Guest writer
HC Vanlalruata
L Ṭ P
Tunlai chu Lunglei Ṭhalai Pawl (LṬP) hi Mizoramah an lar ber mai awm e. An thiltih dan hi miin ṭha an ti a, tharum thawh hauh si lo leh mi kutthlak si lovin mi dik lo leh hnathawk ṭha lo nia an hriatte chu an zahna ram ram khawp turin an hmachhawn mai a. An chet dan hi ngaihsanawm tak a ni. PWD officer/engineer te tih loh chuan an thiltih dan hi an thlawp ṭhupin a rinawm.
Lunglei kawng, a bikin World Bank sum hmanga Aizawl leh Lunglei inkar kawngpui hi a hmaa kawngpui, National Highway ai khan nasa takin a tawi zawk a, chuvangin kawng hi a ṭhat phawt chuan Lunglei mai ni lo chhim lama cheng zawng zawng tan a ṭangkai em em mai a. Chaklakna kawngpui pawimawh a nih rualin zinmite, damlote, sumdawngte leh zirlai, mitin tan a pawimawhna hi sawi nep chi a ni lo. He kawngpui hmun dang ai chuan a ziaawm viau mai a, tunah rih chuan. A bikin Aizawl leh Thenzawl inkar kawng hi a ziaawm fu laiin Thenzawl piah lam chu a chuti ual a ni lo. Haulawng leh Pukpui inkar hi chhe tak a ni a, fur lai phei kha chuan car tana kal ngam chi rual loh khawpin a chhe hman a ni.
LṬP hian he kawng hi a ṭhat theihna turin hun rei tak aṭang khan an lo vil tawh tih chu a hriat a. Rilru chhia put vang niin a lang lo va, chhim lam mipuite hmakhua ngaihtuahin kawngpui ṭha an duh a, chumi kawngah chuan a ṭul ang angin tha an thawh ni maiin a lang. Mizorama pawl ṭhenkhat anga contractor-te hnena sum beiseia thiltia mualpho leh si ṭhinte ang phei chu an ni lo hlein a lang. Hetiang pawl hi Mizoramah hian khaw tinah kan mamawh a. Ṭhenkhatin Lunglei Ṭhalai Pawl unit hi Aizawlah din ve ila tia rawtna an siam fiam ang hi fiamthu lova a taka chantir a, Mizoram pumpui leh mahni khua leh district hmasawnna atana a taka pen chhuak a, hmasawnna hna thawk ṭha duh lo leh sum eiruk avanga chhe taka hna thawk ṭhinte hi kan umzui a hun ta hle mai.
Mizorama sorkar hnathawk zawng zawng an sual lo tih kan hria a, PWD officer/ engineer zawng zawng pawh eiruk hmang leh mi hlemhle an ni vek hek lo. Eiru rau rauvah pawh mahni hna thawh vil ṭha a, a hnathawhna sum chuangbang kha sorkar sum bawma chhunglut leh lova lo ak ta mai an awm thei a. Chutiang a nih laiin hna thawk ṭha lo hrim hrim, hna thawh ṭhata hmingchher tum chu sawi loh; pawisa ei tur ngawr ngawr ngaihtuah ringawt an awm bawk. Engineering College an kal laiin kawng siam leh in sak, lei dawh tih lam zir hauh lovin contractor/ supplier te nena puanhnuai thila insiam rema sum ei dan chauh an zir emaw tih mai tur hi an kat nuk a. Hetianga hna thawk hi kan huat em em tur an ni.
An in leh lo a ropui em em a, sum leh pai an ngah em em a, an bank account a full deuh reng tia sawi fiam ṭhin ang khawpa sum ngah an ni a. Car man to tak takte chu an kawngkam dawr kuhvakhawr lei vel mai mai a. An tu leh fate chu phairam mai ni lo, khawvel ram dangah zirna hautak ber ber leh ṭha ber bera zir turin an thawn thei a, nuamsa eltiangin an awmtir a. Huan leh thlam ṭha tak tak neiin nuam an tawl a ni ber. Hmeithai in tiat aia lian deuh concrete building han khawr pum vel mai maite phei chu an tan chuan keini’n a bang dap, a chung rangva hlui leh mi chak hlui thingzai bung hmanga hmanlai ekin (pit latrine) sak kan harsat aia awlsamin an ti mai zel a ni.
Chuti khawpa an hausak a, an nawmsak lai chuan an hna ber leh an enkawl kan kawngpuite chu a chhe em em a, sum puk chawpa kan lei ve kan lirthei neih chhunte chu kan zin kawngah a chhe hma ta em em a. Zin veivakte lah an thleng tlaiin an zin kawng hun hman a rei a, hun tam tak an hloh bakah hrehawm em ema an zin a ngai ta a. An insawh chawrh chawrh a, an hriselna pawhin a tuar a ni. Hlauthawng reng renga an zinkawng an hman kha zangnadawmna pek tur ni ta sela, court-ah khingin han bithliah sela chuan cheng tam fe an dawng mai awm a sin. Tunlaiah mitinin hun kan ren tawh a, hun hlutna kan hre tawh a, kawngpui chhiat avanga kan hun hloh zozai hi rapthlak tham a ni a, sapin, "Hun hi pawisa a ni," an tih ang tak hian chhut chhuak ila chuan hetianga kan kawngpui chhiat kawnga mawhphurtute hian an chawi tam ngawt ta ve ang.
Hetianga mi paurau, sum leh pai ringawt uma mipui tawrhna tur leh hrehawm tihna bakah mirethei hlohna tur tih an hriat chian pawh pawisa miah lote hi Mizo khawtlangah hian kum tam tak an lo vawk lal len tawh a. Zah a hnehin mipui chunga leng ang hrimin awm phovin, "Lalchungnunglura," ni mai awm khawpin min chhuk en rei ta hle a. Sum an ngah a, khawtlang leh kohhran tana sum hlawm an thawh theiha kohhran leh khawtlang pawl hnatlang an tihsak theih avangtein khawtlang leh kohhranah an tlangtla duh hle a. Hmeichhia leh thil dang hmanga nawmchen an hrat viau tih hre chung pawhin khawtlang hruaitu ṭhenkhat leh kohhran hruaitute chuan an hmu lo der mai a. Hetianga khawtlang leh kohhrana an tlangtla viau hi thil mak phei chu a ni hranpa lo va, nihna pawimawh leh chungnung tak tak an chelh takah phei chuan ngaihsan mai ni lo, tlawn hial an hlawh ta a nih hi.
Hei hi thil awmdan a nih miau avangin khawtlang leh kohhranin an dahsan, sorkara hna pawimawh leh sang thawk, sum leh pai ngah bawk si chuan tumah an hlau ta lo a ni. Mipui pawh eng atan mah min ti lo mai ni lovin min zahpah ta reng reng lo. Sorkar, kohhran leh khawtlang pawla an nihna sang avang chuan an kal ta ngut ngut mai a. Kawngpui chhiat avanga mipui an phun mur mur lai a, kawngpui chhiat chungchanga pawl hrang hrangin thuchhuah na fe fe an siam lai leh chanchinbu lamah pawh demna thu a ṭial biai buai laiin anni chu vun chhah takin an awm reng thei a. Politician vun chhah an sawi ang maiin an vun hi a chhah tak zet.
Mipui an zah lo va, mipui phun ri hre reng mah se an zak hek lo. Mipui chu an hnuaia awm vek ang maiin an chhuk en a, an hmu hniamin an hlau therte lo. Chutiang chuan kan kawngpui hi an siam chhia a, an enkawl ṭha lo va, an lei dawh a chim a, an lungbang rem a chim a ni a, tih ngaihna a awm lo. Thil tidik lo leh hnathawk ṭha lote hi sorkarin a hrem thei si lo va, kohhran leh khawtlang huap pawlin dinhmun ṭha leh zahawmah dahin an tlawn titih bawk si a. Eiruk thubuai pek an niha an thubuai chhui a nih pawhin a zuzi zel bawk si a, an tan hian hlauh tur a awm lo a nih tak ber hi.
Chu chu kan dinhmun a nih avangin chet lak dan dang a ngai a, ar talh dan chi khat chauhva talh reng theih a ni ta lo. LṬP tihdan hi kan entawna kan tih a ngai. Tharum thawh lovin, mipui tawrhna tur zawnga hnathawk ṭha lo leh eiru nasa tih hriat ngawih ngawihte hi chu kan eu anga kan hmusit ang a, kan endawng tawh tur a ni ang. Kan khua, kan veng leh kan district-a sorkar hmasawnna hna reng reng sum leh pai ruahman zat, a siam/thawh hun chhung, a hmanraw hman tur thlengin kan hriatpui kilh kelh ang a. A nih tur ang aia chhiaa an thawh phawt chuan i au khum ang u, i zah tawh bik lo ila, i hmusit ila, i deuhsawh tawh ang u. Kan ram leh hnam hmangaih lo, mahni pumpui hmakhua chauh ngaih vanga ram chhiatna leh mipui tawrhna pawisa lo leh zak map chuang lo, an ram ngeia an hnam puite tana hnachhia an thawh chu anmahni leh an tu leh fate pawhin an tuar dawn tih pawh ngaihtuah lote hi chu i eu khumin i hmuhsit rawn tawh ang u. LṬP che zel rawh u, tharum thawh lovin dan chhungah ram tan, in district tan thawk zel teh u.