Guest writer
HC Vanlalruata
INNGAIHDAM
Mizoram leh ram pawn, khawvel hmun danga Mizote hnen thlenga thang chhuak khawp tunlaia kan thu buaipui leh sawi tam ber chu January ni 22 a Chief Minister zin haw lam Serkhan khaw bula amah vengtu Police-te chet dan hi a ni a. Hetah hian Sihphir khaw mi truck khalhtu Pu Lalbiakzuala chu Chief Minister vengtu Police te hian kut an thlak a, damdawiina rei fe enkawl ngai khawpin a hliam nasa a. Kut an thlak chhan hi Chief Minister leh a hnung zuitute kawng a kian lawk loh vang niin an sawi a. Rorellai MPCC Media Department lamin kut an thlak lo niawmin chanchinbumite an hrilh na a, kut an thlak ngei nia a lan takna chu Police hotute’n Rs 50,000 a Pu Lalbiakzuala hi an kan’ bakah a damdawiin awm man senso pek an tiam kha a ni awm e.
Police, mipuite leh an thil neih (lives and properties) venghim tura ngaihte’n an venhim tur zing ami kut an thlak chiam mai chungchangah hian Police te demna a nasa hle a. An hmachhuan ber ni a lang Chief Minister dem pawl an awm bawk a. Engpawhnise, a hnu a ‘Pathian hminga inngaihdam’ thawm leh pawisa tam tham taka Police department hotute’n an kan thu hian boruak thar a siam leh ta a ni.
Chief Minister lam ṭang party mi thenkhat leh Police ṭhenkhat chuan Pu Lalbiakzuala hi kut an thlak lo nia an sawi rualin a hnungah mi pawimawh a kal tih hriattirna atana ‘siren’ a tih rik pawh pawisa lova kian duh lo lui-ah an puh a. Chutih lai chuan amah Pu Lalbiakzuala leh a handiman te sawi dan a inang viau a. A truck khalh hian thing tam tham a phur a, a rih em avang leh kawng a zima a kawi a a chhoh bawk si avangin an kian mai thei lova. Remchang hmasa berah an kian a. Chutia an kian ta chu truck aṭang chuan pawt thla-in kut an thlak ta bawrh bawrh a, rifle kawmte in an chhu bawk a ni.
Kolasib lam aṭanga Aizawl lam pana tlan ve ṭhinte chuan helai kawng chho ulh dan leh kawizia leh kawng zimzia hi an hre awm e. Truck phur rit tan chuan han din mai ngam chi a ni lova, midang kiana din chuan chetsual theih a nih rualin a zo lo thei bawk. Chutiang ngaihtuah avanga hmun rem an pan ni a an sawi hi pawmawm tak a ni.
Chief Minister zin kalpuitute hma a kal vengtu Police te hi lirthei khalh emaw nei emaw an nih loh chuan Pu Lalbiakzuala harsatna hi hrethiam lo thei tak an ni a. An hriatthiam loh chuan an thinrim pawh hi an thiamawm hle. Thil hriat miau loh chuan luhlul hrim hrimah an puh pawh hi a mawh love.
Mahse, an tih dik loh tak chu kut an thlak a, tharum an thawh kha a ni. Kal chak thei zawk ken loh hi rilru dik loh vang pawh a ni thei a, chu chu hawihhawm loh vang a ni thei a, mahse eng dan mah a bawhchhe lo. Dan bawhchhetu pawh dan kengkawhtu leh midang pawhin kut an thlak thian loh lai a kut an thlak hi dan bawhchhiatna a ni a, dan kengkawhtute tih atan chuan thil dik lo leh zual a ni. Chu chu thil awm dan a nih avangin ngaihdam chi an ni lova, dan anga an chung thu rel ngei tur a ni.
Chutiang a nih lai chuan ‘Pathian hming’ a ni emaw midang hming a ni emaw, Mizote thil chin ṭha lo tak anga inngaihdam thawm lo awm hi a fel lo hle. Inngaihdamna hrim hrim hi a ṭha lo a ni hauh lo. Inngaihdamna awm leh ngaihdam theih chu a awm teh meuh mai. Chutih rualin inngaihdam loh chi a awm bawk. India ram danah hian pawisa inchawi tir emaw a chinfel mai theih thubuai hi a awm ve a, chu chu sapṭawng chuan ‘compoundable case’ an ti a. Chutiang a nih loh chuan FIR theh luh a nih tawh hnu phei chuan dan mitah inngaihdam ngawt theih a ni tawh lo.
An kutthlak dan leh a hliam dante, a hnu a enkawl a nih dan ngaihtuah hi chuan Indian Penal Code (IPC) a na taka hliam khawpa kutthlak a rin luh ngei chi a nih hmel a. Mi 10 vel laiin an khawih rawn, an nghaisak rawn nia sawi a nih bawk avangin IPC section 34-na a rin luh ngei chi a ni bawk ang. Chutiang taka dan bawhchhiatna awm, FIR pawh theh luh tawh leh Police pawhin an chhui ṭan tawh hi inngaihdam tia kal zuzi pui mai chi a ni lova, ram danin a phal hek lo. Chutianga kalpui chu dan thlarau kalh a ni zawk ngei ang.
Mizote hian chin dan ṭha lo tak kan neih chu ‘Pathian hminga ngaihdam’ kan ching hi a ni. Miin kan lakah pawi an khawih a, kan thin a rim a, Police hnenah kan kal a. Chumi hnu-ah kan laka pawikhawihtu emaw a palai emaw an lokal a, Pathian thu nena chhum pawlhin Kristian zirtirna ni awm tak changchawia bawl phawn’ kan ching a. Chu chuan thil ṭha lo ang reng tak a thlen fo. Thinlung chhung taka ngaidam chuang mang si lova, a langa Pathian behchhana ngaidam ni awm taka lang a, thinlung chhung rila huatna pai chung leh chapona rilru nei chunga ngaidam te pawh an awm awm e. Ngaihdam kha Kristian ṭha nihna a ngai a, ti ṭha inti taka Lalchunglura niawm taka hmai zangthal a khawlai leng a, a ngaihdam dan sawi nuam ti tak ang chi hi kan kawl ṭeuh awm asin.
Miin a tum reng ni hauh lo, a zei loh vang emaw, a thiam tawk loh vang emaw tihpalh vang liau liau emaw a a thiltih hi rilru ṭha tak nei chunga a tih chuan sapho chuan ‘in good faith’ a tih niah an ngai a. Ngaihdam tura ngaih a ni. Mahse, tum sa ran emaw, thil diklo leh dan kalh a ni tih hre chunga thiltih a nih chuan ngaihdam chi a ni lo thung.
Mizote hi Kristian inti satliah pawh ni lo, za a za Kristian nia inchhal hnam kan ni a. Kristian thurin Bible a a inziah danah chuan Pathian meuh pawh hian khatianga thilsual tih kha a ngaidam lo tih kan hmu. “In ei chuan in thi ngei ang,” a tih ti luitute chu a ngaidam lova, a vaukhanna ang ngeiin a hrem a ni. A ngaihdam leh theihna atan chuan an aia tuartu-in a thih phah ta tih chu Kristian rin dan a ni a. Chutiang rin dan neite tan chuan pawngpaw inngaihdam hi pawm theih a ni lo.
Dan kengkawhtu Police te hi hrem theih loh leh thil tisual ve thei lo nia mipuiin an ngaih mai hi a hlauhawm ta hle a. Dan hretu, FIR thehluh tawh hnu a inngaihdam mai theih a ni lo tih hre chiangtu Police hotute’n hetianga thil an ti ta mai hi chunglam aṭanga nawr a ang hle mai. Hetianga dan bawhchhetu Police te hi kan hrem dawn lo a nih chuan Chief Minister emaw Home Minister emaw, an pahnih emaw hian tuarin an bang mai dawn em ni ang?
Pawngpaw inngaihdam a, a pawng a taka tuteemaw an nihna avanga kan inhrem lo zel hian sualna a tihuangtauva, misual a ti ngampa a ni. Dan hnuaiah chuan mi zawng zawng kan intluk tlang vek a, Chief Minister vengtu leh Chief Minister la hmu miah lo thleng hian dan hnuaia awm vek kan ni. Chuvang chuan a ṭhena ni sa, a ṭhena ruah sur hi chu dan rorelna kalphung dik a ni lo. Dan siam pawl, Mizoram rorelna sang bera hotupa ber ‘House Leader’ meuh vengtute’n dan an bawhchhia a nih phawt chuan ngaihdam an nih vaih chuan entawn tur (precedence) ṭha lo tak a siam ngei dawn a ni.