AIZAWL LIRTHEI

Aizawl khawpui a lirthei inhnawh chep (traffic jam) hi kan buaipuina a rei ta hle a, a chinfel dan erawh chu tun thlengin kan la hre chhuak ta lova. Thuneitu, chingfel tura thuneihna kengtute hian rawtna hrang hrang siamin engemaw zat chu a takin kalpui ve bawk mahse, vawiina kan dinhmun chu kan hre vek mai. Eng laiah emaw hian dik lo a awm a, engemaw lai takah hian tih fuh loh kan nei a, a chinfel dan turah hian tih hrawk (radical move) a ngai a, chu chu kan la varpawh lo tih hi chu a chiang a ni. Aizawl khawpui traffic jam hi damdawi thlum hmanga tihdam theih a ni tawh lova, a tihdamna tur atan a pala pal hrawk a ngai tawh miau a ni.

College kan luh ve tan tirh khan a huhovin kan zin a, Calcutta (tuna Kolkata) kan thlen khuan Aizawla khatih hunlaia kan la hmuh ngai loh ‘traffic jam’ nasa em em mai kha kan hmu a. Howrah lui chunga an lei dawhah khan darkar khat chuang zet kan tangkhang a, rei kan ti khawp mai. Mahse, a hnu kum engemawzat hnu a ka zu kal leh chuan an Municipal Corporation khan tan an la nasa a, kawng chhawng (flyover) tam tak siamin kawng hrang hrangin lirthei inhnawh chep lutuk tiziaawm turin ruahmanna an siam a, khuti khawpa lirthei tamna khawpui ni si-ah khuan an hlawhtling thawkhat hle. Hei hian khawpui a lirthei inhnawh chep lutuk hi a tihkian theih a ni tih a tichiang a. Aizawl khawpuiah erawh chuan Union Minister-in a lung a phun tawh pawh dodalna avangin kan kaltlangpui ngam ta lova, nep tak kan ni.

Lirthei pun chakzia leh kan kawngpui sei zawng leh zau zawng tih belh awm chuang si lo hi chuan Aizawl khawpui-ah hian lirthei inhnawh chep lutuk hi kan tibo vek ngawt lovang a, mahse, ruahmanna tha nen chuan nasa takin kan tiziaawm thei ngei ang tih a rinawm a. Kan sorkar thuneitute hian a tihdan tur an la hre fuh rih lo ni maiin a lang. Ngaihtuahna chu an seng lo bik pawh a ni lova – khawpui hnuaia lei verhte, kawng chhawng siamte, chutah pawh monorail tlantir dan turte, lirthei inkhai chi kalna tur hrui zam (ropeway) hmanga kaltir theih a ni em tihte pawh an dap nasa niawmin kan lo hre ve thin.

Chuti chung chuan tuna kan dinhmunah hian kan awm rei ta hle a. Eng eng hmalakna emawte chu awm bawk mahse, a zual-zaw-pui-vaihlenhlo tih ang mai kan la ni a, kan kawngpui a lirthei inhnawhchep chuan kiam lam aiin zual lam a la pan ta zel a. A lan dan takah phei chuan thuneihna chelhtute hian kawngpui tihthawlna atana an lehkhaden thiam chhun zawng zawng hi an hmangin rawng an ser zo tawh a ni ber mai.

Mizoram sorkara thuneitute hi an thiltih dan hi a mak ve hrim hrim. Ram hruaitu an ni emaw sorkar official pawimawh an ni emaw an thiltih dan hi fel lo tak a ni. Harsatna a awmin hun lokal leh zel tur thlir a chinfel aiin thuneihna an chan lai, an dinhmun an chelh laia harsatna lutuk awm lo tawk vela buaina tih daih emaw harsatna pawh hun engemaw chhung atana hmeh mih kha an duhtawk mai thin a. Kumkhua atana chinfel law law (long term solution) lam hi an thupui-ah an dah ngai meuh lo. Kha dinhmun pawimawh an chelh a, kha hna bik an enkawl chhunga buai lutuk lova an awm tluan theih dan kha duhtawkin buaina pumpelh tawk vela thiltihan ching thin. Krismas vuakveta rui reng lo tur tawk vela gospel camping a intirh ching hnam tihawm tawk vel tak chu a ni awm e.

Hei ai hi chuan an hnu lama an dinhmun rawn chelhtu turte tan pawha kumkhua atana anbuai zui lohna tura buaina leh harsatna chinfel hi tihtur dik tak chu niawm tak a ni a. Hetiang kawng zawnga kan sukthlek a, thil kan tih hi a hun tawh a. Buaina leh harsatna reng reng a awma, Ministry term khat chhung emaw officer tan, a dinhmun chelh lai a chelh chhung, kum 2emaw kum 3 emaw chhunga buaina lian tham a thlen zui lohna tur tawka thiltih ve ve hi tha lotak a ni a, a hnu-ah hlet chhuahin harsatna leh buaina lian zawk a thleng thin. A thuhrimin hruaitu nih tling dinhmun pawimawh chelh phak tura fel tawka ngaih chuan thil tlo turngaihtuahin hmathlir thui tak a nei zawk tur a ni.

Traffic jam tihnep/ tihreh kan tum dan pawh hi ngaihtuahna seng ve fe mahsela hun rei daih lo tur deuh vek a ni a. Saptawng takin ‘permanent solution’ aiin ‘temporary respite’ lam an hawi deuh zel a ni. Taxi intlan chhawk kan han ti a, nawrna a awm avangi an han sut leh a, lirthei inhnawh tawt a nasat tak lutuk avangin an han intlanchhawk tir leh a. Tunah phei chuan lirthei dang, mimal ta thlengin an intlanchhawk tir ta a. (Hei phei hi chu mi’n court-ah khing sela a tla duh viau mai thei a ni. Sorkar hian a thuneihna chin piahlam thil a ti tlat a ni.) Chutah lirthei dahna in (garage) neih vek tur tiin ralpui phiarin an phiar leh a. Mahni tlan loh ni tura tlante lakaan thikthu a chhiat ang chen chuan garage nei lote lakah an ham strict leh ta vak lo. Engpawhnise vawiina Aizawl khawpuia kalte chuan lirthei inhnawh chep lutuk chu an la chingfel hauh lo tih kan hmuh vek hi.

Lirthei intlan chhawk hrim hrim hi kan sawisel ni lovin khawpui a lirthei inhnawh chep lutuk tihreh kumkhuana atana hmanraw tlo leh tluan tling a ni lo hrim hrim tih erawh chu kan hre vek. Chubakah commercial vehicle leh mimal lirthei han hrût rual ngawt mai hi mimal chanvo rahbehna a tling a, chuti chung chuan kan khawpui kawngpui a lo thawl zawk theihna’n tiin mipui hian thu kan awih em mai zawk a ni. Garage neih hi thil tih ngei awm a nih laiin kan sorkar hotute’n an ngaih pawimawh dan leh a taka a pawimawh dan hi a inchen lem lo.

Lirthei dahna in hi chu a tlangpuiin zanah kan hmang tangkai a. Zana lirthei riahna atana hman rim ber a ni a, zan lamah khawpui a lirthei inhnawh chep a awm ngai lem loh avangin garage neih hi lirthei inhnaw chep tihrehna atana pawimawh ber chu a ni lo chiang. Kan khawpui kawngpui a lirthei a inhnawh chep chhan ber chu a khawpui len zawng chhuta lirthei a tam lutuk avang te, kawng thui zawngin a daih loh avangte, veng kar intlawhpawhna kawng (internal road) a tlem avangte leh a pawi berah chuan kawngpui a zim vang a ni.

Thil reng reng hi a zauvah chuan a chepin a tawt ngai lova, a zimah hian a tawtin a chep tlangpui thin. Kan Aizawl khawpui kawngpui zim lutuk hi lirthei inhnawh chep (traffic jam) chhan lian ber chu a ni tihna a nih chu. Lirthei khalhtu pakhat hawihhawm loh hret leh mahni hmasial hret avang leh engemaw chhan dang vanga hun rei vak lo chhung inhnawh chep hi chu a awm a, nitin leh darkar tin deuhthawh a inhnawh chep renga kan awm chhan hi chu kan kawngpui zim vang chu a ni phawt mai.

Chu kan kawngpui zim tak chu a zim ti lo ni awm takin tlema a ziaawm lai deuh hlek apiang chu sum siamna atan kan ît ngang ni tur a ni a, lirthei hun tirin sorkar sum tuakna’n kan hmang a. Kan fiamthu thiam pakhatin “No Parking tih an tarna-ah chuan a park theih” a tih ang deuh kha kan kalphung hi a ni ber. Kan kawngpui sir tam bera lirthei kan hun avang hian kan kawngpui zim sa chu a lo zim zual a, kan lo tawt ta em em a ni ber mai. Dik tak chuan lirthei kan lei rualin kan kawngpui kal man chhiah (road tax) hi kum 15 kan pe lawk a, chu kan chhiah pekna kawngpui vekah chuan chhiah dang - din man kan chawi nawn leh thin. Hei hi chu thil dik a ni thei lo.

India ram hmun dang kan en pawhin kawngpui a lirthei hun phalna an pek hi a tam lo khawp ang a, man chawi a lirthei hunna (parking lot) hi chu a hranpa a siam a ni thin. Taxi te ngat phei hi chu dinna bik kan siam sak thluah ang hian an ti ve lo hrim hrim a, tumhmun, zin bus chawlhna hmun bul leh rel chawlhna hmun bulah lo chuan an siam sak lo. Engemawti kawnga sorkar thilphal lutuk hi kan chep phah a ni ber. Kawng sira lirthei kan din hnawk tir chhung leh kan kawng hi hetianga a zim reng a, kawngpui kan zauh theih lohva, kawng tam zawk kan siam hma chuan kan tawt reng ang. Chumi a nih loh vek chuan kan khawpui ber (capital) hi sawn dawrh a ni leh mai.

Kan Aizawl khawpui lirthei inhnawh chep tihrehna atana tul ber chu kawngpui zauh a ni a, chumi hma pawh chuan a awm ang angah pawh kawngsir a lirthei hung lovin lirthei hunna tam tak, sorkarin emaw mimalin emaw siam a, chu chu sum lakluhna atana hman tangkai a ni. Lirthei hunna tam tawk kan neih hunah chauh kan kawngpui a thawl anga lirthei inhnawh chep hi kan ti bo vang.