Guest writer
HC Vanlalruata
KUTTHLAK!
Kolasib leh Aizawl inkar tlang lam kawng, Serkhan kawng chhova truck tê chi thingzai phur khalhtu leh a hnunga kala tlan pelh tum Chief Minister vengtute inkar thu hian tunlai chu Mizoram a chiah hneh ber mai awm e. He truck khalhtu leh amah ṭantute sawi dan chuan, Chief Minister zin hmahruai (pilot) lirtheia chuangte hian tlan pelh an tum a, kawng a zim avangin a kian remchang thei lawk lova. Kawng zau laia a ding chu an pawtthlain kut an thlak bakah silai kawmin an chhu a, nikhaw hre lova a awm hnuah Durtlang Synod Hospital-ah dah a ni a, an kutthlakna hi a na hle niin an sawi.
Rorel lai Congress party thupuangtu pawl leh an lamṭangte chuan, Police-te hian he lirthei khalhtu hi kut an thlak lo niin an sawi ve thung. A ṭhenin ben deuh nawk nawk bak chu na takin kut an thlak lo va, silai kawm phei chuan an chhu lo hrim hrim niin an sawi. Hetianga kut an thlak chhan hi he truck khalhtu hian, Chief Minister zinnaa zuitu car rual hmahruai hian mi pawimawh an hruai tih hriatna atana an tihrik ṭhin (siren) an ti ri chung pawhin a kian duh lawk lo va, kilometer hnih lai an zui a. Hetiang avang hian an thinrim ta niin an sawi a. Lirthei khalh phalna leh a khalh thiam tih chianna (Driving Licence) pawh a nei lo niin an sawi a, a lirthei lehkha pawimawhte an chhuhsak nia sawi a ni bawk.
Hemi chungchangah hian Chief Minister vengtu Police-te ṭantu leh ṭan lotu hi an inṭhen phawk a, an ngaihdan a inang ngai dawn lo va, an inhmin tawn dawn hek lo tih hi chu a chiang. Hei lo pawh hi thil tam tak a awm ang. Lirthei khalh ve ṭhin tan chuan kan hmaa lirthei lian, tlan chak thei lo nena thui taka inthlura min tlan pelhtir duh loh hi chuan thin chu a rim duh viau ṭhin a. Han hauh mai pawh a awl viau. Mahse, chutih lai chuan Police an ni emaw, ni lo emaw, mi kutthlak hi a dik lovin a thiang lo hrim hrim a, dan kengkawhtu Police-in dan bawhchhiaa mi kut an thlak hi sawi mawia ngaihdam theih a ni lo. Dan hre hauh lo leh zir lo pawh dan hmaah ngaihhnathiam an nih loh chuan mipui, nunau vengtu tura training chhuak, mi dang pawngpaw kutthlak hi dan bawhchhiatna a ni tih zir vek tawhten civil mi kut an thlak mai hi chu insawithiam ngawt theih a ni lo.
Mipuiin an aiawha an thlanten lirthei inpelh ilo chungchangah lirthei khalhtu kut an thlak thu kan hre leh zauh ṭhin a. Chutih laiin Police Station chhunga Police ten an mi hrente kut an thlak kan hre fo bawk a. Pawl ṭhenkhat a phur zualten an kuta dan kenkawh ve chak a, dan kengkawh theia inhre chung leh mi dik nia inhriaa misual ni-a an hriate kut an thlak a, mi nunna an laksak takte pawh kan hre ṭhin. India ram dan hian Police an ni emaw ni lo emaw, mahni mihring puite kutthlak hi a phal lo hrim hrim a, dan kalh a ni. A phal theih dan awm chhun chu mahni inven nan a ni a, chu pawh chu mahni invenna tak tak a ngaih avangin tih leh tih loh tur a tam viau mai.
Police-in misual, mahni mihring puite pawikhawih ni-a puha, man chhan ṭha tak nei ni-a an hriat te pawh hi kut an thlak a thiang hauh lo va. Hei hi dan lamah chiang taka a inziah bakah, India rama court sang ber Supreme Court hian hemi chungchangah hian thutlukna engemawzat a siam tawh a ni. Misual nia puhte pawhin zalenna leh chanvo an neih dante chiang takin a tar lang fo ṭhin. A nihna takah chuan, mahni mihring puite laka pawi nasa tak khawih ni-a hriat, tualthata puh meuh pawh ni sela, Police kuta a awm tawh hnuin mipui thinrimin phingchil tum sela, chutianga pawikhawihtua puh venhim chu Police hna a ni a; a ṭul dan a zirin dan bawhchhiaa puh an mi hren kutthlak tumtute hnawhdarhna atan chuan tharum pawh an thawh thiang a, silai hial pawh an hmet puak thiang a ni. A chhan chu, ram danin mimal zalenna leh chanvo a humhalh dan a nih miau avang a ni a, hei hi Mizoram leh India ram mai ni lo, ram changkang apianga an ngaihpawimawh em em a ni.
Mitin hian zalenna leh chanvo kan nei ṭheuh mai a; mahse, chu kan zalenna chuan mi zalenna a khawih buai tur a ni lo. I kut i vai thei a; mahse, i kut i vai theihna chanvo chu mi hmai thleng lo chiah a ni a, mi hmai vai thlenga kut i va thlak chuan a chanvo i va khawih a, a pawi i sawi a, a pawi i khawih a ni. Hemi kawngah hian Mizote hian zir tur kan la ngah ngawt mai, dik leh thiam inti em ema mi kut thlak mai te, kan tam chhuanga mi han phingchil mai chingte hi kan la kat nuk mai a. Dan rorelna lampang engahmaha ngai lova duh duha mi kutthlak thei emaw inti hi kan la tam awm viau mai.
VIP culture ringawt pawh kan hne tawh tehlul nen, VIP zuitu nih vanga lal leh thunei vea inngai, inngaipawimawha pute phena lal hrawta, engkim - dan bawhchhiat thlenga thiang taa inngaihna a awm ṭhin a. Khawi danah mah hian lirthei inzuinaa inpelhtir loh hi a hnunga tlan tan chuan a ngeiawm duhin a huatthlalaawm duh viau mai a, mi hawihhawm lo hna a ni. Mahse dan bawhchhiatna a awm lo va, hrem theih a ni lo. Khawiah mah hrem theihna dan a awm lo. Chubakah, inpelhtir tur chuan kawngin a zir a ngai a, kawng zim leh zim loh, kawng chhukchhoh leh a zawl dan pawhin a zir a ngai. Helai kawng hi inpelh mai theih loh khawpa a zim a nih chuan PWD changtu Minister lo ni rei ber ber tawhte mawh a ni chiang mai.
Kan ram hruaitute hian an dinhmun avang hian zah an phut fo va, zah erawh chu an phur vek lem lo. Zahawmna hi dinhmunah a innghat lo va, mihring mihrinnaah a innghat a, nihna leh dinhmun sang ni kher lo mah se mi zahawm, mi zah phur hi chu an awm mai. Lirtheia zui duah duahtu neih avang leh dinhmun avanga miin an zah ngei ngei tura ngaih ngawt hi VIP culture ṭha lo tak a ni. Khawiah mah hetianga lirthei inzuite hi kawng lo ken thuai thuai tur tih dan a awm hriat a ni lo va, a kian thuai lo chu hrem tur tih a awm hek lo. Khawpui chhunga traffic tawt inzui kara rem leh rem lova tlan hmasak tuma beih chiamte hi thil zahthlak leh zahpuiawm tak a ni zawk a ni.
Mizoram hi India rama state ralmuang ber tiin kan hotute hian chhuang takin an sawi chamchi a, chuti a nih chuan tunhma rambuai lai ang khan ram hruaitute hi tlan vut vut kher a ṭul lo. An venhim tur kha nunna atana thil hlauhawm a awm a nih chuan a venghimtu Police lam tan chuan thu dang daih a ni. Chutiang awm si lo va, Minister car leh a zuitu nih vanga hmaa tlan zawng zawng tlan pelh vek tum rikngawt hi a kawngkal lo va, chapona thinlung aṭanga lo chhuak a nih loh chuan eng nge ni ta ang le? Prime Minister Narendra Modi-a’n VIP culture tihbona atana car chunga thil vir dah ṭhin lakthlak tur a tih hnu pawh hian, British-in India a awp laia British Raj kalphung (legacy) kha la chhawm zel tum hi an la awm a nih hi.
Lirthei hmanga zin emaw, khawchhunga tlan pawhin a tlan chak thei zawk kan hnunga lo kal hi chu mi hawihhawm pangngai tan chuan ken tur tih a lang mai a, chutih rual erawh chuan inkenna hmun rem lo ngial ngial a awm thei a, chung zingah chuan kawng chhuk chhoh vang leh kawng zim leh kawng kawi vang hi a langsar zual a ni awm e. Hetiangah hian inhriatthiam tawn a ṭul a, mihring hi mihring anga inen tur a ni a, chutianga kan tih phawt chuan traffic dan kan zawm ṭha a ni mai. Engpawhnise, dan bawhchhia pawh kutthlak a thiang lo a nih laia lirthei tlan inken har deuh ni-a hriat avanga, thichhawnga awm khawpa kut inthlak phei hi chu dan bawhchhiatna chiang tak a ni.