VIP NUNPHUNG

Mipui sorkar kan tih mai (democracy)-ah hi chuan kan Chief Minister-in a sawi fo ṭhin ang hian mipuite hi mi pawimawh, VIP, ni awm tak kan ni a. Democracy sawifiahna atana kan hman rim ber pawh, “Government of the people, by the people and for the people” tih a ni a. US President Abraham Lincoln-a’n mipui rorelna a sawifiahna hi Mizo ṭawng chuan, “Mipui sorkar, mipuiin an din leh mipui tan a ding,” tihna a ni mai awm e. Lal lalna, lalten duhtawka lal an hrawtna (despotism), mi lian leh lal thisen kaite an vawk lal lenna (aristocracy) te, mi malin tharum hmanga thuneihna changa mipui rapbeta lal a hrawtna (dictatorship) te leh sipai sorkar, sipaiten an duh thala mipui mimir dikna leh chanvo an rahbeh a, an rah hrualna (martial law/military junta) ramahte chuan hetiang hian mipui dah san an ni ngai lo va, rahbeh an ni.

Dik tak chuan, kum 1947-a Kumpinu awp behna aṭanga India ramin zalenna a hmuh hnu pawh khan he nunphung (VIP Culture) hi chhunzawm zel a ni a. British sorkar aiawha India ram awptu Governor-General te khan nuam tinreng an chen a, a hnua Viceroy tia an vuah hnu pawhin an nunphung an thlah chuang lo. Mipui mimir chunga lengin Pathian tluk thawthang leh Pathian leh mihring inkara thlah (demigod) ang maiin an hawi pirin mipui mimir an chhuk en a. Senso sang leh hautak em ema India President leh a chenna in (Rashtrapati Bhavan) enkawl a nih dan leh Minister-te hlawh leh enkawlna atana mipui sum kal ral hnemzia hi Kumpinu awpna thil aṭanga rochun (British Raj legacy) vek a la ni a. India sorkar hian a la thlah hlei thei lo.

Mizoramah pawh hian Kumpinu aiawha kan lalte kaltlanga min awptu kan Bawrhsap leh saptê leh kamding te lal ṭhinzia kha rual-uten an sawi ṭhin a. Chu tihdan phung chu kan la chhawm a. Sorkar official, vai hovin, "Babu," an tih mai, thuneihnaa thuama siak nei kal ngut ngut maite leh mipui sorkara mipuiin an aiawha an thlan chhuah ram hruaitute hi tunhmaa Rome ram lal Nero-a emaw inti a, tum vuau khawpa lal hi kan hmu ta nual mai. Chu ai maha pawi chu anmahni siam ngei ram dan thlenga bawhchhe thiang khawpa thuneihna pumhmawm nia inhria a, thuneihna atchilhna hi a ni.

Thla hlui, January ni 22-a Kolasib aṭanga Serkhan khaw panna kawng chho zim leh kual taka Chief Minister leh a zuitute a ken mai loh avanga kut tuar ta, Pu Lalbiakzuala thil tawn chungchang hi chuti maia Mizo mipuiten kan theihnghilh hi a thiang thei ngai lo vang. Hei hi Chief Minister-in a naute a tihtir a nih leh nih loh hriat a ni lo va (amah a ngawi tlat bawk si a). A tihtir em chu a nih ring lo an tam hle laiin a khap duh chiah lo nia ngaitu an kat nuk bawk. Chutih lai chuan thuneihna chelhtute leh an pute zara thuneihna nei, an rawng an bawlsakte zara mipui chunga lenga thuneihna sang zawk nei a, dan pawh palzuta bawhchhe theia inngai hi kan tlakchham loh lam pang tak a ni mai thei e.

Police hotu ṭhenkhatte chu sawi loh, ram hruaitu ṭhenkhatte hian VIP lirthei ken lawk loh hi dan bawhchhiatna leh sawisak hrep theih ang deuhvin an sawi duh tlat pek a. Mi kutthlak hrim hrim hi dan kalh a ni tih lam chu an sawi ri duh hauh lo. Chutianga an sawi avang tak chuan Pu Lalbiakzuala kutthlaktu Police te khan an tihtur (duty) dik tak an ti niawmin an sawi lui ta tlat a. Mimal lal hrawtna ram ang maiin VIP te kawng ken duh loh chu sual lian pui leh dan bawhchhiatna ang riakah an chhuah ta hlawm a. Mipui sorkarna rama kan hotu, "VIP," te hi sorkara VIP vengtuten an lo nghaisa hrep a nih pawhin an tihtur (duty) an ti ve mai a lo nih awm hlawm chu maw!!

He invaivungna, mi chunga invilika mi chungtlak leh chaldelh hi alawm, "VIP Culture," tia an sawi ṭhin chu – sapṭawng chuan, "Arrogance" an tih hi a ni awm e. Thuneihna chelha mi naran chunga leng nia inhriat tlatna hi, mi chunga hleilennain a zui vaih chuan dan bawhchhiatna a ni tih hria hi kan la tlem deuh a ni. Dan a awm a, chu dan mitah chuan mi zawng zawng an intluk tlang vek tur a ni zawk.

Lirthei inlehpel lai dangchat zawnga khawsak chu Rs. 100 chawia hrem theih, dan bawhchhiatna a ni thei a, police thuawih lohna angah a ngaih theih bawk. The Road Regulations Rules (RRR) 1989-ah chuan inlehpelh phal loh dan bawhchhiatna a nih theih dan tarlan a ni a, "Lirthei dangin a lehpelh lai mekin lirthei khalhtu chu a tlan chak emaw, pelh theih loh turin emaw a tlan tur a ni lo," tiin a inziak a. Lirthei intlanpelh lai taka indan chah a khap chauh va; he dan hian lirthei inlehpel lai mek ni lem lote inlehpelhtir kher tur tih erawh a sawi lang lo thung. He dan vek hian inlehpelh dan chi hrang hrang a khap bawk a. Kawng kawi emaw, tlang kawng emawa kawng hmalam hmuh theih loh a nih chuan inlehpelh a khap a. A hma zawka tlan lirthei inlehpelh theih a ni tih a signal loh chuan lehpelh loh tur tiin a inziak bawk.

RRR 1989-a tihtur leh tih loh tur inziak te hi bawhchhiat a nih chuan Motor Vehicles Act, 1988 hmanga hrem theih dan a awm leh a, chumi tlawhchhan chuan pawisa chawitir theih dan tar lan a ni a, inlehpelh chungchanga dan bawhchhiatna ang chi-ah chuan Rs. 100 chawia hremna a keng tel a, police officer thu zawm loh chungchang dan bawhchhiatna chuan Rs. 200 chawia hremna a keng tel bawk. RRR 1989 dan ah tho hian kawng ken ngei ngei tur lirtheite ziah lan a ni bawk a: chu'ngte chu, kangṭhelh lirthei (Fire tender/fire engine) leh ambulance leh damlo phur motor dang te an ni a. RRR 1989-ah hian VIP emaw, VVIP emaw kawng ken tur tih ziah lan a ni lo. Kawng ken loh vanga hrem theihna a awm lo va, kutthlaka nghaisak phei chu a thiang lo hrim hrim.

Hei hi danin a ziah dan chu a nih miau avangin Pu Lalbiakzuala hian eng dan mah a bawhchhe lo va. Ama sawi dan leh a handyman sawi danah chuan, kawng kha a zimin a kawi kual tam a ni mai lo va, kawng chho ulh tak a ni a. Truck 407-a thingzai khat tlata phur chunga tlan chho a nih miau avangin atan din a, kawng ken kha a rem lo viau thei ngei ang a, an nunna atan hial pawh hlauhawm thei ang. Kian muang, kian har a ni thei e. Kian har lui a nih pawhin dan a bawhchhe lo hrim hrim a. Man emaw, hrem emaw theih a ni lo va, danah a awm hek lo. A lo ti a nih pawhin a hawihhawm lo deuh a ni mai a, ṭawngkaa zilhhauh a tawk viau ang. A dinhmun dik tak erawh chu tilui niin a lang lo.

Police hotu lianten thupa chawi nana Rs. 50,000 nena a damdawi in awm an kana (amah a taka kan lovin a pu leh a pate an pe a ni awm e), a inenkawlna senso tum an intiam bawk khan thil tam ber chu a tichiang hle a ni. Khami avanga FIR hnuh kir tih te, inngaihdam tih ṭawngkam kan hriatte aṭang ngawt pawh khan thil awmdan chu a chiang hle. VIP/VVIP vengtute hian an pi leh pute lalna hmachhuanin, "VIP Culture," thinlung behchhana mi kut an thlak ngawt hi (an mi ven tana thil hlauhawm thlentu leh thlen tumtu a nih loh chuan) an tihtur a ni lo hrim hrim a. Dan bawhchhiatna chiang tak a ni a. Thuneihna hman sualna dik tak a ni.