MAWHPHURHNA

Mi rama chhiatna a thlen chuan mawh (moral responsibility) lain Minister a bang ṭhin tih kan sawi fo rual hian, a hnathawhna tak taka mawhphurtu pawh hrem an ni ṭhin tih hi kan hriat loh lam pang a ni mai thei a. Mahse, Mizoram ni lo, hmun dangah chuan ngei ngeia an tih ṭhin a ni. Hman kumah khan Delhi-a Uphaar Cinema Hall a kang a, mi an thi nual a, khami ṭum khan Cinema Hall neitute, a hall satute kha a taka hrem an ni a. An thubuai a kal a kal a, kum tam tak tang tura thiam loh chantir kha an awm nual mai.

Tam tak chu kan sawi seng lo vang a, tunhnaia India rama thilthleng ṭhenkhat i ngaithla teh ang u. Kum 2016 March ni 31 khan Kolkata-a Girish Park venga Vivekananda flyover (kawng chhawng) chu a chim a, mi 50 chuang an thi a, mi dang 80 chuangin hliam an tuar. A tuk, April ni 1-ah chuan he flyover dawh hna thawktu IVRL construction company chu tualthata puhin Indian Penal Code (IPC) section 302 anga thubuai siamsak a ni a, Police te chuan Kolkata-a awm IVRCL hnathawktu lian panga leh Hyderabad-a awm 2 an man a, Kolkata-a IVRCL pisa chu an kharsak nghal. An thubuai hi court-ah a la kal mek.

Kar kal ta Thawhlehni khan Varanasi khawpuia flyover chimah mi 18 an thi a, hemi chungchangah hian Sigra Police Station-ah FIR thehluh niin Uttar Pradesh State Bridge Corporation (UPSBC) lakah thubuai ziah luh a ni a. He thubuai ziah luhah hian UPSBC chu IPC section 304, 308 leh 427 bakah Public Property Damage Prevention Act, 1984 section 3 leh 4-na bawhchhiaa puh a ni. UP sorkar chuan UPSBC hnathawk 4, he hna viltute chu an hna aṭangin a chawlhtir (suspend) nghal bawk.

Mizoramah hian hetiang thil thleng hi sawi tur a awm ta nual a; hrem an awm tak kan hre lo mai ni lovin mawhphurtu an awm ngai meuh lo va, Police-in thubuai an siamsaka an man tak thawm tak ngial pawh kan hre lem lo. Hman deuh tawhah khan New Capital Complex panna, 23 Sector Assam Rifles hmunpui thlangah hian lungbang rem lai a chim a, hnathawktu 4 an thi a. Contractor emaw a lungbang rem dan tur duangtu leh hna viltu engineer emaw hrem an awm lo va, Police-in an man awm thawm kan hre lo mai ni lovin an chungah sorkarin hremna chhete tal pawh a lek kan hre lo. (Police officer pakhat chuan he thilah hian thubuai ziak lutin an chhui tih a sawi a, charge sheet pawh an theh lut a, court-in a hrem ta em tih erawh chu a hriat loh thu a sawi a, mawhphurtua puhte hi an man hauh lo chu ni awm a ni.) Chu chu thil thleng dangah pawh thil awm dan zel a ni.

Tuna sorkar kan hrawn lai, Congress sorkar (term hnuhnung zawk) hun chhung hian an lei dawh vawi 6 a chim tawh a. Thil lo chhinchhiahtuten an sawi danin lei chimah hian mi 3-in nunna an chan tawh a, mi 11-in hliam an tuar bawk. Mihringin nunna an channa te hi December ni 13, 2014-a Chhimtuipui lui chunga Darzokai lei dawh lai chimah, December ni 2, 2015-a Sihhmui khaw bul, Aizawl leh Lengpui inkar kawnga Tlawng chunga lei dawh chimah leh kumin (2018) February ni 13-a Sesawng leh Khawruhlian inkara Tuirini lui chunga lei dawh chimah te a ni.

Tuirini chim hma zawnga lei chimte hi a chim chhan kan ram hruaituten an sawi thei vek a, lei kilh nghehna ruk vang te, hmanhmawh lutuk vang te, mipuiin an nawr chim te, phal chin aia rit phur lirtheiin a zawh vang te leh tuilian vang te a ni. Amaherawhchu, Tuirini lei chim chhan hi tun thlengin an la sawi ta rih lo va, sawi tur a vang a ni mai thei e. He lei hi dawh zawh

ṭep tawh niin an sawi a, ton 38 dawl tur nia sawi a ni bawk. Chu chu pa pahnihin an zawh chim ta a, pakhat zawk a thi a, pakhat a hliam a ni. Lei chim zinga hnuhnung ber Tuirini lei bik hi luh chilh ta ila, a tirah chuan kum 1973 khan tonne 20-a rit dawl zo turin an dawh a; mahse, a lo rei tak avangin hun engemaw ti aṭang khan tonne 10 aia rit dawl zo tawh lova ngaih a ni a. Ministry of Road Transport and Highways (MoRTH) chuan nikum khan lei thar dawhna atan hian cheng vaibelchhe 3 leh nuai 98 a rawn sanction a. West Bengal-a Kharagpur khawpuia hmunpui nei Essen Fabricators chuan lei dawhna tur hmanrua hi a rawn supply a ni.

He lei dawh hna hi kumin January ni 8 aṭanga thawk ṭanin February thla chhunga zawh hman tura ruahman a ni a. A hmunah hian PWD Superintending Engineer (SE) leh Executive Engineer (EE) te pawhin riah chilh meuhvin hna hi an vil a. Chutiang a nih lai chuan February ni 13 khan mipa pahnihin an zawh laiin a chim ta mai a. Lei chim laia zawhtu H.C. Lalfakzuala (45), Sesawng chu a hmunah a thi nghal a, a zawhpui a tupa Laltleipuia (27) chuan hliam na tak a tuar. An sawi dan chuan he lei hi siam zawh ṭep tawh a ni a, a chhuatphah chauh siam hmabak a ni tawh. He lei dawh mek chim dan chhui chiang tur hian sorkar chuan Aizawl bawrhsap kaihhruai Magisterial Inquiry a din a, tun thlengin a report a la thehluh loh avangin a chim chhan hi hriat a la ni lo.

Technical lama thiamna nei lo, budget pawh la buatsaih ve lo mah ni ila, a chim chhan hi hriat a harsa vak lo. A siam (a dawh) dan phungah dik lo (construction defect) a awm a ni thei a, an hmanrua thir kha an siam danah ṭha tawk lo (manufacturing defect) a awm a ni thei bawk ang a, a khawi emaw zawk zawk hi chu a chim chhan a ni ang. A enga pawh chu lo ni se la mawhphurtu chu hriat a, hrem ngei ngei a ngai a. Magisterial Inquiry te hi kan lungawi tawkna tur pawh a ni lo va, mihring thihna emaw tawrhna emaw a thleng a nih phawt chuan Police-te hian FIR theh lut an awm lo a nih pawhin, suo moto-in thubuai an ziak lut ang a, mawhphurtu nia an hriatte thubuai siamsakin man pawh an man tur a ni.

Chutiang a awm miah ṭhin loh avang chuan dik lo taka thiltitute, hlep tam luat tum avanga chhe taka hna thawka an hna chhe taka chhuahtute, eirukna sum dawn a nih avanga hna ṭha lo hmuh hmaih ṭhintute zawng zawng hi mawhphurhtir an ngai a. Minister-in mawh a phur a, a hnathawktu (contractor)-in mawh a phur a, a bungraw siamtu leh supply-tuin mawh a phur a, a hna viltuin mawh a phur tur a ni. Chutianga kan kal hma chuan kan kawngpui a ṭha ngai lovang a, kan lei dawh a ṭha hek lovang a, a la chim leh fo vang. Mawhphurtu hi hrem a ngai a. Chutih laia Tuirini lei dawh hna thawh laia a viltu SE hian mawh a phur hauh lo nia sorkarin a hriata Chief Engineer-a a kaisantir zawk hian eng thil nge siam ṭhat a tum le?

Mawhphurtu dik tak ni lo, phuah chawp mai mai, an ka a kuak vang maia mawhpuh tur dang zawng vel mai mai sorkar kan neih chhung hi chuan kan ramin hma a sawn ngai dawn lo. Hmasawn chu sawi loh, kawngpui ṭha kan nei ngai lovang a, kan retheih ngai rengin kan ekcheh ṭhut ngawih ngawih reng mai dawn a ni - mipuite hi.