Guest writer
HC Vanlalruata
KUM THAR THUTIAM
Kum 2017 kum thar kan chuang kai chiah a, nakum 2018-ah Assembly inthlanpui kan hmabak bawk a, chuvangin Kum thar Thutiam (New Year’s Promise) leh Inthlan thutiam (Election Manifesto) chawh-chaw-rawi a rem riau mai. Kan ngaihtuah ngai emaw - Kum thar thutiamah hi chuan thil sim tur emaw nghei tur emaw lam kan tiam tlangpui a. Inthlan thutiamah erawh chuan political party-te’n sorkarna an chana ram hmasawnna atana tihtur leh ruahman an puangin an intiam thin a. Kum thar thutiama mahni puala thu kan tiam ang ni lovin Inthlan thutiamah chuan mipui laka insawimawina leh mipui hnena thutiam a ni thin.
A hmasa-in kan sorkar dinglai tana Kum thar Thutiam tur lo rawt ta i la. An lawm zawng tak leh awlsam deuh, hotupa berin a ngaih pawimawh em em vaihlo kaihhnawih nghei tih lamte, sahdah leh khaini hmuam sim tih lamte han rawt a chakawm hle chungin chutiang lama ram hruaitute’n hma an hruai a pawimawh rualin ram hmasawnna hna lam kan ngai pawimawh zawk ang. Chuti chung chuan han ngaih mai pawha harsa lutuk lo turin bul han tan ta i la - “Lei (bridge) dawh zawh tawh leh zawh lai mek kan tichim tawh tur a nilo,” tih maite pawh hi Kumthar thutiam atan chuan a tha veng vawng hle lo maw?
Lei tih chim loh aia harsa zawk deuh tur te pawh han tiam se la. Kawngpui tha chu inthlan dawnah min tiam chauh pawh ni se, kawng chhe lutuka dah an sim tawh tur thu tal min tiam nghal thei se a lawmawm ngawt ang. Chutilo chu kan hotute hian, “Kawng a chhiat chuan a tha dawn a ni mai,” tih thu hian min hnem rei ta lu lai em mai. Kum thar atang chuan Car manto chhunga chuan hi zahawmna-ah kan ngai tawh lovang, te pawh han ti ta mai mai sela, a taka an bawhzui hma hauh pawhin mipui lawmah a tlak ngei ka ring.
Eirawngbawlna Gas chungchanga mipui laka mawhphur lo anga kut an sil ngawt te pawh sim turin intiam ta mai mai sela, kan hnianghnar hma hauh pawhin a lawmna’n kut kan beng duh ngei ang. Gas sawi takah chuan a tichingpentute man chhuaha hrem chungchang YMA kuta dah ngawt te pawh sim min tiam thei sela, engemaw mai mai avanga petrol leh diesel bakah nitin mamawh dang kan harsa thut thinte pawh harsa tawhlo turin min han tiam bawk sela a lawmawm ngawt ang. Khuarel chhiatna lo thleng chu kan sawi thei lova, mahse, mihringin a ven theih leh sorkar ve lem chuan a ngaihvena a tihtawp nghal theih ang chi harsatna lo awm ang chi-ah hi chuan intiam a harsa lovang.
Eptu party-te pawh hian Kum thar thutiam nei ve ngei sela. Mipui tana ding leh mipui thlavang hauhtu tur an nih rualin sorkarna siama mipui aiawha sorkarna chelh mai thei dinhmuna ding an nih avangin an pawimawh hle. Chuvangin, kum tharah hian mipui fairel bel khawih pha thil buaipui lova thu fahrah te te hmanga sorkar dinglai beih mai mai hi sim thei tawh sela. Sorkar theihna ngawr ngawr ngaihtuahna bansanin mipui hmakhua ngaihtuah ve tawh turin intiam sela mipui chu an lamah kan hawi thup mai awm e. Pawl emaw kohhran emaw lawm zawng ringawt ngaihtuah simin mipui hmakhua tak tak ngaihtuah sela, mipui chuan kan vote mai zawk bawk ang.
Inthlan thutiam lam hi chu anmahni politician thenkhat sawi dan takah inziah that siak a ni deuh ber a. Chik taka chhiar chian chuan kan political party hrang hrangte inthlan thutiam (Manifesto) hi a danglam lutuk miah lo - a tawngkam a dang mai mai a ni. Mizo hnahthlak insuihkhawm han tihte phei hi chu inthlan dawna an thutiam a pianga an telh a ni a. Politics, economics leh social lama an thutiamte pawh a inang tlang put put a. A pawi ber fo chu tih hlawhtlin theih loh tur leh tihhlawhtlin an tum tak tak loh an ziak tlar dul hi a ni. Vote duh luat avanga tihpuitlin theihloh leh an rilru tak taka tihpuitlin an tum lem loh an ziak chhuak thin hi chu sim a tha khawp mai.
Infiamna leh thalaite hmakhua hi party-te hian an ngai pawimawh a. A pawimawh bawk. Chutih rualin ram hmasawnna hi kan dah pawimawh tawklo a ni. Khawvel kan en chuan ram changkang leh hausa chu infiamna lamah an sang mai, infiamna lam hi ngaih pawimawh berah an nei hranpa lova, an hausaka an changkan’ chuan a lo awm mai a ni. Mizoramah pawh inhlawhfa chawp ringawt tan chuan infiamna kawng hrang hranga thei chungchuang nih a harsa tih kan hria. Nitin inhlawh tan chuan infiamna lama thleng sang turin inzirna hun a awm hlei theilo. Chuvangin, ei leh bara intodelh leh sum leh pai dinhmun a that hmasak hi infiamna lam atana hmasawnna kawng sialtu pawimawh ber a ni tih hi kan ram hruaitute hian an hriat a hun tawh ngawt mai.
Thalaite’n khelmual tha kan duh a, Minister viak tha tak chanpual a lo ni hlauhva, kan nei ta nual mai. Chutih rualin intodelh lo leh kawngpui chhe lutuk nei chung hi chuan chhiahhlawh kawr suit ha ang chauh kan la ni a, tleirawl car man to tak khalha a petrol thunna tur sum nei silo emaw smart phone sing chuang man kenga top up thunna tur pawisa neilo ang chauh kan ni a. Hmasawnna khingbai a nih rualin a zahpui-awm zawk. Chutiangin, Mizoram puma mihring awmte hi rual khai zawka hmasawnna kalpui a ngai a, chu chu inthlan thutiam atana pawimawh a ni. Khawpui chauh ngaihtuaha thingtlang kan ngaihthah chuan a tuartu chu Mizoram mipui pumpui kan ni. Khawpui a cheng chauhvin lehkha an thiam a, thingtlang naupangte’n (zirtirtu indaih loh vang leh chhan dang dang vanga) lehkha an thiam loh bik chuan state nuam a ni ngai lovang a, hmasawnna a kai rual hauhlo tihna a ni.
Inthlan thutiamah chuan kawngpui leh inkal pawhna tha, inbiak pawhna tha, hriselna leh zirna tih hmasawn, buh leh bal leh thlai thar chhuah tihpuna intodelh te bakah kawlphetha siam chhuah chungchangte an ziak leh theuh hlawm dawn a. A pawimawh ber chu hengte hi tak taka bawhzui a ram hmasawnna atana tihpuitlin a ni a. Chumi atana pawimawh ber pakhat chu mipui sum pelhe leh eiruk tihbo emaw tihtlem emaw a ni. Chumi tello chuan hmasawnna eng kawng mah a kal tak tak theilo. Eirukna hi tawngka mai nilo, a taka dova, eiruk hmangte hrem ngam tur kan mamawh a; chumi ti tura a taka intiam ngam chu an dingchang turah kan ngai ang.