NLUP HI

Hman deuh lawk khan NLUP Imple­menting Board (NIB) hotute’n chan­chinbumite pualin hun an buatsaih a, thil tam tak kan hriat belh phah a, a lawmawm khawp mai. Chutih rualin tuna kan sorkar dinglaiin hmasawnna hna a kalpui zinga a chhuanvawr ber (flagship program) NLUP a kalpui dana thil fello kan hmuhchhuah belh phah hnem hle a. A bilha tho lo kan tih ang hi a ni mai a, a bulthum aṭanga kan chhui loh chuan a chiang hek lovang.

Mipui hmasawnna tur emaw mirethei khaichhuahna tur ruahmanna emaw ang chi reng rengah hian a sem a sem, a thlawna hmuh tir ang chi reng reng hi ram hmasawn zia a ni ngailo hrim hrim a.

Mihring thiamna leh theihna hi a thlawna thilsem hmanga cho chhuah theih chi a ni lo. Thenkhatin an sawi dan ang takin sangha inpek ai chuan sangha man dan inzirtir hi a hlawk zawk a. Chumi lam kawng ni lo, a thlawna sum sem lam hi chuan engmah a thlen lo - sawngnawina leh kutdawh rilru a cho chhuak thin zawk. Entirna siam ta i la. Communist/ Socialist ramah chuan eitur hi a thlawna an sem loh pawhin man tlawm zawk (subsidised rate)-in an pe chhuak thin a. Tun thlengin India ramah pawh buhfai leh nitin mamawh bakah eirawngbawlna gas leh thil engemawzatah sorkarin sum senga a tum ve avanga man tlawm zawka pek chhuah a la awm reng hi.

Pandit Jawaharlal Nehru hun lai aṭanga thil kal zel kha a la ni a, India thian tha Union of Soviet Socialist Republiv (USSR), Soviet Union tia an koh bawk tihdan kha an chhawm a, tam tak chu kan la chhawm reng a nih hi. Soviet Union-ah phei chuan (an keh darh hma khan) chhang leh eitur dang hi ration-ah semin Communist Party member nihna neite ration card hmanga duhsak an ni thin a nih kha.

Indopui II-na hnu a Germany ram thendarh a nih khan East Germany chu Soviet Union kutah awmin Communist thurin anga kalpuiin thil man tlawm zawka sem leh an thawhchhuah kha sorkarin a hui sak deuh vek an ni thung a. West Germany ve thung chu a sema sem lam ni lo, a thawh a thawh a, thawhchhuah tam inelna a nih avangin East Germany mipui an retheih em em laiin hausa takin an ding chhuak leh a. Tuna North Korea leh South Korea ang chiah khi a ni. Communist inkaihhruaina anga kal North Korea khian ralthuam hlauhawm ngahin khawvel vau vau mahse ei leh bar lamah chuan pachhe tak an ni a, South Korea erawh chu khawvel ram hausa zinga langsar pawla tel pha a ni thung.

Hetia kan sawi duahna chhan chu a thlawna sem emaw, man tlawm zawka thil leitir emaw hi mipui leh ram hmasawnna hawi ni lovin thatchhiat leh kutdawh inzirtirna lek fang a nihzia tihfiahna a ni. A thlawn emaw man tlawm zawk emaw a thil sem ai chuan hnathawh tur siam zawnga kal a hun. Mizoram aṭanga Juda hnam bo ni a inhria kal thla tam tak, helama tei mai mai thinte kha khutah chuan an zu awmthei viau zel a, chu chu kalphung tha-in a hrin, ram hruaitu tha leh tlingte’n an thawha an hlawh chhuah a ni tlat.

Kum 2011 January ni 14 a NLUP a taka hman tan a nih chhoh lai khan tuna sorkarna la chelh mektu kan ram hruaitute hian an han sawi uar thiam khawp a. “Pathian program” an ti thul, “Pathian lam tang program” an ti bawk a, pakhat (khatihlaia minister) phei chuan “Lal Isua Krista program,” ti a vuahin NLUP dawng ve si hlawhtlin pui lotu (beneficiary) chu “Lal Isua Krista timualphotu” ni dawn hiala a ngaih thu a sawi chhuak a nih kha. Kan sorkar dinglai thupui ber chu a awihawm zawng leh kan sakhaw rinna nena hmeh bel zawngin an han sawi ropui ta tak tak a. Pui rem rem tak kan ni.

Chutianga a ropui zawnga Pathian program anga sawitute hian NLUP hi induhsakna uchuak takin an kalpui a, a kalpuitute hi a program neitu nia an puh timualphotu zawk an ni. NLUP-a chunglam rawn inrawlh tura puang ngawttute hi zawlnei der an nih chiah loh pawhin Isaia te ang chen chu an ni lo hrim hrim ang tih a chianna chu Synod Social Front-in a zirchiannaah khan NLUP dawngtu za zeal 90 chuang chu rorellai Congress party mi an nih thu tarlan a ni a. Party induhsakna a thil kalpui na na na pathian program anga sawi ngam hi chu an huaisar khawp mai. Phut zawk nei lo ram hruaitu ni a inhria kan ngahta viau mai hi hmasawnna nge hnungtawlhna ni ang aw?

Party induhsakna a kalpui a nih a chian em emna chu tun inthlan kuma NLUP hnuaia cheng nuai khat vel theuh dawng tura assembly bial tina chhungkaw 400 leh 500 inkar thlangtu turte rorellai party MLA chauh leh an MLA neih lohnaah pawh rorellai party hruaitu, a then phei chu assembly inthlanna a an dinna biala tla ta te an ni. Cheng nuai 400 chuang senna tura sorkar hnathawk (dan anga hrem theih) pawh ni lo, mipui tana mawhphurhna chelh (public servant) pawh ni lo, rorellai party candidate lo ni tawh, tling zo tawh lote an dinna biala khatianga han tihtir mai kha thil thiang pawh va ni suh. Hei aia rorellai party chala ‘Phung’ tawp chiang hi a awm chuang kher lovang.

NLUP hlawhtlin leh hlawhtlin loh chungchang chu i han luhchilh teh ang hmiang. A hming hi New Land Use Policy a ni a, chumi awmzia chu leilung behchhan/leilung hman tangkaina atana ruahmanna thar tihna mai a ni. Huan/lo ram neih hlawk zawka kalpui a, a dawngtu chhungkuate khaichhuahna leh eizawnna ngelnghet siam sak leh ramngaw humhalha, chumi chu kan chhehvel boruak (environment) humhalhna atana ruahmanna niin an sawi uar hle. Mahse, ram leilung hmang tangkaia leilung behchhana eizawnna nghet siam tum a nih laiin leilungin eng buh leh bal leh thlai nge a ngeih tih endik hna (soil testing) hi mumal taka kalpui a nih loh thu NIB hotute hian an pawm a. Ram leilung enfiah chu sawi loh a san zawng ena thlai ngeih tur zirchian leh ruahtui tlak dan zir chian pawh a awm lo niawm tak a ni.

Chuvang chu ni maw, NLUP dawngtu zinga hlawhtling ber chu autorickshaw dawngtute an nih thu NIB hotute chuan an sawi a. Autorickshaw hi petrol hmang, a meikhu chhuah aṭanga boruak tichhe thei meikhu tichhuak reng a lo ni bawk si a, NLUP thiltum pui pakhat kalh tlat a ni a. Chu chu kan rama sorkarin a ngaih pawimawh leh ropui taka a kalpui, Mizote sakhaw biak mek nena hmehbela a sawimawi hlawhtlin leh hlawhchham dan chu a nih chu. Chutih laiin PRRS len rengna nia sawi Myanmar ram aṭanga NLUP hnuaia sem tur vawkte lakluh avanga vawkvulhtu zawng zawng deuhthawin harsatna an tawh dante, NLUP bawng lakluhin bawng natna chi khat ka leh ke natna an vei nia sawi avanga bawng vulhtute tawrh dan phei chu kan sawi seng lovang.

A nihna takah chuan NLUP hi tuna rorellai party-in tunhma aṭanga sorkarna an chan theihna atana mipui vote an hmuhna tawktarh a ni a, thil danga puh theih a ni lo. Chu chu tunhnaia an chet dan hian a nemnghet bawk. Mipui sum veka mipui vote lei hi thil tenawm tawpkhawk a ni a, hemi chungchangah hian mipui hi kan ngawi reng a, eptu party lam pawhin aw an chhuah ngam lo a nih ngat chuan kan phu tawk sorkar kan nei reng ang.