MINISTER LEH MLA

Assembly inkhâwm kal lai mek hi kumin kum tawp lama Assem­bly inthlanpui hma a inkhâwm awmze nei tham hnuhnung ber tur a ni a. Hetiangah hi chuan an inkhâwm thâwm hi tha hle tura ngaih a ni thin a, Par­liament inkhâwmte pawh hi inthlan dawn hnaih chuan a thâwm a tha (stormy) ziah a ni.

Chutiang anih lai chuan tun tum Assembly inkhâwm, March ni 13 a tan, vawiin a tiak tur hi a lo ngaithlatu tan chuan mut tichhuak leh ninawm a tam mai. Budget session hi chu Minister te hna chanpuala sum ruahman leh a chheh vel chip chiam thei tura hun thâwl siam a ni a. Inbuatsaih that chuan ram leh mipui tana tam tak puak chhuah theihna hun a awm a ni.

Hetianga kan Assembly inkhâwm a ngaihnawm viau lohna chhan hi sorkarna chelhtu pawl a an thi beh (minister) te vang a nihna chen a awm a, chutih rualin eptu MLA te an tlem lutuk leh âw an chhuah rin theih loh lutuk vang a ni thei bawk. Eptu MLA paruk zinga a zahve vel chauh hi taima taka tha thawh leh inzir peih an niin a lang a. An zavai hian hriam hreih hrawih hlir chu ni sela chuan an thâwm a ring ve thei viau ngei ang tih a rinawm. Inchhiar peih leh taima taka inzir peih an tlem hi mipui tan hlohna nasa tak a ni.

Kan Minister tlemte in an hna chanpual an hriat hneh em em lai leh zawhna chhan kawngah official-te tanpuina pawh ngai mang lova pawisa ruahman leh sên tawh zat thleng a an chhan mai theih laiin, mahni hna chanpual, department enkawl hre lo tak tak an awm nual thung. Assembly chhunga chanchinbumite thutna a thu thenkhat phei chuan zawh belhna chhan theih nei mang lo, mahse, hawih hâwm ang reng taka a tuk lama ziak a a chhanna an pek tur thu sawi thinte kha ‘Tomorrow Minister’ tiin hming lem an lo vuah hmanhmawh a ni.

Kan Minister-te hi mi tam takin khuallianah an tang hnem lutuk tihte, thil ropui lo tak tak hawnna hun an ngah lua tihte leh lehkhabu thehlep deuh deuh pawh tlangzarh an uar lutuk tiin an sawi fova. Chutih laiin kan Minister thenkhat erawh chuan sorkar officer te anga nileng tak meuh meuhva office a hnathawh (file khawih tur?) leh thawh tur an neih loh avangin khuallian a tan leh thil hawn bakah lehkhabu tlangzarhna hun hi an nei hle niin an sawi ve thung a. Anmahni lam ngaihdanah chuan a ni a, a dik hle a ni awm e. Mahse, mipui aiawh leh rawngbawltu, mipui laka mawhphurhna nei an nihna lam ngaihtuah lem lo tawngkam a ni. An sawi dan tak phei chuan khualliana an tana an thusawite hi mipui hriat tur pawimawh a nih awm chu!

Chutiang chu kan ram hruaitu, thenkhatin ‘thibeh’ tia an vuahte rilru put hmang chu a nih laiin hneh taka an department enkawl chu sawi loh an department hnathawh dan pawh an hre tlem em em tih hi hai rual a ni lova. An enkawl department hnathawh an vil ngailo tih phei chu thil chiang sa a ni. Mipui hian kan ram leh sorkar enkawl turin eng political party emaw kan thlang tling thin a, chuta an hruaitu ber chuan minister te ruatin an department enkawl turte a thlan sakin a pe thin a. Chumi awmzia chu Minister-te hian an department chanpualte hi mipui aiawhin an enkawl tihna a ni. Mipui thlan an nih avangin mawhphurhna (accountability) an nei a ni tihna a ni a. Chutianga mawhphurhna nei a inhre lo chu Minister ni tlak an ni lo. Khuallian a tang tur emaw, thil hawng tur emaw lehkhabu tlangzarh turin emaw kan aiawhte hi mipuiin kan thlang lova, mipui rawngbawl tura kan thlan chhuahte an ni.

Inthlan dawna vote an zawn lai chuan “Hnathawh kawr min hâk tir rawh u,” an ti thin a, mahse, thlan tlin an nih meuh chuan an inthuamna chu hnathawh kawr awzâwng a ni lo. An incheina man a to em em a, kuthnathawhna atan a hak chi hauh loh a ni a, kuthnathawh pawh ni lo hna hrim hrim an thawk tlêm em em a ni tih hretute chu mipuite kan ni. Minister ni si, mahni department leh a hnathawh dan hre mang hauh lo tam fe mai kan nei rei tawh lutuk hi kan ram thanmawhbâwk dik tak, kan hmasawnna daltu lian ber a nih loh pawhin a hmasawnna daltu lian berte zing ami chu a ni lo thei lo.

Minister chuan a chanpual department hnathawh a vil ang a, a hria anga, a bel hle tur a nih laiin a enkawl department a sum ruahman zat pawh hre lo Minister hi kum tam, mi engemawzat kan nei tawh thin. Chutiang chu a tlin nganglo a nih pawhin anmahni thlangtu mipuiin television local channel aṭanga an thlir thup thin Assembly inkhâwm a zawhbelhna chhang thei tur tal chuan an department enkawl a thawk official-te hnen aṭangin, ziakin emaw tawngka-in emaw thil an ngaihven peih tur a ni ang. Mipui thlan ve tho eptu emaw rorellai MLA-te’n emaw zawhna an neih chu an chhang thei tur a ni a, chutiang em pawh chhang theilo chu Minister ni tlak lo an ni chiang bang.

Hetah hian sawi belh ngai a awm. Assembly zahawm tak chhung ngei a MLA-te zawhna chhan duh loh hrim hrim ang hi kan hre ta fo mai a, hei hi chu fel lo tak a ni. MLA-te hi rorel lai an ni emaw, eptu lam an ni emaw mipui thlan an ni a, mipui rorelna sorkarah chuan an pawimawh em em a. Zawhna an zawh reng reng hi mipui aiawh an nihna avangin mipui zawhna a ni a, chhan fumfe leh dan tlawhchhan tur pawh awm si lova an zawhna chhan duh loh ngawt thin hi MLA zahawm takte zah lohna mai a ni lova, a thlangtu mipui zah lohna lian tak a ni. Thuneihna leh lalna chan tak avanga duh duh a awm a, zawhna duhzawng chhan a, chhan hreawm deuh chhan duh loh hmuk hmuk hi democracy thuthlung kalh tlat a ni.

Chutiang kan sawi rual chuan tuna kan Assembly ding mekah hian eptu MLA-te hi an tlem vang piah lamah an khâ hi a chih ve ni pawhin a lang. An sorkar laia an thiltih sawi lan hian han chhan zui vak ngam mang lovin an awm ve bawk a. Chutih laiin an tlem em a, an âw a pawr tawk lo tih hi mipui chuan kan pawm tho chuan a lang. Chumi piah lamah erawh chuan thil chhui thûk peih an tlêm a, taima an tlêm a, tih tak takna nei an tlêm a, chu chuan Assembly inkhawm hi mut tichhuak khawpin a siam a ni.

A pawimawh berah chuan kan Minister-te an ni emaw, eptu MLA leh rorel lai MLA te pawhin tan an lak a ngai a. Mizoram rorelna sang bera thu mi 40 zing ami an ni tih an inhriat thar fo a pawimawh a. Mipui aiawh a zawhna zawttu an nih loh vek pawhin mipui aiawh a mipui hriat tura zawhna chhangtu an nih an inhriat a ngai. Mawhphurhna nei lo, Minister emaw eptu MLA emaw, an hlawh pawh phû lo khawp a thawk nêpte hi a thlangtu mipui hian kan mamawh reng lo tih hi inhre chhuak ve tawh teh se.