MIHRING THEIHNA

Ram rethei leh ram hausa danglamna leh he dinhmuna a din chhan hi ram upat zawngah a innghat lo va. A ram leilung hausak leh hsusak lovah a innghat hek lo. Kan awih lo mai thei; mahse maw - India leh Egypt (Aigupta) hi kum 2000 chuanga upa ve ve an ni chungin ram retheia chhiar an la ni. Chutih laiin Canada, Australia leh New Zealand ramte hi kum 150 kal ta velah kha chuan ram ngaihpawimawh hlawh lo tak an ni a; tunah erawh chuan ram changkang leh hausa an lo ni ta.

Ram leilung leh lei hnuai hausakna hi ram hausakna chhan a ni ngawt lo va; ram leilung hausa ve lote hi an ram a rethei ngawt lo. Japan ram hi tereuhtê a ni a, a ram leilung za zela 80 hi tlang ram, chen nan emaw, huan lo ram neihna atan emawa tlak loh a ni; mahse khawvel ram hausa ber pathumna a ni thei. Japan ram zet hi chu thil siam chhuahna lawng ang mai a ni a, khawvel pum aṭangin thil siamna leh sawngbawlna hmanrua (raw material) khawn khawmin an la lut a, chumi hmanga an thil siam chhuah chu khawvel ram pumah an hralh chhuak leh ṭhin. Mizoram hruaitu inti ṭhenkhatte'n an ngaihsan em em Switzerland ram khu en teh u. Chocolate siamna hmanraw pawimawh ber cocoa hi an ramah a chin theih miah loh va; mahse, khawvela chocolate tui leh ṭha ber siam chhuaktu ram a ni a. He ram tereuhtêah hian kum khatah thla li chhung chauh ran vulh leh huan lo ram neih a kalpui theih a, chuti chung chuan khawvel pum huap pawha bawnghnute aṭanga thil siam chhuah ṭha ber ber lo chhuahna a ni. Khawvel sum che vel thunun thei khawpin banking kalphung sakhat leh fel fai an nei a ni. An sana siam, Swiss watch bun pha chu inchhuan phahna tham zu ni ṭhin a!

Entirna dang leh chu Korea khi a ni awm e. He ramah hian tuialhthei laih chhuah tur a awm ve lo va; mahse, khawvela tuialhthei thlitfimna khawl lian ber an bun a, tuialhthei thlitfim sa tam tham tak an thawn chhuak leh a, an sum hnar

ṭha em em a ni. A ram leilungah khian thir hlo (iron ore) laih chhuah tur a awm ve lo nachungin khawvela thir hmanga lawng lian siam chhuaktu lian ber an ni a. An ramah darsen (copper) laih chhuah tur a awm lo mah se, khawvela darsen hmanga electric leh electronics bungraw siamtu lian zinga tel pha a ni. Kan ngaihtuah ngai em ka hre lo, thil mak deuh chu a awm. Mizo ṭhenkhat helaia zu ngawlvei leh ruihhlo ngai, hnathawh tum lova thle mai mai tam tak Israel rama pem thlate khu an awm thei ta viau zel zu nia. Rei lo te chhunga in leh lo ṭha tak tak leh car nei nghal mai te pawh an awm. Chutiang an nih thu chu Aizawla an biakin (Synagogue) bula awm ṭhin pakhatin a sawi a ni. A nia sin, an vun rawng leh hnam lam a ni lo, an pianna rama zawmthaw leh thatchhe zet zet ho kha Europe emaw Australia leh US ram an thlenthlak hnua thawk chhuak ngheka hausa ta em em sawi tur an tam mai. India ram aṭanga chhuk zingah pawh an tam a, Mizoram aṭanga kal ngei pawh an awm.

Hetianga an lo danglam tak theihna chhan hi thil tam a ni lo. An ram nunphung, sorkar leh kalphung (system) fel tawh vang a ni ber a. Chutiang thlen thei tur chuan he'ng ram changkanga chengte hian kum engemawzat chhung chu zirna, nun kawnga mawhphurhna leh an hnam ziarang nghet an lo vawn tawh vang a ni a. Ram changkang leh hausaa chengte nun phung hi zir chiang mah teh - hetiang hian an mimal nun leh khawtlang nun an hmang a. An vawn tlat leh an nun, an hnam nuna bet tlat, an sorkar kaihruaitu ni bawk chu hengte hi a ni: Tihtur leh mawhphurhna hlen chhuah kha thupui berah an neih a, an rinawm a, mawhphurhna an hria a, dan rorelna ngaipawimawhin ram dan leh inkaihhruaina an zah a, mipui sorkarna thuthlung an ngaipawimawhin an zah a, an thawkrim a, pawisa hum (savings) leh ṭangkai leh hlawk zawka hman (invest) an ngaipawimawh a, thil siam chhuak/thar chhuak tam tura tumruhna an nei a, hun an vawng dik bawk ṭhin.

Kan retheih chhan hi kan ram leilung a hausak loh vang emaw, kan chunga Khuanu a nunrawn bik vang a ni ngawt lo. Kan retheih chhan chu awmdan kan thiam loh vang leh kan awmdan leh nunphung dik tawk loh vang mai a ni. Tun dinhmuna kan la awm reng chhan chu mi dang leh eng thil emaw laka remchang leh hlawkna beisei ringawt kan nih vang a ni a. Therhlo ilo aṭangin a din chhuah tluantlin theih loh. Thil dik lo leh fel lo, mipui tana pawi thei kan hmuha kan hriat reng pawh a, lo ni ve mai mai rawh se tih kan chin vang a ni bawk. Chuvangin kan mamawh chu awmdan dik, sual leh thil dik lo huat hi a ni a. Chutianga ngaihtuahna kan siama kan awmdan kan thlak hunah chauh tuna kan nih phung hi kan siam dik anga kan siam ṭha thei ang.

Kan ṭhenawm Myanmar/Burma ram khi ka han tlawh ve tawh a, ka cham rei lo nachungin an ram leilung leh lei hnuai hausakzia khi chu ka han hre ve riai ruai hman. Lunghlu leh rangkachak, tuialhthei leh boruakalhthei chenin an lai chhuak a. A ram leilung a ṭha a, buh leh bal leh thlai thar hlawk em em theihna a ni. Mahse, chuti chung chuan an ram sorkar inkaihhruaina dik loh avangin khawvela ram rethei zingah an tel a ni satliah lo va, a mi cheng tam ber chu an sorkar

ṭha lo tak, Socialist sorkar leh sipai sorkarin kum tam an awp beha an tihduhdah avangin an bet ngawih ngawih a ni. Sorkar ṭha, hruaitu ṭha nei sela chuan khawvela ram hausa, ram nuam leh awhawm an ni ngei ang.

Russia chhul chhuak, America khua leh tui, ziaktu leh miril (philosopher) Ayn Rand-i lehkhabu hi ka chhiar kim vek lo naa ka chhiar ve chhun, “The Fountainhead," “Atlas Shrugged," “We The Living," “The Virtue of Selfishness,” leh “The Romantic Manifesto,” te ringawt pawh hi thlarau nun a nih em loh pawhin mihring nun chawm no hlerh hlerhna thama lehkhabu ṭha a ni. A thuziah tam tak, a thuthlung puan tam tak kan sawi seng lovang a, a thupui laimu tlemtê kan phawrh ang – chu chu mihring theihna ropuizia hi a ni.

Mihring hi saruakin kan lo piang a, khawvela kan lo pianpui leh damkhawchhuahpui ramsa leh nungchate hi kan va thlau em. Khawvawha min vawnglum turin savawmte leh ramsa dang ṭhenkhat angin hmul lum kan nei lo. Sakeibaknei leh sakei chu sawi loh, keite mai pawh hneh turin tharum kan nei hek lo. Tharum chu kan nei a, anni hneh tur erawh chuan a nepin a beitham lua. Ramsa tam ber hi an sa pawh ei duh eng ang mah ila kan um phak loh tur khawpa tlan chak deuh vek an ni a, sakhite phei chu mihring tan umphak rual a ni lo. Tluk a lawi kan nei lo.

Mahse, mahse, thluak kan nei thung a, chu chu hman ṭangkai thiam a, taihmakna nena kan kaihkawp chuan khawvel ngamtu chu mihring a ni. Ramsa bakbuk leh hmul lum aia lum chu mihring thluak chuan a siam chhuak a, khawvel ram vawt ber leh kum tluana vur bawh ramah pawh damkhawchhuahna tur khawpa thawmhnaw lum a siam chhuak mai. Tharum nei lo mah se a thluak hmangin virvawm, sairawkherh, thal leh fei aṭangin silai a siam chhuak a, ramsa leh nungcha lian engang leh tê engang pawh mihring lakah a him lo. A um phak ngai reng reng loh tur sakhi leh keite aia chak lirthei chi hrang hrang, rel leh thlawhtheihna chu mihring thluakin a siam chhuak a, chu mai bakah thlawhtheihna a siam a, thlawhtheihna rau rauvah pawh a chak ber chi supersonic jet chi hrang hrang a siam chhuak a nih hi.

Ramsa lian leh hlauhawm, hruanghrau ber ber awlsam taka thahna ralthuam mai a siam chhuak ta lo va, a mihring puite ngei suat burh burh thei khawp nuclear leh a aia ralthuam hlauhawm a siam chhuak ta ṭeuh mai hi a rapthlak ta hial zawk. Chu tak chu mihring theihna pawimawhna leh pawina chu a ni. Mahni mihringpuite tana hlauhawm tur leh chhiatna tur ni lo, an hamṭhatna tur zawka kan thawh chuan he khawvel hi khawvel nuam takah kan siam ang. Chuti lova mahni mihringpuite aia mahni pumpui puarna chauh ngaihtuah chunga ram kan hruai chuan kan mipuite chu an rethei reng ang a, an er vaih chuan a sawp chu nasa tak a ni thei thung.