RUN DAL

Thenzawl kal tlang Aizawl leh Lunglei inkar kawngpui, World Bank sum hmanga siam, a bik takin Lunglei thlen dawn hnaiha Tlawng lui leh Pukpui inkar kilometer 10 bawr vel chhe lutuk hian boruak a siam rei ta hle mai a. A reh mai mai dawn pawhin a lang lo. A chhan chu helai kawng siam ṭhat hna thawktute hnathawh dan hi Mizovin, "Lu pan hnathawh," an tih ang hi a ni ber a. An hna a muang em em a, hmun ṭhenkhatah a ṭha lo hle niin helai kawng kaltlang ṭhinte chuan an sawi.

An kawng siam hna hi heti lutuka muang tur a ni lo va, a hnathawktu (contractor) leh PWD hian mipui an zah lo tih tilang chiang em emtu chu an vuaicha lutuk hi a ni. Helai kawngpuia hna chak taka thawh a nih theih nan hian a thla tel tak meuh meuh chu chhunah kawngpui hi an khar tawh a. Zing dar 8 leh tlailam dar 5 inkar chhung rei tak kawngpui hi khar a ni tawh. Tunhnaiah zing lam dar 9 aṭangin an kawng khar hun hi sawn hlat hret a ni awm e. Hetianga mipui, zin mite tana khawlhkham (inconvenience) namen lo hun rei tak mai an siamsak chunga an kawng siam hna thawk chak lo lutuk han belh chian hi chuan mipui min zah loh leh pawisak lohzia a lang chiang ngawt mai.

Mipui tana harsatna namen lo siam a, chhun lama he kawngpui kal tlang theih lova an dan avang hian kawng kual thui, he kawngpuia kal aia hla fe zawk leh kawng chhe ang reng takah kal a ngaih phah a. Hun leh tha leh lirthei tui tam tak sen belh a ṭul bakah lirthei pawhin a tuar a, mihring chuangte tan pawh hrehawm tak a ni. Chutianga mipui mimir tawrhna chu engahmah an ngaihsak lo emaw tih turin an hna thawh kawngah hmanhmawh an tum lem lo tih chu a lang reng a.

He kawngpui siam hna thawh a nih avang hian nikum November thla khan kawngpui hi hunbi neia khar leh hawn a ni a; mahse, hna an thawh mumal chuan loh avangin hawn leh a ni. Kumin February thla chawhma lam khan Lunglei SP chuan chhuna kawngpui kharna thupek hi a chhuah leh a, chu chu tun thlenga kalpui a la ni. Helai kawngpuia han kal hian an hna muan zia chiang takin a hmuh theih a. Cement concrete hmanga an kawng siam hi nghah ro a ngai tih chu mipuiin an hre ve tho. Mahse, an thawk muang em em a, kawngpui chanve kha cement concrete-a an siam zawh a, lirthei tan pawha zawh theiha peih a nih a, an zawh fe tawh hnuah pawh a lehlam siam hna thawh a la awm lo. Hetiang a nih chuan fur a lo thleng ṭep tawh a, helai kawngpui chhawrtute chu an rethei leh hle dawn tih a lang reng.

Mipui harsatna siama kawngpui an khar a nih hi chuan chak thei ang bera thawh theihna tura ruahman vang a nih hriain mipui pawhin hriatthiamna thui tak an nei. Mahse, thawl leh chak taka thawh theihna tura mipui tawrhna thlen khawpa kawngpui an khar ṭhin chunga an thawk muang leh vuaicha lutuk hi chu mipui zah lohna leh hmuhsitna tih lo chuan sawi fiah ngaihna ṭawngkauchheh dang a awm chuang lo. Mipuiin kan dawh hram hram tih hi an hriat a hun ta hle a, contractor leh a ṭhenkhat lai departmental-a thawktu PWD hian chak zawka an thawh a ṭul a, thawhna hun erawh chu a thla ni lovin a ni zawng pawhin hun tam a awm tawh lo. Hnathawktu tam zawk leh khawl hmanga an thawh thuai thuai a ngai a ni.

Han kal tlang hian cement chawhpawlhna khawl hung del dul tur leh chak taka thawk tura ngaitu tan chuan beidawnna tur hlir a ni. Thawktu mihring an tlem a, chak zawka hna thawh theihna tur khawl an hung meuh lo bawk. Kan engineer ṭhenkhatin anmahni chenna tur in an sak hneh ang hian helai kawngpui siam hna pawh hi chak leh hneh taka thawh theih ngei a ni tih a lang a, chutiang a nih lai chuan run dalah an thawk ve vel mai mai hi a ang ber a, an lu pan hnathawh a nih ber awm hi maw.

Rei lo teah hian ruahpui vanawn a rawn sur leh dawn ngei mai a, chutiang a lo thlen hunah chuan kan kawngpui tam zawk, za zela 90 vel hi chu namen lovin a chhe leh ngei dawn tih sawi lawk tur hian zawlnei nih a ngai lo. Kawngpui

ṭhenkhat chu a tira kawng zawngtu (surveyor)-ten chatuan leimin hmun tur a ni tih hre lawk lem lova an lo sial tlangte a awm thei a, lei ngheh loh vanga siam ṭhat pawha tlo lo hi chu a awm ve bawk. Amaherawhchu, tunhma aṭanga kawng sial tur emaw, in sak tur emaw, lei dawh tur emaw, senso zat tur a tira chhut chhuah aia tam taka siam puna sum ruahman belh ngai awm ziah hian thil tam tak hi chu a lan chiantir ngawt mai.

Kawngpui an sial ṭhenkhata senso tura a tira ruahman zat (original estimate) aia sum tam tak senbelhna tura ruahmanna siam ṭhat (revised estimate) a ngaih chhan hi a taka kawngpui an han siala lei pangngai tur emaw an tih laia lung hmun, lung chang lutuk hmun a lo nih si avanga senso tur ruahman tihpun lo ngai ta nia sawi a awm fo ṭhin a. Chuti chung chuan chu lai kawngpui, lung chang tak awmna hmun an tih ni si chu a min emaw, a lei a nghet lova a tawlha kawngpui a tichhia kan ti leh lawi si ṭhin a. Kan mithiamte thiltih dan hi a mak ṭhin ngawt mai, keini sipai bang ni ve hawt lo tan pawh bo theih tak a ni.

Kan hotute hian Mizoram hmun tin maia kawngpui a chhiat chhan hi fur ruahtui tlak rei luat vang a nih thu nikum lam leh kumin thleng hian an sawi tam hle a. A dik chin a awm rualin kan kawngpui zawng zawng deuhthaw a chhiat em em chhan dik tak zawk chu kan kawngpui siam a tlo loh vang a ni. Kum 10 emaw kum 20 emaw daih tura tlo taka siam tura ruahman ni chungin, kum khat/fur khat daih meuh lo hlirin an siam a, tlo tura kawngpui an siam miau loh chuan kawngpui chhia neih reng kha kan hmabak chu a ni mai.

Chutih rualin kawngpui hi ṭha taka siam pawh ni se, khawimaw lai kha lirthei chesual emaw lung tlain emaw a delh khuarin alkatra luan kha a pawp thei a, chhan dang pawh a awm thei ang chu. Chutiang a nih chuan a chhiat zual hmaa ṭha taka hnawh vat a, siam ṭhat vat tur a ni. Siam ṭhat nghal vat a nih loh chuan a chhe zual zel ang a, cheng tlemte senga siam ṭhat theih mai kha hun a lo rei chuan cheng tam tak senga siam a lo ngai ta ṭhin a. Chubakah, kawngpui a kalte tan harsatna namen lo a siam hman ta ṭhin a ni. Chu chu mahni hna ngaihthahin a hrin tih loh rual a ni lo.

Kawngpui siam hian a awna siam tur a nih rualin tuihawk luankawr thuk, zau leh tlo tak siam nghal tur a ni a. Kan kawngpui chhiat chhan tam ber zinga mi chu tuihawk luankawr awm lo emaw, a hnawh emaw, a zima a thuk lo lutuk hi a ni. Chubakah kawngpui kama lung lakna (quarry) a awm hian kawngpui a tichhe ngei ngei bawk. Kawngpui chhiat chhan hi sawi tur a awm nual chungin Mizoram bikah hi chuan tlo tura siam loh vang, kawngpui sialna tur sum eiruk leh hman pelhe a tam lutuk vang, siam ṭhat hun tura siam ṭhat nghal vat loh vang leh tuihawk luankawr siam loh emaw, hman tlak loh vang leh a inhnawh vangte a ni tlangpui a. Ruahmanna fel lo leh hnathawktuten run dal chauhva sum um luat avanga an thawh vang a ni ber mai. Ruahtui tam vang tih chhuanlam siam hi chu - khawvela ruahtui tlak tamna ber Meghalaya-a Cherrapunji kawng ṭha lutuk khuan a hek thla nghal hmiah.