Guest writer
HC Vanlalruata
PU ZIRA BANNA
Home Minister Pu R. Lalzirliana chuan Zirtawpni khan Chief Minister Pu Lal Thanhawla hnenah minister a nihna aṭanga a banna a thehlut a. Banna lehkha a thehluh hma a thil inmung hi a ngaihnawm ve hrim hrim bawk a, i han chhui ve hrim hrim teh ang.
Vanglaini leh Mizo Aw chanchinbu chuan September ni 6 khan Pu Lalzirliana chungchang hi an ziak a. Vanglaini ziah dan chu hetiang hi a ni - “Mizo National Front (MNF) nomination committee chu September 4 khan an ṭhukhawm a, Vanglaini-in thu rinawm tak a dawn danin Congress vice president leh Home Minister ni lai R Lalzirliana chu MNF-in Ṭawi biala MLA candidate turin an sawm a, Congress-a ex minister Lalrinliana Sailo chu Chalfilh biala ding turin an sawm bawk.
“Hetihlai hian MNF president Zoramthanga chu Aizawl East I-a ding tura tih a nih bakah candidate nih inchuh an awmna nia sawi Aizawl North I bial hmui tel tura tih a ni. Vanglaini thudawnain a sawi danin Ṭawi biala MNF candidate tura an hual hmasa Lalrinenga Sailo chu Hachhek biala ding tura tih a ni a, a aiah he biala Congress ticket-a MLA vawi li lo ni tawh R Lalzirliana chu an sawm. Vanglaini chuan a thudawn bawhzuiin R Lalzirliana hi a be pawp nghal a, "MNF nomination committee thu hi kei chuan eng mah ka hre lo, anmahni lamin min lo telh a nih chuan kei chuan ka hriatpui lo. A sawm thuah chuan ZPM pawhin min sawm a, BJP pawhin min sawm a, kan insawm tawn vek ni maiah ka ngai," tiin a sawi.
“Thudawnnain a sawi danin MNF hian Chalfilh biala ding turin Lalrinliana Sailo pawh an sawm a, nomination committee-in a hming pawh an chhawp chhuak a, ani hi Congress-in Tuichang biala ding tura an lo puan tawh a ni. Aizawl North I-ah Lalchhandama Ralte leh Lalringliana-ten din an inbeisei ve ve avangin a ṭhelhna atan party president Zoramthanga chu he biala ding tura tih a ni a, ani hi Aizawl East I-ah pawh ding tura tih a ni tel bawk niin thu kan dawng.”
Mizo Aw chanchinbu chuan he thu ang deuh tho hi hemi ni tho hian a ziak a, mahse, Pu Lalzirliana insawifiahna lam hi a tarlang ve lo thung a. Mizo Aw hi Chief Minister Pu Lal Thanhawla te chhung chanchinbu a ngaih a ni a, a enkawltute pawh an chhungkaw thu thu a awm anga ngaih a ni a, mi tam tak chuan Mizo Aw hi Congress party chanchinbu (official organ) angah hial an ngai a. Chu phei chu a ni chiah kher lo thei bawk. Engpawhnise, Mizo Aw thu ziah dan hi chuan Pu R. Lalzirliana leh amah ṭantute hi a za lai takah a dek chu a ni phawt mai a. Za an ti em a hei hi kan thleng a, Minister a nihna aṭangin a ban phah ta hial a nih hi.
Helai tak hi mipui mimir tana hriatthiam harsa lai tak chu a ni awm e. Minister a nihna aṭanga Pu R Lalzirliana a ban chhan hnai vai ber (immediate cause) ni a lang chu an party chhunga a party mite thunun chungchanga thuneitu (disciplinary committee)-in insawifiah tura an nawr kha a ni. Chuti a nih chuan party hruaitu (MPCC vice president) a nihna aṭang emaw Congress party member a nihna aṭang emaw a bang tur niawm tak a ni a. Party a thununtu committee-in insawifiah tura a tihna sawifiah lo leh party a a nihna bansan si lova sorkara a mawhphurhna - minister a nihna aṭanga a bang ta daih hi mi tam tak chu an bo ve khawp ang.
Pu Lalzirliana hian council of ministers aṭanga a banna chhan ber nia a ziahah chuan Saitual district hrang siam a nih loh vang a ni a. Insawifiah tura tih lam nen inzawmna a nei hauh lo. Chief Minister hnena a banna thehluha a thuziahah hian MPCC disciplinary committee-in insawifiahna tura an tihna lam reng reng a lang lova. An thutiam anga Saitual district siam a nih tak loh avangin a bang ta niin a sawi. A ziah dan chuan, “‘MNF te’n fuke kim lo district an pe che u a, keini chuan fuke kim district kan pe ang che u,’ i tih laite kha kan bengah rimawi tak a la ni reng a, mahse tun thlengin thu chu tisaah chantir a ni thei ta chuang lo a ni,” tiin. Kum 20 chhung zet amah thlang tlingtu bial mipuite pawh an zahawm ta lutuk a ni, tiin a banna hi a thehlut ta niin a sawi.
Politics hi mipui hmasawnna hna thawhna atana hman a, politics thuneihna chu mipui tana hman tangkai tur a ni a. Chutiang aṭanga kan chhut chuan a bial mipuite laka India ram puma an hotupa Rahul Gandhi leh Mizorama an party president-in a lo tiam tawh tih hlawhtlin tuma a beihnaah hian Pu Lalzirliana hi fak tlak a ni a. Bial mipui an ni emaw ram puma awm mipui emaw laka inthlan dawna an thutiam an tihlawhtling lova, tihhlawhtlin pawh an tum lova, thuneihna an chelh tawh phawt chuan an duhtawk mai zel hi kan ram tana pawi a ni. A bial mipuite hnena an intiamna a tihpuitlin theih tak loh avanga bang tak tak a nih chuan ngaihsan tur a ni bawk ang - Mizorama district siam belh hi a tha nge tha lo tihah chuan engang pawhin inhnial mah ila.
Kan politician thenkhatin inthlan dawna mipui laka intiamna ziah tlar (Manifesto) te chu political party te’n an inziah that siak mai mai anga an sawi hi chu mipui zah lohna leh tham lohna puitling a ni a. USSR hruaitu Nikita Kruschev-a’n “Politician-te chuan lui awm lohnaah pawh lei dawh min tiam thin,” a tih kha hriat chhuah loh theih a ni lo. Lalna leh thuneihna chan theihna atana mipuiin an vote duhna’n ti a tihpuitlin theih loh tur leh tihpuitlin pawh an tum loh min tiam nghek nghektu ram hruaitu intite hi kan hnawl a hun tawh.
Tuna kan sorkar hrawn lai ngei pawh hi en ila, a vaiin kan sawi seng lo chungin State Vigilance Commission din an tiam a, an tipuitling lo mai ni lovin a tum pawh an tum chin tak tak lova. Lokayukta din an tiam leh a, an sorkar hun tawp dawn thlengin an la din lo chu a nih hi. Chutiang vel chu kan ni. A hma lama party dang sorkara kum thum chhunga ei leh bara intodelh tiamte, Switzerland of the East leh missionary nuai khat tirh chhuah tiamte ang kha chu kalsan a hun ta.
Thutiama ding nghet lo mihring hrim hrim hi ram hruaitu tlak an ni lo phawt a. Theihtawp an chhuah a tih puitlin theih a lo nih loh hlauh pawhin mipui hnena thupha chawi a hrilhfiah kha a bata an bat a ni. Ram hruaitu dawt sawi hi hnam changkang chuan an pawm thei ngai bawk lova, vawi khat chauh mipui dawt hrilh avanga ban tak pawh an awm thin. Keini ram nen chuan a inthlau hle a. Tunhma deuh phei kha chuan Tuikuk ho hnena vote zawng politician pakhat chuan tangkawng manna khawl pek a tiam niawmin an sawi.
Ram hruai tum leh ram hruaitu ni a inngai zinga dawt sawi mai leh hlen tum hauh loh thutiam mai mai chingte, thu tiam uk tawh si a, a tipuitling thei tura thuneihna chelhtu dinhmuna an din hnu a ngaihthah leh ta hmiah maite hi kan intodelh ang reng ngawt mai. Kawngpui tha min tiamtu chuan kawngpui tha chu an intiam ang ngeiin mipui an pe tur a ni a. Chumi tihlawhtling tur erawh chuan eirukna leh mahni mimal hmakhaw ngaihtuahna a leng lova, chutianga dik lo taka thil an tih chuan hmasawnna a thleng thei lo reng a ni. Chuvangin, tihpuitlin theih loh thutiam chingte, thutiama ding nghet lova tipuitling lote chu hnawl ila, kan ram chu a kal dik chauh ang.