipui aiawh an nihna leh thuneihna an chelh chu eiruk hmanga sum siamna atan a anmahni pumpui hma khua an ngaih pawimawh zawk chhung chuan ramin hma a sawn ngai lovang. Kawngpui a tha ngai lovang a, leidawh a chim fo anga, sorkar sum hmanga in sak leh bang remte a chim fo ang. Tlemte an hausa thur thur ang a, mipui mimir erawh chu an rethei tulh tulh ang a, hausa leh rethei inkar a zau tulh tulh ang.

Entirna i siam hial teh ang. Mizoram sorkar hnuaia department langsar vak lo Printing and Stationery hian tunlai khawl thar ber ber an nei tih thu kan hre leh zauh thin a. Offset Press leh a behbawm hmanraw man to tak tak an lei teuh tawh. Chuti chung chuan hman lawkah khan Information and Public Relations department-in kumtin a a tihchhuah thin Mizoram Calendar kha an chhu ve a. An chhu han ti ila, an kut a dah a ni a, mahse, phairam lamah an thawn thla a, mimal printing press-ah an chhut tir a. Sorkar hotute’n an hre leh si a, a kum lehah chuan anmahni khâwlah, anmahni ngeiin an han chhu ta a le, mipuiin an sawisel nasa lutuk a, tunhnu chuan an chhu ta lo. Khawl nei tha mahse, phairam kutchhuak angin a mân ve ngai lo. He department hi a tul tawh lova, mimal kuta dah (privatise) hian sorkarin sum a hum teuh ang.

Mimalin bus leh maxicab te hlawk tak a sumdawnna atan a an hman theih a, nupui fanau chawm na’n a an hman theih lai hian kan Mizoram State Transport (MST) chuan sum a hloh reng mai a. Tunhma a Assembly inkhawm a an sawi chhuah pakhat chu bus 50 vel a tlan laiin mechanic 100 chuang a nghet a thawk an nei a. Chuti chung chuan an bus leh lirthei dang chhiate chu mimal enkawl workshop-ah an siamtir zel thung niin an sawi a. An bus pakhat phei chu an lei thar kum ngei-ah a ke (tyre) vawi 46 an thlak niin PAC report-ah a awm. Hetiang chuan hlawk ngaihna awm mawlh hek lo.

Mizoram hi UT a nih lai (1972-1986) kha chuan Union Home Ministry zêm zenin a awm a, kum 1987 February ni 20 aṭanga state puitling a nih aṭang kha chuan state puitling a hlan kai a lo ni ta a, nupa indang thar angin mahni inrelbawl hran a lo ngai ta. UT hunlai kha chuan Union Home Ministry zèm zen a nih avangin sorkar hnathawkte khan a sawhin an sâwk hlawih hlawih a ni ber a. State a nih hnu, mahni-a intodelh ve tur leh mawhphurhna an kuta hlan tak tak a nih hnu-ah pawh an la sâwk zui ta hlawih hlawih thova. Chu chu kan ram thanmawhbâwk hi a ni ta a nih hi.

Mizoram kumtin sum hman tur (annual budget) hi kumtinin a pung chho zela tunah phei chuan cheng vaibelchhe 9,000 chuang zet a ni ta. Pawisa hmuh tam ngawt a ni lova, sum hi a tam emaw a tlem emaw a hman tangkai dan zawk hi a pawimawh a, chumi awmzia chu a tir a kan sawi x-ray khawl leh a film ni lovin a khâwl khawihtu (mithiam a ngaih) mihring kha a pawimawh a. Camera hnunga mihring a pawimawh ang tho kha a ni. Chu mihring chuan a hna leh a mawhphurhna aia ama tana sum a hui chiam chuan a hna leh hmasawnna chuan a tuar ngei ang le.

Inthenawm hnai te-ah chhungkaw pahnih awm sela, chhungkaw nu leh pa bakah an fate kum pawh inrual viau in inzat bawk sela, an chhungkaw sum lakluh inzat ta chiah bawk se la. Chuti chung chuan an inthlau thei viau ang. Chhungkaw pa ber kha a tlaran zawng a khawsa a nih a, chhungkaw mamawh ni lo zawng a nuam a chen a, nu berin an chhungkaw sum lakluh zat ngaihtuah hauh lova incheina leh a behbâwm a ngaih pawimawh viau chuan an indaih lo viau ta ve ang. An thenawmte khan an sum lakluh ang ang, sum tam lam inang reng kha renchem leh thiam takin hmang ta sela, lehlam pa berin zing zu thleng a a inna senso ang zat khan vawkte leiin vulh sela, thenawm nu incheina thawmhnaw man ang zat vel khan thlasik thlai chin emaw ar vulh lam ti ta sela chuan he mite chhungkaw pahnih hi rei vak lo chhungin nasa takin an inthlau ngei ang. Kha kha a ni mai.

Delhi khawpuia veng pakhat Karol Bagh a mihring awm pawh zat lo awmna Mizoram, kum tina sorkar laipuiin sum tam tham tak a pek reng chung si a, hetiang mai mai a la ni hi a lungchhiatthlak hle. Sum chu a tam, ruahmanna pawh an siam ve vek, mahse sum hman kawng a thuneitu, ram hruaitute leh a tak a hmangtu sorkar hnathawkte’n hmasawnna tak tak atan a hmang lova mahni pumpui leh nawmsakna atan a an hman nasat avangin heti hi kan la ni. Sum a awm, ruahmanna pawh a awm, a hnunga mihring dik loh avangin kan kawngpui a chhe reng a, kan lei a chim fova, in leh lungbang rem a chim fo. Ei leh bar lama intodelh lohnate, sirna kalphung tha lote, hriselna kawnga kan nih tur ang kan phak lohna zawng zawngte hi mihring tih a ni.

Kan kawngpui siamtu engineer-te an hausa lutuk ringawt mai pawh hian mihring vang a kan ram than a thut chhan chu a tilang reng a. Power department engineer-te in tha tak mai chhunga inverter man to chi leh a battery lian pui pui han hmuh hian êng nei tha tura tan an lak dan chin a lang bawk. Kan Forest department officer-te sum hrâwm na leh hausa lutuk en hian kan ramngaw leh nungcha te hmakhua a thimzia a lang bawk zu nia. Chutiang zel chu a ni a. Kan ram than-mawh-bâwk chu thuneihna chelhtu mihring ho hi an ni. Hetiang zela kan awm a eirukna leh dik lo taka sum siamna hi a awm zui a, he ramah hian a tlangnêl zel a nih chuan rethei leh pachhiate hian helna rawngkai an la rawn chawk chhuak anga, kuthnathawkte chem tum nen a kawngzawh mai piah lam hi kan hlat viau lo mai thei a ni.