ZIRTIRTU

Hmanni lawk khan School Education Minister Pu H. Rohluna chuan MZP hruaitute’n an kawmnaah sikul zirtirtu sem rual - zir­tir­tu tam lutukna khaw­pui lam aṭanga sawn chhuah a an indaih lohna thingtlang lama dah belh - chu inthlanpui a hnaih tawh avangin a ti ngam tawh lo niin an sawi niawmin chanchinbu-ah kan lo chhiar a. Hei hi MZP thuchhuah an chhuah chhawn a ni a, zirlai pawl hian Minister hi a sawi hauh loh sawi angin an puh chuan a rinawm loh a, hetiang hian a sawi ngei a nih a rinawm.

Hei hi tunhma aṭanga thil thleng reng a ni a, mimal taka tuna kan School Education Minister han demna viau chi pawh a ni lova. Thil nihdan tak, tunhma aṭanga kan sorkar lo hrawn tawhte thiltih dan tlangpui a ni a. An thiltih dan dik tak a sawi chhuah ngam avang hian Minister hi a dem tur nge tur loh chu mimal ngaihdan ni se la. Zirtirtu semrual (rationalisation) a taka kalpui ngam bik chuang si lo, dawt hmanga chhuanlam siam siam thinte ai chuan Pu Rohluna hi engemawti zawng takin a ngaihsanawm dawn dawnah zu ngai tlat i a.

Zirtirtu sawn leh sem rual chungchang kan sawi hma hian Mizoram sorkar hnuaia thawk, a bikin officer-te sawn chungchangah hian thil mak anga ngaih, mak hauh si lo hi a awm ve tlat mai a. He thil hi vanram lam rim nam hauh lo a la ni zui. Engineering department ti a kan sawi mai PWD, P & E leh PHE ah te, Environment, Forests and Climate Change department te leh sorkar hnathawkte’n ‘development department’ ti a an sawi a thawkte hi chuan khawpui a awm ai chuan thingtlang lama awm an thlang zawk an ti a. An tawngkam takah chuan khawpui a pisa pui a thawk lova, khawpui pawna bial bil (territorial division) a thawh an thlang vek niin an sawi.

Hetianga officer/ engineer thenkhat an thawhna department a zira an duhthlanna hmun a daipawn viau mai hi ramthim vei vang emaw, an va awm chilh khaw kohhran tlemte va uap lum an duh vang ni lemin a lang lova. Mizoram sorkara langsar ang reng taka an sawi thin, Minister-te hna chanpual, department an sawina a, a mawm leh mawm lo tih ang chi hi a nih awm chu. Khawpuia pisa puia lian bur, pute’n an hleh ve phal lohna hmuna awm ai chuan khawpui pawn hla deuhva mahni lalram han din ve a, hmasawnna hna thawhna atana serh hran sum han pumbilh kha an duh zawk a ni mai thei.

He laiah hian mi pawisawi a hlauhawm viau niin thian thenkhatte’n an sawi na a, hman deuh khan dinhmun mawm lo deuh, khawpui chhunga pute uapna hnuaia awm engineer thenkhat hi khaw pawn lama awmte hian an peizawn thin a, thlatin pawisa thawhkhawmin “an zangna” an dawm thin ni a sawina ka hre tawh tlat pek a. Ka hriatna kha a rintlak ang reng hle a ni awm e. Department pahnih/khata Divisional Officer-te chuan an hnuaia Range Officer-te’n an bial (range) theuhva hnathawhna tur sum hman tur cheque an pawhthlak rualin an chanpual tur kha a za zela bituk sa angin an la nghal thin an tih chu. Hei pawh hi a ruahman sak thintu sawi ka hriat.

Heti teh nuai hi kan department thenkhata thawktute duhdan a nih laiin Education department hnuaia hnathawkte dinhmun, a bikin School Education department hnuaia Primary School, Middle School (Upper Primary), High/ Secondary School leh Higher Secondary School hi chu development department a thawkte nen chuan an dinhmun a dang daih thung. Development department kan tih maia thawkte leh School Education department hnuaia thawk zirtirtute dinhmun hi chu vanram leh hremhmun an sawi ang mai hian a inpersan pek zu ni a.

Zirtirtute hian (department lama dah an nih loh chuan) sorkar department danga thawkte’n an dawn (facility) hi an nei ve hauh lo tluk a ni a. Thingtlanga sawn an nihte hian department dang angin han khawsak lailawkna tur department rest house/ lodge te hi an neih ve loh avangin thlenin zawng chawpin an buai a tul thin a. In luah maitur a awm loh phei chuan an zirlai ni turte inah an han thleng a, an zirlaite lakah pawh harsatna a awm thei nghal. Lirthei an dawng ve lova, sawi tawh angin sorkarin chenna tur in a pe ve ngai hek lo. An tan chuan khawpuia an ina chhungte bulah ngei ngei awm ve theih chu a chakawm a, officer thenkhat anga khawpui pawna awm chak ngawih ngawih chu an tan chuan hriatthiam ve phak pawh a ni lo.

Department danga thawk, khawpui pawna awmte tana hlawkna hlir kha an tan chuan hlohna hlir a ni thung a. An in an chhuahsan a, hmun hniha eirawng an han inbawl hran ringawt khan an tan chuan hekna nasa tak a ni nghal a. Headmaster-a kaisan a thingtlanga awm an hreh em em chhan leh headmaster dinhmun hnawl an tam chhan pawh hi khawpuia awm an chak zawk em vang a nih rualin an hlawh punna tlemte kha an hloh tur nena hisap sak chuan a beithamin a hlawk lo ve em a ni. Department danga thawk thenkhatte chu an duh aiin khawpui pawnah an awm rei lo thin a, anni erawh chu chutiang a ni ve lo. Thingtlanga awm laklawh chu an awm ngar ngar mai a, kum 10 te, kum 20 te leh a aia reite an awm a, tam tak phei chu an inbengbel nghal a nih hi. Chutiang chu an dinhmun a ni.

Chutianga thingtlang hmun kilkhawr zawka awmte tan a khawpui lama insawn chhuah a harsat ang bawk hian khawpui a zirtirtu awm laklawhte hi department hotute leh minister-te hian an sawn chhuak hlei thei lova. Chu chu tuna kan School Education Minister-in a nihna tak a rawn puan tak hi a ni. Aizawl chhim lam Middle School headmaster pakhatin min hrilh dan chuan Lawngtlai veng pakhata Middle School-ah chuan zirlai aiin zirtirtu an tam. Hetiang a nih lai a mihring ve tho, Mizo ve tho thingtlang kilkhawra awmte’n zirtirtu an han nei lo bik hi chu a lungchhiatthlak tak zet a, ‘World Class Education’ kan sawi ve hi chu van piaha awm a ni.

Hman deuhah tawh khan Education Minister pakhat pisa-ah kan leng dawn a, mi za dawn lai mai hi Minister hmuh tum an lo thu nghuk mai a. Kan han zawh chian chuan insawn dil tur an lo tam hle mai hi a lo ni a. A hnu deuhah sorkar lai party hruaitu pakhat nena kan titi dunnaah hetiang lo deuhva kal a, dan fumfe neih mai a that ka rin thute, khatiang a nih kha chuan minister khan hna a thawk hman meuh a ka rin loh thute ka sawi chhuak a. Ani chuan, “Khatianga an bawr khan ropuiin an inhre tlat a, ruahmanna siam sak theih an ni lo,” tiin min chhang daih mai.

Mizoram sorkara service sang ber bera kan neih MCS leh MPS officer-te pawh an sawn kual chiam chiam theih lai a zirtirtu sawn kual hleih theih loh hi a fel lo ngawt mai. Inthlan a hnai emaw a hla emaw hian kawngro a su tur a ni lova, zirlaite hmakhua kha ngaih pawimawh ber tur a nih miau avangin sawn theih leh sem rual theih a ni ngei ngei tur a ni. Chutianga ti tur chuan minister emaw department hotute emaw bialtu MLA emaw hnena thuneihna pek ngawt chi a nil ova, chutianga kan tih avang chuan engmah an ti thei lo zawk a ni tih chu a chiang reng mai. Zirtirtu sawn dan tur hi dan fel tak siam ni sela, chu dan ang chuan khawngaih bik emaw hlauh bike maw nei lovin kal pawp tur a ni mai a. Transfer and posting norms/rules neih hi kan zirna kalphung siamthatna atana rahbi hmasa ber tur a ni tawp mai.