Guest writer
HC Vanlalruata
REMCHANG A LA
A rei tawh ang reng fu na a, Aizawl Civil Hospital-a ka thil tawn pakhat han hrilh ve tawh che u hi a pawi lemin ka hre lo. Zan lamah hian kan hmelhriat pakhat hi rikrum/hmanhmawh thilah zai a ngai a, doctor-in zai tura an buatsaih vel lai chuan damdawiin-a hnathawk pakhat hian chu an zai tur chhungte hnenah chuan a zaina tur atana a ţul leina atan Rs 400 bawr vel hi a lo dil a. Anni’n an nei si lova, min rawn hrilh a. Kei pek chuan a zaitu tur doctor kha ka
ṭhianpa a nih avangin ka va zawtfiah kher kher a. Ani, doctor chu a thin a rim nasa ta mai a, pawisa engmah an chawi a ngaih loh thu leh, damdawi ṭul ang chu an leitir vek tawh thu min hrilh ta mai a.
Chu pa, mi mangan’ lai denchhena an sum lo laksak tumtupa chu kan han hmachhawn ta a. Amah chu Grade IV hnathawk aiawha kal hi a lo ni a. A ai a awhsak thlenga ban mai duh pawl an awm na-in thupha a chawi nasa em a, a ai a awhsak chu an hrem ta lova. Mahse, mi mangan’ lai denchhena khatianga che duh ka hmuh khan Mizo nih a hrehawm ka tih phah hle mai. Hetiang hi a thleng fo mai chu a ni a. Mizo zinga ‘Zonunmawi’ kan tih mai, kengtu mi dik hi hmu fo lo phei ila chuan Mizo nih hi a nuam lo fo thei dawn a lo ni.
Kum 1999 May leh June thla inkara Kashmir district pakhat Kargil a India sipai leh Pakistan sipaite’n an ṭanpui firfiak pawlte inbeihna kha kan la hre mai thei a. Khami ṭum khan India sipaite’n hnehna an chang a, ram pumin an lawm luai luai laiin kha indona a thi India sipaite kuang 500 kha US a hmunpui nei Buitron & Baiza company chuan siamin, kuang pakhat man kha dollar 2,500 zel a ni a. Tunlaia dollar leh India pawisa intluk dana chhut chuan kuang pakhat hi India pawisa in Rs 1,89,700 man zel zu ni a! Khatianga vanduaina leh chhiat tawh sum siamna atana hmang thei kha an awm thei tlat a ni.
Tunah hian khawvel ram 213 a chengte leh India ram state leh UT hrang hranga chengte ang bawkin Mizorama chengte’n hun khirh tak kan tawng mek a. Covid-19 ti a an vuah tak, Corona virus hripui léng vang hian kan inkharkhip a, hna kan thawk hlei thei lova, pawnchhuah leh chhungkaw pawipang pawh ti hleithei lova inkhung a ngai a. He hripui kai thei dinhmuna ding ni a hriat dek dek tawh (rinhlelh pawh ni hranpa lo mahse) chu ni 14 aţanga ni 28 thleng khung hran an ni tawp mai a. Kan nun a chep hle. March thla chhovah phei kha chuan thlawhhma la laklawhte pawh (an lo lamah Covid-19 hrik kai hlauhawm lem lo mahse) feh kan khapsak kha a ni a. Khawpui a cheng harsa tak tak, nitin inhlawhfate pawh inhlawh tura thawhchhuah khap an ni.
Mizote hian makna tak kan nei a. Mi rinawm, Mizo tlawmngaihna thuthlung la vuan nghet tlat leh chhuanawm tak tak kan kawl fur lai hian mi depde tak tak, incheina leh mi hmuha lan mawina, atana sakhua hmang a, mi bum leh midang chhiatna atana thiltih hreh miah lo hi kan kat nuk mai a. Kohhran upa ni chunga ram inchuh chungchanga tharum thawha mi thil han tihchhiat mai pawisa hauh lote pawh hi kan intodelh fu tho asin! Kristiante rin ber Isua Krista zirtirna, “I biang lehlam pawh dawh rawh,” tih ang pawm thei lo hrim hrim hi kohhran hnarkaitu zingah kan ngah phian zu nia!
Kan hripui buaipui lai hian sawi tur leh titi a titam hle mai a. Sorkar sawiselnate, sorkar ni chiah lo mahse, sorkarin a din veng/khaw tina sorkar thawhpui tura tih task force chungchang phei chu ngaihthlak peih a thu a ni mai. Mahni kuta thuneihna inpe chawp a felhlel ang reng taka mi chunga hleilenna awm ni awma puhna hi a tam ang reng a. Chutih rualin sorkar thuneitu lam pawh sum an hman danah rinhlelhna nei pawh an kuh ṭul tho mai. Hetiang hi a tak tak a awm a nih chuan a hmalama kan sawi ang chi, mi mangan’ lai denchhena sum siam tum leh mahni thuneihna dik lo taka hmanna a ni ngei ang a. Hrem lohva an chhuah zel phei chuan he ram hi ram nuam lo takah chhuahin, he hripui hian min kiansan hnu-ah pawh a anchhia hian min chènchilh zui ang tih hlauhawm tak a ni.
Khawpui pawn lam aṭanga thlai leh thei an lakluha Aizawl khawpui veng hrang hranga local level task force (LLTF) ṭhenkhatin Horticulture Directorate pisa aṭanga an va lak chhuah a, anmahni veng ţheuhva an pek chhuah leh lai khan a hmunah ka va awm chilh ve nual a.
Ṭum khat phei chu zan dar 9 vel thleng ka va awm a, an zi huai huai a, ṭhenkhat chuan anhnah vel a hlawma lei ve turah riak min ngai awm e. Serchhip lam zikhlum (Mat phai lama an thar ni ngei tur) kha LLTF ho hnenah kg khat Rs 40 tling lovin an pe chhuak a, mahse, hmun ṭhenkhatah chuan Rs 150/- te Rs 100/- te in an hralh tih thawm social media-ah a darh chiam kha.
Hetihlai hian pawl sum tuakna atana hmang pawh an awm a. Hetiangho hi chu sawisel chi-ah pawh ka ngai hranpa lo. Kawngpui dunga thingtlang thlai/thei thartuho leh Aizawl veng pakhata pawl pakhat indawrna ka mit ngeiin ka hmu a. Aizawl lamin a thlep ṭhak hlepa an khar tawh hnu kha kan lei ve a, Aizawl khawpui a kan leina ṭhin ngaihtuah chuan la tlawm tak a ni. Khatih lai khan LLTF ṭhenkhat khan an pawl sum tuakna ang rengin Aizawl pawnlam aṭanga ‘Vegetable & Fruit Chain’ lamin an châwkluh kha man to uchuak deuhvin, hlawk deuh hlaih tham turin an hralh ni awma sawi a awm faih faih a. Awih enah ka en lem lova. Chutih rual erawh chuan LLTF hruaitu zing ami pamham deuhte khan an thuneihna neih thar thut kha hmang ṭangkaiin kharchhawngho nena thawkhovin sum an siam em mawni chu aw tih rinhlelhna erawh chu mi ṭhenkhat thinlungah a riak hman a ni.
Lengpui leh Sihhmui bakah Sihphir aṭanga veng ṭhenkhat LLTF-te’n thlai leh thei an lak dan pawh a hmunah ka thlithlai tawh a, Sairang erawh chu an VCP leh YMA hruaitute phone-in ka be thung a. Ka hriat chin a tam lova, he’ng khaw 3 aṭanga thlai leh thei lei khawmtu LTTF ho hi chuan an venga chengte hnenah man tlawm takin an pe tlangpui a, a ṭhen phei chuan mi thilphalte zarah harsa deuhte hnenah chuan a thlawna pe-in an kawtkai-ah an hlan tihte pawh ka hriat phah thung. Hetih lai hian Lunglei lamah zan khat riakin kan va kal a. Khanghu tel khat Rs 20 a a thartute hnena lak kha an veng lamah Rs 50-in an pe tihte sawi a lo awm a, finfiah hman turin kan cham rei ta lo.
Hemi kawngah hian Aizawl lam veng pahnih/khat fihlim lo fe fe an awm niin an sawi a. Thlai leh thei hralhna mai ni lo, Covid-19 hri len avanga Inrinni-a thlai leh thei zawrh leh hralhna hmun pui ber ber khar a lo nih tak avangin veng ṭhenkhatah chuan a hranpa-in an veng chhungah hetianga zawrh leh hralhna hmun hi an siam a. Hetiang hmuna thil zuarte hnen aṭang hian ‘bazar fee’ an khawn a, chumi pawisa tlingkhawm chuan LLTF hote’n chaw an ei khawm deuh fo ni a sawite pawh a awm zu nia! Hetiang a nih lai hian Aizawl khawpui veng ṭhenkhata LLTF te erawh chu fak leh entawn tlaka an veng mipuite harsatna sutkiang kawnga thawk an awm leh thung a. A ṭha lam hian min chenchilh zui se a va lawmawm dawn em!
Sorkar lamah pawh hian DIPR-in sorkar thuchhuah an puanah hian sum hmanna chu tarlang bawk mahsela a kimchang lo hle hlawm mai a. A karah hian sum hman dik loh, mi pamham leh paráute’n an lo khawih chingpen theihna remchang a tam riauvin a lang. Tun dinhmunah hi chuan hripui do kan ni a, a chipchiara han luh chilha han chin chhuah hi a hun rih lo mai thei. Mahse, hetianga mipui manganna leh tawrhna denchhena sum lo siam a, mahni lo inhaivur an awm a nih chuan hripui hi a leng reng dawn lo tih hria sela. Tunah hian mi tam takin thudik hai chhuah hi a la hun lo an ti a ni thei a, hai chhuah a hun an tih hun a la thleng dawn tih hi hre rawh se.