CIVIL SERVICE

Tun hnaia Union Public Service Co­m­mi­ssion (UPSC)-in India rama hna ṭha leh chungchuang filawra a ngaih, "Çivil Service," (All India Service an tih bawk) competitive examination a buatsaih result a lo chhuak a, kum dang ang bawkin Mizo hming hmuh tur a awm leh ta lo. Hei hian social media lamah hmun a luah tam hle a. Ziaktu tam ber chuan idol, icon leh miss bakah reality show hrang hranga kan intodelh lutuk laiin nihna sang chelh tura beihna lamah kan hnufum tulh tulh niin an sawi a. IAS leh service dangte hi miss emaw zaithiam emaw nena han tehkhin chiam chi chu a ni lem lo va, a kawng a hrang daih bawk a, chutih rualin kan khawtlang sukthlek leh hawiher dik lo hian ngaihsan tur dik min bosaltir nasa tih chu a tilang chiang ngawt mai.

Indian Administrative Service (IAS) leh civil service dang danga hun rei tak chhung Mizote kan tlin tak lohna chhan hi tam tak a awm thei ang a. A pawimawh zual chauh kan tarlang ang. A bul berah chuan kan zirna kalphung ṭha lo leh kan education quality chhe lutuk hi civil service chher chhuak chur chur tur chi a ni lo hrim hrim a. Tunhmaa Uttar Pradesh chhunga mi ṭhin, tuna Uttarakhand an tih taka chengte hi tunhma chuan scheduled tribe an ni ngai lo va, scheduled tribe-a puan an nih tak hnu hian India ram hmun hrang hranga tlangmite tan UPSC kaltlanga civil service-a luh hi a har ta ṭalh niin an sawi.

Hei hi a chhan ber chu an state-a zirna kalphung ṭha leh zirna in changkang leh ṭha tak tak a awm vang a ni a. Dehradun leh Mussoorie te khu tunhma aṭang tawha zirna in ṭha leh changkang awmna kumhlun, Mizoram aṭang ngei pawha a thei fa chuan an tu leh fate zirna hmun atana an itna leh an tirhna ṭhin a ni. Chutianga zirna ṭha leh zirtirna ṭha dawnna hmuna chengten tlangmi nihna an han neih chiah aṭang khan tunhmaa civil service-a lo lut ve ruih ruih ṭhin tlangmi dang tam tak tan kawng a tiping ta a. Chuvang tak chuan Mizoram aṭanga IAS leh service dang lut ve reng tura kan duh chuan kan zirna kalphung kan tihsan a, zirna in ṭha nei tura ṭan kan lak phawt a ngai a ni.

Kan kalphung leh ngaihtuahna hrim hrim hi thlak a ṭula hriatna a awm fo mai. Hna dang hi a pawimawh lo a ni hauh lo, doctor leh engineer te bakah agriculture lam mithiamte pawh kan mamawh vek. Chutih lai erawh chuan doctor leh engineer ngah lutuk hi hmasawnna khingbai a ni thei. Kan ṭhalai lehkhathiam thei filawrte hian doctor nih vek an tum ta emaw tih tur a ni a. Chumi tling lote chuan engineer nih an tum leh deuh vek a, a dangin agriculture/ horticulture, veterinary science leh fishery science leh zirna dang an zir leh a. Ram pum huapa hnathawktu ngaihsanawm nihna atana UPSC-a exam bitum chat tum hi kan ṭhalai lehkhathiam deuh tak tak rual zingah an awm ta lo.

Hetianga doctor kan bawhna chhan hi an sum lakluh a tam tham vang tih hai rual a ni lo va, chu bakah chuan kan khawtlang nunah hian dinhmun sang tak an luah a, a phu pawh an phu e. Kan hriselna lam enkawltu an nih avangin an pawimawhna pawh sawi nep theih a ni lo. Chuti chung chuan kawng hrang hranga kan kal a ngai a, kan thiamna pawh a hrang hranga chhawr theih a nih a ngai a ni. Engineer leh thiamna dang dang pawh kan mamawh em em. Chutih laiin sorkar enkawl kawnga hna pawimawh civil service lama India ram pum huap pawha thutlukna siam pha tur hi kan mamawh em em a, a bikin Mizoram sorkar hian a mamawh hle a ni.

Ṭhalai lehkhathiam zinga civil service lam han hawi ve chhunte pawh Mizoram chhung chauhva thawh theih tur lam melh tlat an ni hlawm a. MCS, MPS, MFAS leh service dangte hi IAS leh civil service leh central service lam ai chuan an hmu tai ta tlat a. Hetah hi chuan dem ngawt theih pawh an ni lo. An innawmsak hleih em a ni. IAS leh civil service dangte hi Mizoram pawn, scheduled area ni lova an awm chuan income tax chawi ṭeuh ṭeuh an ni a, state civil service te erawh chuan an chawi ve ngai lo va, an hlawh zawng zawng an hum thei.

Hei lo pawh hi hamṭhatna inthlau tak tak a awm. Entir nan, Delhi-a Mizo IAS awmte chuan an dinhmun a san fe hma chuan an pualin lirthei an kawl ngai lo va, an office lirthei an hman pawhin pawisa engemawzat an chawi a ngai ṭhin. Hnathawhna atan chauh hman theih a nih avangin. Chutih lai chuan Mizoramah chuan officer lian lem lo thlengin lirthei hi anmahni pualin an kawl a. Delhi lama kawl pha reng reng lo turte pawhin official car bakah an nupuite bazarna tur leh an fate sikul hruaina turte an kawl hrang thlap a ni awm a sin. Delhi lama an khawro viau laiin helamah chuan an chawm bawk a, an hawp bawk a, an dai baw bawk a ni ber mai.

Central civil service lama senior hnua luh theih a nih tho bawk si avang hian state civil service hi an bawh ta hlawm a. Mizoram ngeia awm theihna a nih bawk si avang hian harsa taka UPSC lam zu belh hi an chak viau hlawm lo. Vairengte leh Vaseitlang inkara awm nuamti em em Mizote tan chuan state danga sawn kual theih service ai chuan helaia awm theihna chu a thlannahawm em a ni.

Chutiang a nih lai chuan Mizote hun rei tak IAS, IPS leh IFS direct-a lut an awm tawh loh hian nghawng ṭha lo tak a nei thei dawn a. Mizoram tan cadre hrang pawh nei raw sek sek i - tuna kan kal danah hi chuan hnam dang kan khawi tam ting mai dawn a. Kan district 8-a bawrhsapte pawh hnam dang an la ni fai vek dawn a, kan chief secretary, kan PCCF leh DGP te zawng zawng pawh Mizo an awm ngai tawh dawn lo. Hnam dang an nih avangin an ṭha lo tihna a ni ngawt lo; mahse, kan tum a hniam lutuk avanga hnam dang kuta kan state sorkar kan dah ngawt hi thil fel a ni ngai lo vang.

Duhthusamah phei chuan Delhi khawpuia India ram sorkar hmunpuiah khuan kan Mizo officer-ten bu zu khuarin thutlukna pawimawh tham siamtu hi ther fur mai se kan ti a. Chutiang a nih laia keimahni bu zawl ngeiah pawh thuneitu lian leh nihna pawimawh zawng zawng hnam dang kan papek mek a ni si a. Lungchhiat thlak tak a ni. YMA-in ram leh hnam humhalh kum a puan nawn tluk tluk lai leh ruihhlo leh zu kan um luih luih mek lai hian hmaihṭhelh lianpui kan nei chu a nih hi. A do lam kan uar lai hian ngaihpawimawh leh uar ṭul tak tak kan hlamchhiah mek a ni. Insiam ṭhat a hun a, tunah hian a bul ṭan nghal a ngai. Miss, icon leh idol velah kan intodelh tawh mah mah a, khawvar lam arsi ang pharh maia civil service lam kan nei tlem hi a veiawm ta em a ni.