HUNPUI leh HALPUAH

Kum hlui Krismas-ah khan halpuah leh halmawi hal an awm ve na a, a hming mai a ni a. Mahse, Sorkar leh YMA tangrualin an khap a, an man a, hal lo tura nasa taka mipui an ngen chungin kumhlui thlah zan dar 11 pelh hnu aṭang chuan uar theih tawpin kan hal leh a nih kha. Mipui hian sorkar leh YMA meuh thu pawh an zawm ta meuhlo tih a lang a, a fel lo hle a ni.

Kum 2009 Krismas leh kumhlui thlah hma khan YMA lamin theihtawpa mipui an zirtir bakah sorkarin na takin a khap a. Mipui-in sorkar leh YMA thu an awih hle a, kumhlui thlah zanah meuh pawh thehmeh ang maiin a reh a. Sorkar, a bikin Home Minister a lawm hle a, Central YMA hruaitute pawhin hlawhtling an ti hle. Khami tuma ka rilru-a lo lang chu kan Finance Minister hlun Pu J. Lalsangzuala (RIP) thusawi - “Mizote hi hruaitu-in an zir chuan hruai nuam tak kan ni,” a tih fo kha a ni. A dikzia hi kan hmu chho zel dawn niin ka hre bawk.

Kum 2009 tawp lamah sorkar leh khawtlang hruaitute thu kan awihzia kan tilang a. Mahse, a kum lehah chuan sorkarin a rilru a thlak thut a, halpuah leh halmawi lei khawlin hmun ruat bikah a uisathiamte a hal tir ta chiam mai a. A kum leh a lo thlen chuan eng ang pawhin khap mahsela a tih theih ta lova, chutiang zel chuan tun hi kan thleng chho ta a, mipui hian sorkar thupek hi zawm an tum hmel ta hauh lo mai a - kan zawm lawk dawn pawhin a lang lo.

Halpuah leh halmawi chungchangah hian thian thenkhatin ka ngaihdan min zawt ve ta fova, ka chhan dan chu a ngai reng a ni. Halpuah leh halmawi nasa taka kan hal hian boruak a ti bawlhhlawh (pollute) nasa thei em em a, halpuah ri ring lutuk phei chu damlo leh tar, a bikin lung (heart) thalo tan phei chuan thil thalo leh ninawm takzet a ni a, thenkhat tan phei chuan pawi tak, thih thutna hial thlen thei a ni. Ka hmelhriat vai Doctor pakhat chuan,”Hindu hovin Puja vela halpuah leh halmawi kan hal hian boruak a tichhe nasa em em a, chuti chung chuan damdawi lam thiamna mit aṭanga thlir chuan halpuah ring lutuk hian mihring hriselna a tichhe nasa hle. A chhan chu boruak a tichhe satliah lova, a bengchheng lutuk (noise pollution a siam) bawk a ni,” a ti.

Chubakah CRPF leh Sunhlu-in inlaichinna an neilo ang chiah hian kan Krismas leh halpuah/ halmawi hian inlaichinna a neilo tih hi ka ngaihdan kumhlun a ni. Kumhlui thlahna leh Kumthar lawm hi sakhua taka hman kan tum a, Kristianna nena a inzawm awm ka hre chuang hek lo. Krismas tak tak, Judai rama Lal Isua pian lai hun nena inmil hauhlo, Krismas-in Mizo min awih lunglen dan leh Bethlehem kan lunglen pui dan nen pawh a inmil hauh lovin kan hmang chho ta a. Sapho Krismas hman dan leh pawm dan lunglen pui ve apiang kha changkang tlata kan hriat avangin ‘Snowman’ te, vurin a bawh thing te, Santa Claus te leh sangai (reindeer) thleng khan kan ngaisang ta a. Kohhran hruaitu hmasate min hruai sual kal zelah Krismas chungchangah pawh kan kan rilru a piangsual ta zel a, pawngpaw sap ngaihsanna chuan Krismas chungchanga kan ngaihdan pawh a ti ‘sap’ zo ta vek a nih hi.

India ram indan hnu-ah kan ngaihsan sapho an haw zova, vai kan tih maite nen kan inchiah piah chhova; ze nghet neilo tur zawnga enkawl seilen Mizote chuan kan chhehvela kan hmuh hnaih berte chu kan entawn leh ta niawm a ni - an Eng Kut (Dewali) leh Puja an sawngbawl dan angin kan Krismas pawh chu kan cheibawl chho ta a. Electric eng hmanga mahni chenna In pawnlam leh kawtthler/kawn chei kan chin tak chiam pawh hi Hindu ho kut ni vangthla a an tihdan kan entawn a ang ta ber a nih hi. He thil kher phei hi chu Kristianna nen inzawmna a neih awm kei chuan ka hrelo.

Intihhmuh kan uar luatah kawn chei tur remchang nei lovin thlanmual te kan chei chiam a; an hmangaih kalta te thlan kan tihbawrhban sak avangin mi tam tak rilru kan ti na a. Chu kan thiltih lah chu kan sakhaw rinna nena inlaichinna nei hauhlo a la ni leh nghal. Kumthar ruaitheh leh Kristianna-in inzawmna a neilo ang tho hian electric eng hmanga In leh khawlai kan chei hi kan sakhaw rinna nen a inzawmlo a ni.

Chutiang bawk chuan halpuah leh halmawi hian Kristian sakhaw hunpui-ah hian tangkaina a nei lova, inzawmna a nei heklo. Boruak a tichhia a, a bengchheng em em bawk si. Chuti chung chuan keima mimal ngaihdanah chuan khap a tul ka ti hranpa lova, a that loh dan leh kan hriselna a thalo zawnga a nghawng dan erawh chu nasa taka inzirtir a tul thung a. Tar chaklo leh damlo hriat phaka halt e, ran vulh dahna hmun hnaia halte leh mipui pun­khawmnaa halte erawh chu khap a pawilo thei ang. A pawimawh ber erawh chu inzirtirna lam uar a ni. Meizial pawh hi a duh chuan zu mai se mimal zalenna a ni a, mahse a khu hiptute’n cancer an vei ve phah theih avangin midang bula zuk hi khap a ngai a ni.

Delhi-a an puja lai khuan an halpuah leh halmawi hal nasat luat avangin boruak a chhe nasa em em a. Pollution Control Board lamin an han teh a; a sen a kawk satliah mai ni lovin he khawpuia chengte hi an pul puk puk mai ang tih hlauhawm khawpin a khu nasa a, a bengchheng bawk. Hemi avang hian khap lam erawh chu an hawi lemlo. Anni phei chu an sakhua nena inzawm tlat a nih vangin khap tura rawtna siam chi pawh a ni kher lovang. Mahse, inzirtirna lam an uar em em a. Nikumah phei kha chuan Delhi khawpui a zirlaite’n helam hi an hawi a, kum dang zawng aiin an zia-awm a ni. Halpuah leh halmawi tel lova Krismas leh kumthar hlim taka kan hman theih hun la awm ngei tura beiseina nen chhiartute Kumthar Chibai vek u le.